Maandag 23/09/2019

Tadafusa

Op het scherp van de snee: bij de hipste messenmaker uit Japan

Het fabriekje van Tadafusa in Tsubame-Sanjo is allesbehalve hightech. De oven gaat desalniettemin over de 5.000 graden. Beeld DAVID DE VLEESCHAUWER

Handgemaakt worden ze, met de grootste precisie, al drie generaties lang, ­de messen van Tadafusa. Het merk kan sinds hun jongste collectie de ­bestellingen niet meer ­volgen. Nochtans waren ze bijna failliet. Slimme ­allianties met topdesigners keerden het tij.

Wanneer het MoMA in New York beslist om een collectie van Japanse messen tot ‘must have designklassieker’ om te dopen, dan heeft dat zo zijn gevolgen. Toen Tadayuki Sone, CEO en derde generatie messenmaker, in 2012 besliste om Tadafusa te rebranden en nieuw leven in te blazen met een nieuwe collectie, had hij dit succes niet verwacht. Laat staan om het in de MoMA-shop te zien liggen, vaak vergezeld van het bericht dat de messen out of stock zijn.

Tadayuki-san lacht en schudt zijn hoofd, wanneer we hem vragen hoe hij dit mogelijk maakte. Zijn bedrijf, dat zich al sinds 1948 in het ambacht van het messen maken specialiseert, stond namelijk op het randje van faillissement. Tadafusa maakte in het verleden vooral vissersmessen. Maar na de grote aardbeving van 2011 stortte de visvangst langs de Stille Oceaan in en viel de messenproductie nagenoeg stil. Bovendien is het niet evident – zelfs in Japan, een land dat
arts and crafts koestert en eert – om in deze snelle consumptiewereld op te boksen tegen merken die goedkoop en aan de lopende band produceren.

De grote baas Tadayuki Sone en medeorganisator van het Factory Festival. Beeld DAVID DE VLEESCHAUWER

Het fabriekje in Tsubame-Sanjo waar we op bezoek zijn, is allesbehalve ­hightech, laat staan dat het een lopende band heeft. Voor Tadafusa was het vallen of met hernieuwde kracht opstaan. Tadayuki-san vertelt dat hij voor het laatste koos en ook meteen voor een samenwerking met een bekende Japanse designer om een nieuwe lijn te ­creëren. Fumie Shibata van Design Studio S, ook wel bekend van haar ontwerp voor het ­capsulehotel Nine Hours in Kyoto, zag onmiddellijk hoe ze het vakmanschap van Tadafusa kon laten verder leven. Door Hocho Kobo, een moderne messencollectie, te ontwerpen die vrouwelijker, tijdloos én internationaler is. De rest is MOMA-geschiedenis.

Van nagel tot mes

Tsubame-Sanjo is een zeer gewone stad, het zijn eigenlijk twee steden: Tsubama en Sanjo, die je zo voorbij zoeft met de Shinkansen-trein tussen Tokio en de stad Niigata. Niks speciaals, ware het niet dat het hier barst van de machi-kōba, oftewel stedelijke fabriekjes, die van alles op ambachtelijke wijze produceren. Al sinds 1625 is de specialisatie in deze regio metaalbewerking. Alles begon toen na de desastreuze overstroming van de Ikarashi-rivier in datzelfde jaar de boeren op zoek moesten naar een andere job. Nagelmakers van Edo, het huidige Tokio, werden naar hier gestuurd om de boeren het ambacht van het nagelmaken aan te leren. Een nieuwe industrie was ­geboren.

Beeld DAVID DE VLEESCHAUWER

De fabriek van Tadafusa ziet er aan de buitenkant niet echt speciaal uit, behalve de nieuw ogende extensie waarin een groot raam werd gemaakt dat zicht geeft op een strakke, houten wand met een collectie messen. Naast de ingang hangt het nieuwe logo van Tadafusa, een tang waarmee de ­messen vastgehouden worden tijdens het smeedproces.

Tadayuki-san vroeg de Japanse interieur­ontwerper Yusuke Seki om de showroom aan te pakken. Het resultaat verscheen in ­nagenoeg elk architectuurmagazine en op elk ­onlinedesignplatform. Designer Seki koos voor een strak, houten wandsysteem waar een aantal messen tentoongesteld zijn, gemaakt uit gecarboniseerd dennenhout, een materiaal dat Tadafusa ook gebruikt voor de handvaten van de messen en de bijhorende snijplankjes. Dit soort natuurlijk behandeld hout is deels antibacterieel en beschimmelt niet zo snel.

