Zondag 20/10/2019

Phara de Aguirre

"Met de jaren probeer ik trager te oordelen"

Journaliste Phara de Aguirre en gelegenheidsinterviewer Guillaume Van der Stighelen Beeld Franky Verdickt

Gandhi zei: verbeter de wereld, begin bij jezelf. Volgens Phara de Aguirre werkt het eerder omgekeerd. Ze vertelt dat ze, door naar de wereld rondom haar te kijken, zichzelf beter leert kennen. En zichzelf kan veranderen. "Wij, de media, zijn mee verantwoordelijk voor heersende vooroordelen."

Toen ik in de late jaren zeventig een café uitbaatte vlakbij de Antwerpse Grote Markt, kwam op een avond Paul Muys binnen. Muys was toen nieuwsanker voor de BRT en medewerker van het toonzettende Panorama. Hij kwam naar de toog en voor hij kon bestellen vroeg ik hem: "Dag meneer Muys, hoe gaat het met de mensheid?" Hij keek me verward aan. "Ik bedoel, u weet toch alles over wat er gebeurt in de wereld. Komt het nog goed?"

Hij keek me aan, trok een diepe frons en zuchtte: "Voor mij een bol Koninck alstublieft."

Bijna veertig jaar later zit ik tegenover de dame die in zijn voetsporen trad en dat geeft mij de gelegenheid om het nog een keer te proberen.

Dag mevrouw De Aguirre, hoe gaat het met de mensheid?

Phara de Aguirre: "Lieve help, Guillaume, je gaat mij toch niet mevrouwen?"

Oké dan, Phara, hoe gaat het met de mensheid ?

"(Denkt lang na) Ik zou het niet weten. (lacht) Nee, ik bedoel, wie ben ik om te zeggen hoe het met de mensheid gaat. Ik ken 'de mensheid' niet. Toch niet persoonlijk. Hoe ouder ik word, hoe meer ik besef dat ik nog zo weinig weet van de mensheid, dat mijn zicht op de wereld heel beperkt is. Ik zie schone dingen gebeuren maar ook lelijke dingen en dat zal in de tijd van Paul Muys niet anders geweest zijn."

Wat er gebeurt in Ferguson, bijvoorbeeld. Houdt u dat bezig?

"Ja, zeer zeker. Maar ik kan het niet laten om daar dan een onderwerp voor een reportage hier in te zoeken. Ik vraag me dan af: hoe zit dat bij ons? Hoeveel van die gevoelens die hebben geleid tot dat conflict kennen wij ook? En hoeveel van die gevoelens zitten ook in mij, ik die denk geen racist te zijn. Wat is het dat maakt dat ik toch anders kijk naar mensen die er anders uitzien? Zoiets zou ik dan grondig willen onderzoeken. Heel open, zonder vooringenomenheden. Waar komt die evidentie vandaan dat een Pakistaanse jongeman met een vreemd voorwerp onder zijn arm, wat achteraf een cricketbat blijkt te zijn, een terrorist zal zijn? Hadden we dat ook gedacht als het een modieus geklede blanke jongeman uit de betere Brusselse kringen geweest was?

"Onlangs zag ik een experiment met tekeningen, iets heel banaals. Wit kindje ligt naast de schommel op de grond, zwart kindje staat erachter. Dan wordt er aan kinderen gevraagd wat er gebeurd is. De antwoorden verschilden naargelang het antwoord werd gegeven door een wit of een zwart kindje. 'Zwart kindje heeft wit kindje eraf geduwd.' Of: 'Zwart kindje komt wit kindje helpen.' Zo'n simpele tekening toont hoe vooroordelen ingebakken zitten in ons denken. En ik denk dat wij media daar voor een stuk mee verantwoordelijk voor zijn. Wij maken elke dag plaatjes, beeldvorming is onze job. De samenleving is veelkleurig en de media volgen niet."

Op de Antwerpse tram 3 ben ik de enige witte en op tv is iemand met een donkere huid een rariteit?

"Ongeveer ja. Het is op televisie al veel beter dan twintig jaar geleden, maar laten we eerlijk wezen: als Adil El Arbi zes keer in De slimste mens zit, dan denken de mensen 'amai, dat is wel straf voor een Marokkaan'. Terwijl zijn optreden gewoon straf was, punt. Voor eender wie. Media moeten de wereld tonen zoals hij is. En de wereld die wij tonen is nog te veel die witte wereld. Ik heb ooit op het commissariaat voor migrantenbeleid van Paula D'Hondt gewerkt, wat later uitgroeide tot het Interfederaal Gelijkekansencentrum. We zijn nu dertig jaar later en nog altijd moet er vanalles in plannen en quota gegoten worden om een evenwicht te vinden. Ik word daar zo moe van.

"Als ik overdag in Brussel moet zijn om een reportage te maken en ik zet 's avonds mijn tv op of ga naar het theater, dan heb ik het gevoel dat ik in twee landen leef. Die kloof zou voor mijn part wel wat kleiner mogen worden."

