Vrijdag 03/04/2020

"Optimisme is voorbarig: de strijd tegen aids is nog niet gestreden"

Beeld THINKSTOCK

Mensenrechtenjurist Gorik Ooms is onderzoeker aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde  in Antwerpen. Tussen 2000 en 2003 was hij hoofd van Artsen Zonder Grenzen in Mozambique, waar hij onder andere het hiv/aids-programma coördineerde. Tussen 2004-2008 was Ooms directeur van Artsen Zonder Grenzen. Hij schrijft deze bijdrage ten persoonlijke titel.

In het toonaangevende tijdschrift The Lancet verscheen een hoopgevend artikel over drie van de dodelijkste ziektes die wereldwijd terrein verliezen (DM 23/7) Volgens Chris Murray van het Institute for Health Metrics and Evaluation en collega's heeft de hiv/aids-epidemie een piek bereikt rond het jaar 2005, en gaat het sindsdien beter. In 2013 zouden 'slechts' 1,3 miljoen mensen gestorven zijn aan de gevolgen van aids; in 2005 waren er dat nog 1,8 miljoen.

Zelf ben ik net terug uit Mozambique. Tussen januari 2000 en 2003 was ik er hoofd van Artsen Zonder Grenzen, en de strijd tegen aids was ons belangrijkste doel. Deze keer was ik er voor een vakantie bij vrienden in het stadje Tete. Mijn volgende stelling heeft geen wetenschappelijk pretentie, maar een week verblijven bij mensen die werken en wonen in wat nog steeds het ruimere epicentrum van hiv/aids is volstaat om te vrezen voor voorbarig optimisme. De strijd tegen aids is nog niet gestreden. Voor veel mensen is een hiv-besmetting nog steeds een doodvonnis. De haperende aanlevering van aidsremmers is onvoldoende en er zijn vooral nog steeds veel te weinig artsen en verpleegkundigen om de epidemie in te dijken. En terwijl er ook significante voortuitgang werd geboekt op het vlak van malaria en tuberculose is dat minder het geval voor het recht op gezondheid in het algemeen.

Daarmee wil ik de bevindingen van Chris Murray en zijn team niet in twijfel trekken. Nooit eerder werd de mondiale 'burden of disease', of ziektelast, nauwkeuriger in kaart gebracht. Er werd vooruitgang geboekt - daar heeft ook ons instituut hard aan meegewerkt - en het is zeker niet verkeerd om dat af en toe onder de aandacht te brengen. Maar het gevaar schuilt om de hoek dat de publieke opinie nu gaat denken: 'dat varkentje is gewassen'. Ook Murray waarschuwt uitdrukkelijk voor dat gevaar.

De voornaamste les die we uit deze studie kunnen trekken is dat wanneer de internationale gemeenschap echt haar schouders onder een uitdaging zet, het onmogelijk gewaande toch mogelijk wordt. Toen we, met Artsen Zonder Grenzen, in 2002 begonnen met het voorschrijven van antiretrovirale geneesmiddelen in Mozambique, werden we meewarig bekeken door vele deskundigen, zowel gezondheidsdeskundigen als experten in ontwikkelingssamenwerking. Het was te duur, en dus: niet duurzaam. Een arm land zoals Mozambique zou 'nooit' in staat zijn om die projecten over te nemen, en 'voor altijd' afhankelijk worden van internationale hulp, en aldus worden aangemoedigd om haar eigen verantwoordelijkheid te ontlopen. Tien jaar later hebben die deskundigen tenminste gedeeltelijk het gelijk aan hun kant: Mozambique is nog altijd afhankelijk van internationale hulp voor het verstrekken van aidsremmers, en de indrukwekkende economische groei die het heeft gekend is niet vertaald in een evenredige inzet van eigen middelen. Maar de deskundigen hebben ook ongelijk gekregen. Met de oprichting van een Wereldfonds tegen aids, tuberculose en malaria heeft de internationale gemeenschap aangetoond dat internationale financiering ook duurzaam kan zijn, en bestendig tegen economische en financiële schokken, en langzaam maar zeker ook een hefboom voor meer nationale financiering.

Volgens mij is de boodschap die we uit de bevindingen van Murray kunnen trekken dus tamelijk eenvoudig: meer van dit, meer en beter - en vooral breder. Het heeft nog weinig zin om besmettelijke ziekten afzonderlijk aan te pakken wanneer tekort aan gezondheidspersoneel het voornaamste struikelblok geworden is - maak werk van een Wereldfonds voor het recht op gezondheid en geef het de middelen die daarvoor nodig zijn.

Beeld kos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234