De showroom van ontwerper Yusuke Seki. Beeld DAVID DE VLEESCHAUWER

De heldere en zen-achtige showroom, die bijna als een heiligdom ter ere van het mes fungeert, is een wereld veraf van de ietwat in diffuus licht gehulde workshop achteraan, waar 15 ambachtsmannen in diepe concentratie aan het werk zijn. Tadayuki-san neemt me mee op toer, langs de verschillende stappen die er nodig zijn om een lemmet te maken. Smelten, vormen, scherpen met water, wat bijna vijf minuten duurt. Op een bepaald moment krijgt het materiaal het 800 graden warm, in een oven die over de 5.000 graden gaat. De ambachtsman die het beest van vuur bedient, werkt hier al 55 jaar lang. Tomoji-san Sone, de nonkel van Tadayuki-san, die ook in de bestuursraad van het bedrijf zit en zoon van de stichter is, werkt al 52 jaar zelf in de fabriek en kreeg de koosnaam ‘hij die het staal recht’.

Jong volk is er ook. Zij willen graag de kunst van het messenmaken onder de knie krijgen. Al betekent dit een job in een ietwat rustiek en donker fabriekje met machines en werktuigen die uit een serieus lang vervlogen tijd lijken te komen.

Beeld DAVID DE VLEESCHAUWER

Modern kunstenfestival

Is dit een carrière die gedoemd is om in totale anonimiteit kleine kunstwerkjes te vervaardigen waarmee aan de andere kant van de wereld bekende chefs werken en die als pronkstukken, bijna als statement, in menig keuken hangen? Niet als het van Tadayuki-san en de Japanner Yu Yamada afhangt. Via een jaarlijks festival, het Kouba Fes, dit jaar aan zijn zesde editie toe, willen ze deze ambachtslieden in de schijnwerpers zetten. “Een opendeurdag voor een fabriek is niks nieuws, maar een festival rond ambachten wel”, zegt Tadayuki-san.

Opnieuw werd een bekende Japanse designer, Hirokazu Kobayashi, aangesproken om de branding van het festival te doen. Geen oubollige flyers of website, maar een ­promotiecampagne alsof het over een modern kunstenfestival gaat. Tenslotte gaat het hier ook over een vorm van kunst en is het de bedoeling de ambachtslieden uit hun ­donker hoekje te trekken.

Dankzij dit Factory Festival kan iedereen, elk jaar in oktober, de ambachtslui aan het werk zien, soms zelfs meehelpen. Het eerste jaar kwamen 11.000 bezoekers op de 54 verschillende machi-kōba af. Elk jaar blijft het aantal stijgen. Nu doen er meer dan 100 bedrijven mee en vaak organiseren ze ook stockverkopen, wat het voor de bezoeker superinteressant maakt om deze arts and crafts-pelgrimstocht te maken. Misschien zie je hoe het Hocho Kobo-broodmes van Tadafusa wordt gemaakt, want naast de traditionele soba- en ­sushimessen wordt er hard aan de nieuwe lijn gewerkt. Een broodmes is een unicum in Japan, naar een idee van designer Fumie Shibata, die vond dat een merk dat internationaal wil gaan, ook een exemplaar om brood te snijden moet ­aanbieden. Ongeacht het land van oorsprong, waar brood snijden niet echt een ding is. Het mes is gemaakt uit hitte-behandeld kastanjehout. Het is licht, handig, tijdloos en snijdt als een samoeraizwaard.

De nieuwe Hocho Kobo-collectie, met broodmes. Beeld DAVID DE VLEESCHAUWER

De link van oud naar nieuw is rap gemaakt. Tadafusa is een mooi voorbeeld van hoe traditie en ambacht kunnen overleven, hoe een merk zijn eigen revival kan waarmaken en hoe tijdloos Japans design is.

Praktisch

Meer over het Kouba Fes Festival: kouba-fes.jp (gebruik Google Translate)

We vlogen met All Nippon Airways rechtstreeks van Brussel naar Tokio, vanaf 554 euro, taksen in. Wie met ANA vliegt, kan gebruik maken van de Experience Japan-tarieven om domestic te vliegen, vanaf ongeveer 90 euro naar elke bestemming in Japan. ana.co.jp

Met de Maxi Toki Shinkansen spoor je rechtstreeks van Tokio naar Tsubame-Sanjo in ongeveer 2 uur tijd. JR-pass houders kunnen hun pas gebruiken, anders kost een enkeltje ongeveer 70 euro. hyperdia.com

Alles over de ambachten in ­Tsubame-Sanjo: tsubamesanjo-trade.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234