Beeld franky verdickt

En hoe zou u dat doen?

"Het is niet aan ons om een oplossing te prediken. Wel om de dingen te tonen zoals ze zijn. Tonen bijvoorbeeld dat migratie een feit is. Laten zien waar migratie vandaan komt, hoe het de levens van de mensen beïnvloedt, de voor- en nadelen uitzoeken. Weet je, ik ben zelf het kind van een migrant, ik heb ook vragen over migratie en hoe dat allemaal verder moet. Maar ik zit in de comfortabele positie dat ik die vragen ook mag stellen. Dat is mijn werk.

"Het kan laf lijken, alleen maar vragen willen stellen en de antwoorden aan anderen over laten, maar het is de aard van het beestje. Er zijn andere beestjes die goed zijn in antwoorden, ik ben een beestje dat liever vragen formuleert. Ik hoed me trouwens voor mensen die op alles een antwoord weten, soms zonder alle kanten van de zaak te hebben belicht. Neen, zet mij maar aan de vragende kant."

Dan hebt u toch even pech, want ik zit vandaag aan die vragende kant. U zoekt nuance in uw werk, terwijl mediacijfers de hoogte in gaan bij polarisatie. Fox is in de USA uitgesproken republikeins en bestookt de democraten, NBC is uitgesproken pro-democraten in bestookt de republikeinen. Toen CNN zich bij de vorige presidentsverkiezingen neutraal opstelde, zakten zijn kijkcijfers in elkaar. Is er wel vraag naar een genuanceerde houding als de uwe?

"Ik hoop het. En ik wil het. Niet voor mij, maar omdat de nuance zoek is. Zoals ik al zei, iedereen roept om het luidst wat zijn oplossing is, iedereen heeft op alle grote vragen waar de mensheid mee zit een antwoord klaar. Maar weten ze ook genoeg om een echt verstandig antwoord te geven? Hebben ze het verhaal van alle kanten bekeken? We moeten het denken weer aan het denken zetten.

"Jij kent zeker uit je reclametijd nog dat filmpje van The Guardian met die punker die een oudere heer van de stoep stoot. Pas na een aantal verschillende camerastandpunten zien we dat een bouwkraan haar vracht verliest en dat de punker het leven redt van de oude man. Het blijft voor mij de basiscursus journalistiek. Helaas maken we daar niet altijd tijd voor. Het is een race om eerst te zijn met een bericht. Er moet gescoord worden. We zouden even gehaast moeten zijn om het volledigst te zijn met een bericht."

Misschien verkoopt nuance slecht omdat media nog geen manier hebben gevonden om nuance sexy te maken? NBC heeft Jon Stewart van The Daily Show gevraagd om Meet the Press te presenteren.

"Dat vind ik een moeilijke vraag."

Dan zou de VRT Jonas Geirnaert of Wim Helsen Terzake moeten laten presenteren ?

Het is de derde keer dat Phara de Aguirre antwoordt met "Dat vind ik een moeilijke vraag" en dan lang nadenkt. Tegelijk maak ik me de bedenking dat het antwoord op mijn laatste vraag recht tegenover me zit: hoe deze dame steeds aandacht heeft kunnen creëren voor een genuanceerde kijk op de meest controverse onderwerpen. Ze lacht ermee als ik het haar zeg.

De Aguirre: "Ik ga daar niet bescheiden over doen. Ik denk dat ik er inderdaad in geslaagd ben om af en toe de minder spectaculaire kant van een verhaal interessant te maken voor de kijkers. Misschien komt dat omdat ik zelf zo geboeid ben door de minder geziene facetten van hetzelfde onderwerp. Ik wil iedereen horen. Ik wil van alle betrokken partijen horen waarom ze doen wat ze doen en denken wat ze denken."

Zelfs van iemand als de beul van uw collega Foley? Wilt u echt zijn kant van het verhaal kennen?

"Zeker."

Zou u hem voor televisie interviewen als u de gelegenheid kreeg?

"Ja, ik zou hem interviewen. Ik zou absoluut willen weten hoe hij het verhaal doet kloppen in zijn hoofd. Niet om begrip te vragen voor zijn daden, maar om inzicht te geven. Hoe een mens zo ziek kan worden. Ik zou duidelijk stellen dat het verwerpelijk is wat hij gedaan heeft, maar dat zou me niet beletten te peilen naar wat hem bewogen heeft.

"Ook dat interview met bisschop Vangheluwe had ik graag gedaan. Niet dat ik de pretentie zou hebben dat ik hem zou kunnen bekeren tot een vorm van berouw, want zijn geest is daar te ziek voor, vrees ik. Maar gewoon om te laten zien hoe zulke mensen denken, hoe ze hun eigen gedrag rechtvaardigen. Ik zou het gesprek ook laten volgen door een psycholoog die ervaring heeft met pedofielen. Zodat de kijker leert zien hoe dat werkt, in de hersens van zo'n man. Nee, dat soort dingen ga ik niet uit de weg. Integendeel."

