Donderdag 23/05/2019

Theater

Op zoek naar Frank Focketyn: "Een groot, wijs kind"

Frank Focketyn: 'Alles, van Hitler tot moeder Teresa, kun je in jezelf vinden. Dat is bijzonder en gênant tegelijk.' Beeld JONAS LAMPENS

Acteur Frank Focketyn (55) is veel meer dan de speelvogel van In de gloria en Het eiland. Straks kruipt hij met evenveel gemak in een dramatische rol voor het theaterstuk Dit zijn de namen. Portret van 'een heel ernstig man.' Maar wel één die met kikkers praat.

Vraag collega's naar Frank Focketyn en één beschrijving komt altijd terug: als de acteur zich eenmaal in een rol heeft vastgebeten, lost hij die niet meer. Zelfs niet wanneer de regisseur cut roept.

Speelt hij een belaagde collega in Het eiland, dan eet hij tijdens de lunchpauze apart. Vormt hij in Vaneigens een koppel met actrice Tania Van der Sanden, dan loopt hij ook na de opnames arm in arm met haar. In de In de gloria-sketch 'De woudloper' speelde Focketyn een seniele bejaarde. Tussen twee takes in het rusthuis was de crew hem even kwijt. Ze vonden hem terug, pratend met demente bejaarden.

Van Focketyn wordt vaak gedacht dat hij 'in het echt' net zo prettig gestoord is als de personages die hij op televisie speelt. Als je bovenstaande anekdotes leest, begrijp je waarom. Maar vergis u niet: die speelvogelkant is maar een klein aspect van zijn karakter. Of zoals collega Els Dottermans het verwoordt: "Frank heeft heel veel verschillende persoonlijkheden."

Vorige maand was hij een lollig jurylid in De slimste mens, straks is hij een wanhopige vluchteling in de theaterbewerking van Tommy Wieringa's roman Dit zijn de namen van NTGent. Zo geestig hij is op televisie, zo intens, weemoedig of complex zijn Focketyns rollen op het toneel. En dezelfde dubbelheid zie je in zijn karakter.

"Eigenlijk is Frank een groot, wijs kind", zegt Peter Verhelst, schrijver en regisseur, vriend en collega. Enerzijds hangt hij graag de onnozelaar uit. Dan begint hij een woordspelletje en weet hij niet meer van ophouden. "Of vertelt hij bloedserieus een heel verhaal over hoe hij 's ochtends tijdens zijn dagelijkse plons in zijn zwemvijver heeft zitten praten tegen een kikker. Hij is de enige van wie je zoiets moeiteloos pikt."

Want anderzijds omschrijven zijn vrienden hem als ernstig, warm, gevoelig en spiritueel. Iemand die je minutenlang gemeend kan vastpakken als je hem ziet. Iemand bij wie je altijd terechtkunt voor een ernstig gesprek over een moeilijk onderwerp. Iemand die zelf ook met zijn hart bloot loopt.

Katholiek

Wanneer we Focketyn treffen in het Grand Café van deSingel in Antwerpen, vertelt hij eerlijk en open over hoe hij van jongs af met afscheid geconfronteerd is geweest. Hij heeft zijn moeder, die kanker had, jaren verzorgd, tot aan haar dood; daarna heeft hij ook andere dierbaren palliatief bijgestaan.

"Dat heeft hem getekend, maar tegelijk gaat hij daar op een heel serene, bewonderenswaardige manier mee om", zegt Verhelst. "Hij is sterk verbonden met de dood, zonder alleen te focussen op het verdriet. Hij maakt meer een soort viering van hun leven en het leven op zich."

Zelf zegt hij dat die momenten van afscheid hem hebben geholpen om te relativeren, meer te leven in het hier en nu. Om het belangrijke van het futiele te onderscheiden ook. Houden veel mensen van mooie spullen rondom zich, dan zitten die volgens Focketyn vooral in de weg. "Ik heb de waarde leren kennen van het samenzijn", zegt hij. "De rest is maar materie."

Hij spreekt bedachtzaam en zacht, maar zijn pretoogjes doven nooit. Vrienden zeggen dat ze hem nog nooit echt kwaad hebben gezien. "Woede is verloren energie", vindt hij zelf.

Het stuk Dit zijn de namen gaat over zoeken naar betekenis in het leven, filosofie en religie.

Zaken die je op het eerste gezicht niet met Focketyn zou verbinden, maar die hem wel degelijk bezighouden. "Maar dan religie in de betekenis van religere, jezelf verbinden. Als je jezelf niet verbindt, blijft er niets over."

Focketyn groeide op in een katholiek Vlaams gezin. Drie jaar geleden sprak hij samen met zijn tweelingbroer Kris in De Standaard opmerkelijk openhartig over "hun seksueel contact" met hun vader, een onderwijzer in een katholieke school.

"Ik was elf, en op kerstavond hebben mijn vader en ik seksueel contact gehad. Dat heeft twee jaar geduurd. En daarna: zeven jaar stilte", vertelde Kris. "Het is met mij ook gebeurd", zei Frank. "Ik herinner me een paasviering waarin ons vader zich weer in totale devotie aan het smijten was. Katholiek Vlaanderen, hè. Het zou goed kunnen dat ik toen tegen Kris heb gezegd: zie hem bezig, ze zouden eens moeten weten."

