Donderdag 23/05/2019

Getuigenissen

Kerst bij mama, Nieuwjaar bij papa: zo beleven gescheiden gezinnen de feestdagen

Anke met haar nieuwe partner, zijn drie kinderen, zijn ex-partner en haar nieuwe vriendin. Beeld Karel Duerinckx

Voor veel gescheiden gezinnen hangt er een schaduw van praktisch gepuzzel, stress en spanningen over de feestdagen. Hoe ga je daarmee om? “Vanuit pedagogisch standpunt krijgen kinderen het best maar één cadeau.”

Vakantieregelingen, nerveuze telefoontjes, dubbele nieuwjaarsbrieven: het zijn stuk voor stuk zaken die wat minder goed in blitse reclamefolders van supermarkten passen, maar die voor veel nieuw samengestelde gezinnen wel samenvatten hoe ze Kerstmis en Nieuwjaar beleven. Voor een grote groep gescheiden gezinnen komen de feestdagen immers automatisch met heel wat praktische besognes.

“Goede afspraken zijn tijdens de feestdagen onontbeerlijk”, weet ook Dimitri Mortelmans, socioloog aan de Universiteit Antwerpen, die zich al jaren verdiept in de gevolgen van een scheiding. “Wanneer een rechter moet tussenkomen om die afspraken vast te leggen omdat je er samen niet uitkomt, bestaat de kans dat je je kinderen tijdens hun jeugd nooit meer ziet met kerst. Dan komen ze bijvoorbeeld steeds op oudjaar naar jou. Dat kan voor veel vaders en moeders zwaar doorwegen.”

Volgens Mortelmans geeft tien tot elf procent van de Belgische gescheiden koppels aan dat de situatie na hun scheiding uiterst conflictgevoelig is. “Dat geeft je wel een beeld van het aantal gezinnen waarbij er geen flexibiliteit is rond de regeling voor de feestdagen. Daar moet alles zwart op wit worden vastgelegd, tot op de minuut nauwkeurig in sommige gevallen.”

Sofie (20) viert bij haar beste vriendin omdat de spanningen thuis te hoog opliepen.

De ouders van Sofie (20) gingen vijftien jaar geleden uit elkaar. Hun contact verliep in de jaren die volgden heel vlot, tot er eerder dit jaar een rechtszaak werd opgestart omdat de vader van Sofie de alimentatie niet meer wou betalen.“Hij staat al 15.000 euro in de schulden. Geld dat normaal voor mij en mijn broer was”, vertelt Sofie. “Daardoor sta ik nu plots tussen twee vuren: mijn mama wil dat ik geen contact meer heb met mijn papa, en hij probeert me om te kopen om wel nog contact te houden. Zelfs mijn grootouders vinden dat ik mijn mama had moeten tegenhouden om die zaak voor het gerecht te sleuren, terwijl ik net vind dat ze gelijk heeft.”

Doordat de spanningen zo hoog opliepen, koos Sofie ervoor om Kerstmis dit jaar te vieren bij de familie van haar beste vriendin. “En dus niet met mijn mama of papa. Na het voorbije jaar zou ik het hypocriet vinden om tijdens de feestdagen gezellig aan tafel te gaan zitten. Dat zou gewoon niet kloppen.

“Toen ik tegen mijn ouders zei dat ik Kerstmis niet met hen zou doorbrengen, was hun reactie droogjes: ‘Ah, oké.’ Het leek hen niet echt te kunnen schelen. Dit is de eerste keer in twintig jaar dat ik uitkijk naar kerst en Nieuwjaar omdat ik het kan vieren met mensen bij wie ik me wel op mijn gemak voel. Iedereen zei: ‘Kom Sofie, jij maakt de hapjes en je viert gewoon mee met ons.’ Ik heb de voorbije jaren altijd excuses moeten verzinnen om toch maar niet bij die familiefeesten te hoeven zijn, dus het is een hele verademing om er dit jaar wel naar te kunnen uitkijken.”

* Sofie is een schuilnaam.

Een echtscheiding hoeft vandaag gelukkig niet altijd zo’n enorme weerslag te hebben op kinderen, en daar zit het feit dat het onderwerp uit een beladen taboesfeer gehaald werd voor iets tussen. “Co-ouderschap geeft in de meeste gevallen mooie resultaten”, aldus Mortelmans. “Het voortdurende conflict met de ex-partner is veel schadelijker voor je kinderen. Begin voor de feestdagen dus ruim op voorhand te overleggen over de vakantieregeling en ga desnoods na of de afspraken die vorig jaar werden opgesteld nog steeds van toepassing zijn. Je bespaart er je kinderen heel wat onnodig leed mee.”

Ivo Opstaels is kinder- en jongerenpsycholoog en sluit zich aan bij die visie. “Het gevoel dat kinderen zélf moeten kiezen of ze hun mama of papa in de steek laten wanneer ze kerst vieren, laat een diepe indruk na. Maar dat is zo bij álle sleutelmoment in het jaar – ook bij zomervakanties of Vader- of Moederdag. Als een van de ouders aangeeft dat ze zullen afzien wanneer ze kerst alleen moeten vieren, wordt de situatie veel moeilijker voor kinderen.”

Nog iets waarover lustig gedebatteerd wordt, is wat gescheiden ouders het best doen met de cadeaus. “Het pedagogische argument is dat kinderen het best maar één cadeau krijgen omdat ze anders overstelpt worden met geschenken”, vertelt Mortelmans. “Maar je mag niet vergeten dat het géven van een cadeau een heel symbolische daad is die je de beide ouders wil gunnen. In het ideale geval kan er toch nog een moment worden afgesproken waarop het cadeau samen overhandigd kan worden. Maar voor heel veel koppels is dat drie bruggen te ver, dat besef ik ook wel.”