Beeld franky verdickt

Media hebben een stuk van de rechtspraak op zich genomen. Een Waals politicus is veroordeeld en zijn job kwijt voor feiten waarover de rechtbank nog nauwelijks de kans kreeg om het dossier in te zien.

"Zeer erg. Ik huiver daarbij. Wat de media dan doen, is geen snelrecht maar supersnelrecht. Oordelen is des mensen, ik doe het zelf ook. Ik zal nooit vergeten dat ik als eindredacteur van Terzake na de moord op Joe Van Holsbeeck iemand van de Marokkaanse gemeenschap belde met de vraag om naar de studio te komen. Om uit te leggen wat er mis is met de Marokkaanse jongeren, terwijl achteraf bleek dat de dader een Poolse jongen was. Een serieuze les voor mij.

"Met de jaren probeer ik trager en trager te oordelen, want - denk weer aan die spot van The Guardian - als je alle kanten van een verhaal gehoord hebt, klinkt je oordeel soms heel anders dan je eerste gedacht.

"Maar soms ook niet. Als ik het bijzonder bijstandsteam van de Antwerpse politie Jonathan Jacob zie doodslaan, dan zeg ik meteen: 'Dit kan niet.' Als ik hoor dat IS weer iemand onthoofd heeft, zeg ik: 'Dit kan niet.' Maar er zijn weinig onderwerpen waarvoor ik een kant en klaar oordeel heb en heel wat meer onderwerpen waarbij ik het eigenlijk niet goed weet wat ik daar nu van moet vinden. En daarom ga ik vragen stellen en daar maak ik dan televisie van, waarmee ik hoop mezelf en de kijkers stof te geven om over na te denken.

"Het is pas als wij media een gebeuren vanuit alle mogelijke hoeken hebben bekeken dat we de samenleving de mogelijkheid geven een oordeel te vellen."

En dan krijgen we een betere wereld?

"Je zoekt het te ver. De wereld is veel te complex om aan een individu of zelfs een krant of een zender te vragen hoe zij de wereld kunnen verbeteren. Begin bij de wereld, verander jezelf."

Dat is Ghandi op zijn kop. 'Be the change you want to see in the world.' Verander de wereld, begin bij jezelf.

"Ja, dat klopt, hij zei dat. Maar ik geloof meer in het omgekeerde. Om het veranderingsproces in jezelf in gang te zetten helpt het om naar de wereld te kijken. Ga op reis, maar dan echt op reis, niet op vakantie. Of ga naar het Brusselse Noordstation en luister naar de verhalen van mensen met of zonder papieren. Hoe meer je van de wereld ziet, hoe meer je ontdekt en hoe meer je luistert, hoe meer je verandert.

"Misschien is het dat wat zoveel mensen afschrikt. Bang om zelf te moeten veranderen. Jij bent in 2012 voor Radio 1 naar de grens van Syrië geweest, voor een reportage in vluchtelingenkamp Zaatari. Dat heeft jou veranderd als mens. Dáár begint de verandering. Omdat het je blik opent. Wij praten vaak over 'de wereld' - ik ook hoor - en eigenlijk bedoelen we daar 'onze wereld' mee. De wereld die we kennen. En die kan klein zijn. Heel klein. Maar juist dat besef houdt me nieuwsgierig."

Zegt de grote dame die Phara de Aguirre is in al haar eenvoud. Het dringt stilaan tot mij door wat een geweldige eer het is tegenover haar te mogen zitten en te luisteren naar de woorden van liefde die ze voor haar vak uitspreekt met die vertrouwde warme stem. Bezorgd, maar nooit wanhopig. Geestig, maar nooit spottend. Vriendelijk maar nooit slijmend.

Stilaan neemt zij het interview over, en ik laat haar met plezier doen. Zij vraagt, ik praat. Ik betrap er mezelf op dat ik bij elke vraag, hoe moeilijk ook, meteen een antwoord klaar heb.

Tijd, denk ik tijdens de rit terug naar Antwerpen, om daar verandering in te brengen. Zonder dat ik het gevoeld heb heeft Phara mijn denken aan het denken gezet.

Wie weet komt het toch nog goed met de mensheid.

Phara de Aguirre (53)

- Studeerde en doctoreerde in de pedagogische wetenschappen aan de KU Leuven.

- Startte in 1992 als nieuwslezer bij Radio Donna.

- Werd in 1994 reporter voor Het journaal en Terzake. In 1999 werd ze ankervrouw van Terzake.

- Verdween in 2006 van het scherm nadat borstkanker werd vastgesteld. Ze maakte een jaar later haar comeback.

- Is sinds 2011 het gezicht van Panorama en maakte ook reportagereeksen en documentaires.

- Won in 2001 de HA! van Humo en in 2009 en 2010 een Vlaamse Televisie Ster voor beste presentatrice.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234