Dinsdag 22/10/2019

Reizen Roemenië

Reistip: de Roemeense variant van Yellowstone, groter dan de provincie Limburg

Het Pecineagumeer in de Dimbovitavallei. Het nieuwe Fagaras Nationaal Park wordt iets groter dan de provincie Limburg en het grootste natuurpark van Europa. Beeld Julius Schrank

In een woeste bergstreek van Roemenië creëren westerse filantropen met eigen geld een enorm natuurpark dat moet uitgroeien tot, jawel, het Yellowstone van Europa.

Je gelooft het eerst niet: is dit wel Europa? Kijk om je heen, vanaf een bergtop in de Zuidelijke Karpaten; links ­beneden ligt een spiegelend meer omzoomd door naaldbomen dat doet denken aan Canada, vóór je een besneeuwde bergrug – de hoogste van Roemenië – rechts een wirwar aan donkergroene valleien zonder paden of wegen, achter je een loodrechte bergwand van grijs kalksteen. Tijdens het wachten op hongerige beren luisteren we naar het gebrul van edelherten om ons heen; meer een vaag gekreun dat opstijgt uit de mistige dalen van Transsylvanië.

Barbara en Christoph Promberger. Het Duits stel wil zo veel mogelijk land in de Fagaras-bergen opkopen om het te beschermen in vorm van een enorm natuurpark. Beeld Julius Schrank

Woeste doolhof

Natuurliefhebbers trekken de halve wereld over voor een plukje oerbos, maar je kunt gewoon naar Boekarest gaan en dan per huurauto de Făgăras-bergen in rijden, een woeste doolhof van valleien waar wolven en beren door een bos van beuken, esdoorns en ­sparren zwerven. Hier creëren westerse filantropen een reusachtig nieuw natuurpark: het Yellowstone van Europa.

“Dat lukt dus alleen als er ook toeristen komen”, zegt initiatiefnemer Christoph Promberger in zijn zelfgebouwde ranch aan de voet van de bergen. De Duitse wolvenonderzoeker zette samen met zijn vrouw Barbara de organisatie Carpathia op. Hun missie: zo veel mogelijk land- en jachtrechten opkopen en de plaatselijke ­bevolking ervan overtuigen dat ­ecotoerisme op termijn meer geld oplevert dan bosverkoop aan ­houthakkers. Het verhaal van Christoph en Barbara is het verhaal van twee biologen die met succes vechten tegen overheid, ­bosbouwers en jagers.

“We hadden weinig keuze”, oppert Christoph, een olijke ­vijftiger met grijze krullen en een baard. “Opeens hoorden we overal kettingzagen en zagen we vrachtwagens vol boomstammen langsdenderen. Hele berghellingen, ook binnen natuurparken, bleven kaal achter. Vaak illegaal natuurlijk.”

De Roemeense overheid begon in 2005 land terug te geven aan dorpelingen die eigendomspapieren van voor de Sovjettijd konden laten zien. Het gevolg: massale ­verkoop van bospercelen aan Oostenrijkse houthandelaren.

“Veel dorpelingen zijn arm, ik begrijp het wel. De enige oplossing die ik zag: zelf zo veel mogelijk bos kopen. We hebben inmiddels 22.000 hectare gekocht en we zijn nog lang niet klaar.” Het nieuwe Făgăras Nationaal Park moet 250.000 hectare groot worden, iets groter dan de provincie Limburg. Zo wordt dit het grootste natuurpark van Europa.

Varkens op de paardenboerderij van Barbara en Christoph Promberger. Beeld Julius Schrank

83-jarige miljardair

Het geld kwam van een lief oud vrouwtje dat af en toe kwam paardrijden. Althans, zij hoorde het verhaal aan en opperde dat haar broer misschien kon helpen: de nu 83-jarige Amerikaans-Zwitserse miljardair Hansjörg Wyss, rijk geworden met medische implantaten. Wyss vloog per ­helikopter over de Făgăras-bergen en concludeerde: dit kan geweldig worden – als we het groots aan­pakken. Inmiddels heeft Carpathia 60 mensen in dienst en 80 miljoen euro uitgegeven. Vooral aan land, jachtrechten, salaris van boswachters en rustieke accommodaties voor toeristen.