Opstaels hoort in zijn praktijk ook de mooiste verhalen van ouders die er nog in slagen om af en toe samen de ouderrol op te nemen. “Dan scheiden ze wel als partner, maar blijven ze als ouder gewoon samen.”

Gwyneth Paltrow

“Maar”, klinkt het bij Kaat Schaubroeck, die de boeken Bijna familie (over nieuw samengestelde gezinnen) en Gelukkig gescheiden schreef, “er bestaat geen gouden formule om nieuw samengestelde gezinnen te doen wérken. Als ouder krampachtig willen beantwoorden aan een maatschappelijk ideaal van de perfecte scheiding bezorgt je alleen maar teleurstelling.”

Ze verwijst daarvoor naar Gwyneth Paltrow, die op zondag pistolets gaat eten samen met haar nieuwe vriend en ex-partner. “Dat is voor de meeste ex-partners in de jaren na hun scheiding écht niet realistisch. Scheidingen zonder conflict idealiseren zorgt er alleen maar voor dat ouders zich nóg meer schuldgevoelens aanpraten.”

Anke (40) zit op oudjaar rond de tafel met alle kinderen en de ex-partner van haar nieuwe vriend

Het is een gezellig gedrum aan de feesttafel van Anke (met de rode jurk) tijdens oudjaar. Naast haar twee kinderen uit haar vorig huwelijk en de drie kinderen van haar nieuwe vriend, schuiven ook zijn ex-partner en haar nieuwe vriendin mee aan rond de kalkoen.

“Om de mama van de kinderen van Hans haar ouderrol te gunnen, hebben we besloten om het feest met z’n allen te laten plaatsvinden. Ik vind het heel mooi dat ik zoiets kan doen voor die kinderen. De biologische mama blijft natuurlijk voor altijd de echte mama, en als je haar die rol kan gunnen op de sleutelmomenten van het jaar, dan wint iederéén daarbij. Wij hebben op zich erg verschillende karakters, maar op oudjaar zitten we daar dan met z’n vier te genieten van het feit dat niemand dit moment hoeft te missen.

“Ik vind het ook leuk voor mijn eigen kinderen, aan wie ik zo’n situatie niet kan geven.” Voor de vakantieregeling van haar eigen kinderen moet Anke immers vasthouden aan een tot in detail uitgewerkt plan. Bij haar verloopt het contact met haar ex-partner niet zonder wrijving. “Op die manier kan ik hen tonen dat elke scheiding en situatie anders is. En wanneer we met oudjaar allemaal samenzitten en ik hun geluk zie, voel ik geen pijn om het geluk dat ik niet heb, maar dankbaarheid omdat ik het op die manier indirect kan meegeven aan mijn kinderen.” 

In die uiterst complexe puzzel die bij heel wat nieuw samengestelde gezinnen elk jaar opnieuw gelegd moet worden, en die gehoor moet geven aan de gevoelens die bij ouders én kinderen spelen, durven de grootouders weleens uit het zicht te verdwijnen. “Terwijl zij vaak ook veel belang hechten aan het samenzijn tijdens de feestdagen”, aldus Schaubroeck.

Monique is een van die grootouders. Ze moest haar kleindochter al drie jaar op rij missen tijdens het kerstfeestje. “Toen mijn dochter en haar man uit elkaar gingen, was mijn kleindochter nog maar één jaar. De eerste kerst dat ze er niet bij was, was niet eenvoudig. Je mist enerzijds je ex-schoonzoon en je ziet hoe je dochter onder de nieuwe situatie lijdt maar er toch nog een gezellige boel van probeert te maken. En tegelijk is je kleindochter er niet bij.

“We hebben ons inmiddels neergelegd bij die situatie, want we kunnen er niet over blijven zeuren. Ik ben bijvoorbeeld gestopt met zeggen: nu is ze er wéér niet bij. Dat maakt de avond er niet leuker op, en het is ronduit pijnlijk voor mijn dochter die zo nog eens wordt geconfronteerd met het feit dat ze haar dochter mist.” 

Tine (36) heeft haar dochter niet meer elk jaar bij zich met Kerstmis

“Mijn dochtertje Sara krijgt dubbele cadeaus tijdens de feestdagen. Ja, dat geluk heeft ze dan weer wel”, grinnikt Tine Maenhout, auteur van het boek over nieuw samengestelde gezinnen Jij, ik, hij, zij en al de kinderen. “Nu lig ik niet meer wakker van de vakantieregeling, maar dat is lang wel zo geweest. Kerstavond en kerstdag zijn nu eenmaal momenten die je met je gezin wil doorbrengen en die je wil delen met de mensen die je het liefst ziet. Op het moment dat dat niet meer lukte omdat Sara naar haar papa moest, voelde dat heel onwennig.

Los van het praktische aspect, is het ook op emotioneel vlak voor een groot deel een oefening in loslaten.

“Je moet je waarden ook gewoon bijstellen: kerst is nog steeds heel gezellig, maar het is niet meer hét sociale evenement van het jaar. En Sara is er soms gewoon niet bij. Als je je dat hard begint aan te trekken, dan verpest je het voor jezelf en voor je nieuwe partner. Voor mijn ouders was dat minder eenvoudig: zij hechten veel belang aan de traditie.”

Sara ligt dan weer níét wakker van de vakantieregeling die haar ouders voor haar in het leven riepen. “Voor haar is het prima om Kerstmis bij haar mama óf bij haar papa te vieren. We proberen vooral te vermijden dat ze op élk kerstfeest een acte de présence moet geven. Dat is voor haar onnodig vermoeiend, en wanneer je de situatie zelf dramatiseert, dramatiseert je kind natuurlijk mee.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.