"De pers is daar heel raar op gevlogen", zegt Focketyn nu. "Als het naar sperma ruikt, verkoopt het. Ik heb dat toen verteld om andere mensen misschien te helpen, om de een of andere stap te zetten. Niet om mijn vader, die jaren geleden gestorven is, postuum en openbaar aan het kruis te nagelen."

Oerschreeuwen

Aan theater werd ten huize Focketyn niet gedaan. Toch was het zijn oudere zus die hem een duwtje richting theaterschool gaf. Hij was als kind al voortdurend aan het spelen. Nu eens een brandweerman, dan weer de paus.

Aan Studio Herman Teirlinck werd hij wandelen gestuurd vanwege zijn 'algemeen beschaafd Antwerps'. Aan het Conservatorium van wijlen Dora van der Groen was het wel meteen prijs. Met dank aan een appel. Toen Van der Groen hem binnenriep voor zijn toelatingsexamen had hij net een hap van een appel genomen. In plaats van een stukje op te voeren, zei hij: "Ik zit met een dilemma. Ik zou deze appel graag eerst opeten want anders wordt hij bruin." Van der Groen was meteen verkocht.

Focketyn zou later haar rechterhand worden. Vandaag is hij zelf theaterdocent aan het Conservatorium. Een groep studenten komt hem meteen hartelijk begroeten en bedanken voor het afgelopen semester als we boven in het Grand Café zitten te praten, hij noemt ze op zijn beurt 'matekes' en 'mes amis'.

"Frank is tegelijk zowat de beste en strengste leraar die ik ooit heb gehad", vertelt actrice en theatermaakster Clara Van Den Broek, ooit zijn studente, nu zijn collega op school. "Hij verwacht toewijding, liefde en talent. Als het op niets trekt, lacht hij je uit. Zij het liefdevol."

Focketyn staat op school bekend om zijn abstracte oefeningen. Genre: overtuig me dat dit potlood Lanseloet van Denemarken is. Of zijn leerlingen tot oerschreeuwen aanzetten om hen los te maken. Zonder hem was Van Den Broek naar eigen zeggen nooit door haar eerste jaar geraakt. "Ik zat heel erg in mijn hoofd, hij heeft me eruit gehaald. Frank heeft veel mensenkennis, hij kijkt dwars door je heen."

Spelen kun je niet leren, vindt Focketyn. Het moet uit jezelf komen. Hij helpt enkel om het naar boven te halen. Dingen los te laten. Ook al maakt dat je kwetsbaar en fragiel.

"Ik heb sowieso veel geleerd van het samenzijn van mijn vader en mijn moeder", zegt hij. "Dat iedereen bijvoorbeeld een positieve en negatieve pool heeft. Als je acteert, komt het er ook op aan die positieve of negatieve polen op te roepen, te veroorzaken of te verbeelden. Alles, van Hitler tot moeder Teresa, kun je in jezelf vinden. Dat is bijzonder en gênant tegelijk. Want het komt wel vanuit jou."

Twee werelden

Hoewel hij spelen nog altijd geweldig vindt, zegt hij ook: "Soms moet je even niet spelen om gelukkig te zijn."

Uren blijven plakken op café na een voorstelling is niet zijn ding. "Frank is een einzelgänger", zegt Dottermans, met wie hij al jaren bij NTGent speelt. Als hij ergens geen zin in heeft, zal hij het ook niet doen. "Hij heeft echt twee werelden: zijn werk en zijn thuis. Ik respecteer dat."

Tot rust komt Focketyn bij zijn familie; hij is al jaar en dag samen met zijn jeugdliefde, met wie hij drie zonen heeft en sinds dit jaar één kleindochter. Of alleen, al wandelend door de Kalmthoutse heide waar hij woont, en in zijn zwemvijver waarin hij elke ochtend, zomer en winter, naakt zwemt.

Op zijn 55ste oogt hij energieker dan ooit. Zes jaar geleden begon hij te sporten ("met Evy Gruyaert") omdat hij voor zijn eerste theatermonoloog, Brief aan mijn rechter, scherp wilde staan. "Ik speelde een man in de gevangenis die zichzelf langzaam aan het opvreten was. Daar paste geen vadsige acteur bij. Ik wilde genoeg energie hebben om die monoloog desnoods elke avond twee keer na elkaar te doen."

Hij gaat hardcore voor elke rol, maar het grotere carrièreplaatje kan hem gestolen worden. Zijn rollen kiest hij op gevoel, of gewoon omdat ze zich aandienen. Ook zijn televisiecarrière was meer toeval dan gepland. "Mark Uytterhoeven had me gezien in een theaterstuk van Compagnie De Koe en vroeg me voor een improvisatieshow. Dat gaat al mijn hele leven zo, en dat vind ik prima."

Hij heeft geen verlanglijstje of rollen die hij absoluut nog wil of moet spelen. Meer zelfs: moeten heeft hij lang geleden uit zijn vocabulaire geschrapt. "Wim Opbrouck zei onlangs tegen me: als jij in een patisserie zou werken, dan zou je dat wellicht even graag doen. Dat klopt. Ik kan me aan iets overgeven en dat met veel goesting en liefde doen. En dan de beste eclairs proberen te maken die iemand ooit heeft gegeten."

Dit zijn de namen Van 20/1 tot 12/2 in NTGent. ntgent.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.