We rijden langs het populaire Draculakasteel in Bran dat eigenlijk niks met Dracula te maken heeft. In een modderig dorpje slaan we rechtsaf en rijden anderhalf uur over een onverharde weg de bergen in. Wildernisgids Iulia somt droogjes op: hier links is alles ­illegaal omgehakt, hier rechts staat een illegaal vakantieresort en daar hebben we afgelopen zomer de hele helling herbeplant.

Carpathia plantte afgelopen jaren anderhalf miljoen beuken en sparren. Langzaam verdwijnen de littekens in het berglandschap. De weg wordt almaar smaller, takken krassen langs de autoramen en de laatste klim moet te voet. Naar de Bunea-observatiehut, ontworpen met panoramisch uitzicht, een houtkachel en stapelbedden.

‘Er lopen hier meer beren dan honden rond’, klaagt de 63-jarige Durdu Moise. Hij is nog niet overtuigd van ecotoerisme. Beeld Julius Schrank

Iulia fluistert: “Probeer geen geluid te maken tot het donker is”. Op een grasveldje voor de hut liggen appels en maiskorrels. “We lokken de beren, maar wel met zo min mogelijk verstoring.” In de schemering turen we over donkergroene bergen tot de horizon.

Dit jaar opent Carpathia nog meer hutten op bergtoppen die louter lopend te bereiken zijn. De bouw en de exploitatie leveren banen op voor bewoners van omliggende dorpen.

Maar de omwonenden zijn nog niet overtuigd van het nut van het natuurpark voor hun deur. “Er lopen hier meer beren dan honden rond”, klaagt de 63-jarige Durdu Moise voor zijn scheefgezakte huisje. “Ze hebben vrijdag nog een schaap van de buurman gedood!” Initiatiefnemer Promberger erkent dat het vertrouwen van de ­bevolking nog niet is gewonnen. “Ze ­willen resultaten zien; er is hen al zo veel beloofd.”

Overal ter wereld bouwen overheden of rijke particulieren natuurparken met ecotoerisme als belangrijkste inkomstenbron. Maar de Roemenen blijken moeilijk te overtuigen. “Met ministers praten doen we niet meer. Die worden hier van de ene dag op de andere vervangen.” Carpathia doet het maar zelf, inclusief het stimuleren van lokale bedrijfjes. “We gaan verder dan andere natuurparken.”

Paarden op de boerderij van Barbara en Christoph Promberger. Beeld Julius Schrank

Paard huren

Toeristen kunnen een paard huren op de Equus Silvania-ranch van Christoph en Barbara. In galop over de groene Transsylvanische heuvels, meerdaagse tochten met tentenkampen of homestays onderweg. Dochter Cora Promberger leidt ons rond langs de 40 paarden, de varkens, de ganzen en de ­kippen. Het 14-jarige meisje groeide op tussen de paarden en ziet eruit als Pippi Langkous: sproeten, vlechten en veel honden- en ­paardenhaar op haar kleren. Cora’s hobby: boogschieten te paard zonder zadel. Met oprechte afschuw in haar stem: “Over een paar jaar moet ik naar school in Duitsland.”

Haar ouders, Christoph en Barbara, deden tien jaar onderzoek naar wolven in Roemenië en besloten te blijven. “Vanwege de vrijheid, de kwaliteit van het leven en de kans iets nieuws te beginnen.” Voor paardrijden met hun dochter hebben ze voorlopig geen tijd. “Fondsenwerving is topsport”, verzucht Christoph. “Soms werken we maanden aan één subsidie­aanvraag.”

De Europese Unie, Zwitserland en Noorwegen dragen bij, maar de bulk komt van vermogende families. Zoals die achter de Zweedse verpakkingsgigant Tetra Pak, miljardair Wyss en de Deense investeerder Markus Jebsen. “Die komen langs en dan proberen we ze te overtuigen. Dat is niet makkelijk; hun familiefondsen werken samen met universiteiten en ­vragen wetenschappelijke rapporten van tientallen pagina’s.”

Waar blijven de beren?

In de Dacia Duster hobbelen we door de heuvels naar het dorpje Cobor (250 inwoners). De meeste toeristen boeken in Roemenië een Dracula-tour, met tussenstops in provinciestad Brasov (zwarte kathedraal) en het goed bewaarde stadje Sighișoara (Unesco-erfgoed). Carpathia stuurt haar gasten juist de andere kant op: over eindeloze groene heuvels zonder hekken of wegwijzers, door donkere eikenbossen als uit een Asterix & Obelix-album, naar een dorpje waar de meeste huizen in puin liggen. Eerste reactie bij het uitstappen: wat doe ik hier? Dat gevoel verdwijnt als je de binnenplaats van de bioboerderij oploopt – fraai gerenoveerd, met een lange tafel voor gasten in een voormalige stal. De keuken serveert zuurkool met rijst, de slaapkamers boven zijn royaal.

Staljongen Balint spant een paard voor een boerenkar, gooit er wat hooibalen in en neemt ons mee voor een lange rit door de ­velden. In de verte zien we de besneeuwde bergtoppen van de Făgăras. We hobbelen langs ­bloemenweiden, heldere beekjes, plukjes loofbos en over weidse heuveltoppen.

Op pad in een boerenkar in de bosweides van in het noordelijke deel van de Karpaten. Carpathia heeft hier een bioboerderij. Beeld Julius Schrank

Een herder met een groen hoedje op bewaakt een kudde grijze koeien met lange horens, een ras dat bijna is uitgestorven. Leunend op zijn staf: “Ik ben blij hoor, met die buitenlanders in ons dorp. Er worden weer huizen ­opgeknapt, er is meer werk.” Anderen zijn minder opgetogen: zij mogen hun schapen niet meer overal laten grazen.

Een bezorgde vraag over de onderhoudstoestand van de dorpskerk en de afbrokkelende kasteelmuur levert hoongelach op. “Haha, dat is nog láng geen ruïne in Roemenië, je zou de kerk in het volgende dorp eens moeten zien”, schatert Angela Pop van Carpathia.

Een bruinbeer bij de Bunea-observatiehut in de bergen boven het Pecineagu-meer in de Dimbovita Valley. De foto's zijn gemaakt met een cameraval. Beeld Julius Schrank

Carpathia creëert slechts voorbeelden. De Prombergers en hun sponsors krijgen nooit genoeg geld bij elkaar om het hele Făgăras Nationaal Park op te zetten. Of om het hele platteland in oude luister te herstellen. Maar door te laten zien wat mogelijk is – in de woeste bosvallei rond de Bunea Hut en rond het dorpje Cobor – hoopt Carpathia de Roemenen en hun regering te overtuigen deze aanpak te volgen. Dat kan nog jaren duren, maar toeristen die van natuur en cultuur houden, kunnen nu al veel bijzonders meemaken.

Jammer dat de beren op zich laten wachten. Bij zonsopgang ­staren we nog steeds naar het veldje met appels. Iulia: “We hebben pech. Er is nu zo veel voedsel in het bos, ze hebben ons niet nodig.” We sluipen het woud in, wat onwennig voelt als er meer beren dan honden wonen, en trekken een discreet opgehangen cameraval van een boomstam. Op de geheugenkaart staan duizenden foto’s: grote beren, dikke beren, jonge beren met grote oren, edelherten, vossen en fladderende roofvogels. Het stikt hier van de beesten die zomaar ongestoord door een woest Europees bos zwerven.

Praktisch

• Vliegen naar Boekarest kan rechtstreeks vanuit Brussel. Met de trein doe je er vooralsnog meer dan 24 uur over.

• Een observatiehut boeken of een kamer op bioboerderij Cobor kan via carpathia.org

• Ervaren ruiters kunnen een (meerdaagse) paardrijdtocht boeken bij Equus Silvania equus-silvania.com

• Met vrijwilligersorganisatie Biosphere Expeditions kun je biologen helpen bij hun onderzoek naar beren en wolven in de Faragas-bergen (1.850 euro) biosphere-expeditions.org

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234