Zondag 21/04/2019

mode

Is de catwalk te politiek correct?

Marc Jacobs: 'Deze manier van denken is gevaarlijk.' Beeld Getty Images for Marc Jacobs

Is de kritiek op blanke modellen met dreadlocks en Afrikaanse gewaden op de catwalks terecht, of beknotten we net inspiratie en creatieve expressie met te ver doorslaan in politieke correctheid? Marc Jacobs klaagt het laatste aan.

"Ik denk dat het heel gevaarlijk is om te zeggen 'je mag dat niet gebruiken of je mag je daar niet door laten inspireren'. Daarmee zeg je dat mensen in hun eigen hokje moeten blijven. Een gevaarlijke manier van denken."

In een toespraak voor The Oxford Union, een debatvereniging gelinkt aan Oxford University, hekelt Marc Jacobs de controverse rond zijn creatieve keuzes. Vorig jaar nog werd de Amerikaanse ontwerper bekritiseerd nadat hij blanke modellen met dreadlocks de New Yorkse catwalk opstuurde. Ook zijn recente collectie die geïnspireerd was op 1.001 Arabian nights oogstte felle kritiek.

Culturele toe-eigening, klonk het verwijt. Tegenstanders vonden het not done dat een blanke ontwerper expressies, tradities en symbolen pikt van andere culturen voor makkelijk commercieel gewin.

Andere modehuizen kregen al dezelfde commentaar. Givenchy dat modellen in 2015 met froufrou uitdoste in de Mexicaans-Amerikaanse cholastijl. Valentino dat koos voor blanke modellen met cornrows, strak ingevlochten haar.

Schaamteloos

Maar ook muzikanten en kunstenaars denken dezer dagen beter twee keer na. Vraag maar aan een twerkende Miley Cyrus, Selena Gomez die optrad met een bindi (een Indiaas traditionele decoratie) op het voorhoofd of Katy Perry die als geisha op het podium verscheen.

Creatieve inspiratie en hommage volgens de ene, schaamteloos gekopieer, koloniale uitbuiting, kwetsend of zelfs ronduit racistisch volgens de ander. Victoria's Secret verontschuldigde zich na de controverse over de 'indianentooi' als accessoire in hun lingerieshow. Net als muzikant Pharrell Williams die met Native American verentooi op de cover van Elle UK stond.

Model Karlie Kloss met verentooi voor Victoria's Secret. Beeld FilmMagic

Maar Marc Jacobs vraagt zich af of je wel een eigendom op cultuur moet kleven. "Ik geloof niet in een grenspolitie die zegt wat oké is, en wat niet", en zo vrije expressie en inspiratie dreigt te beknotten. Een echo van Katy Perry's reactie op haar geisha-controverse: "Ik zal het dan voortaan maar houden op baseball en hotdogs zeker?"

Saai

Wordt het niet heel saai als iedereen zich tot zijn eigen wereldje beperkt? Is het fout om een tulband of Afrikaans getint gewaad te dragen of te ontwerpen, ook al behoort die niet tot je 'eigen' cultuur? Zeker in deze geglobaliseerde tijden, waarin culturen steeds nauwer met elkaar in contact komen en vervlechten, lijkt het moeilijker te worden om een monopolie te claimen.

"Het is niet eerlijk om een cultuur en tradities te bevriezen in tijd en ruimte alsof het een museum betreft", stelt Susan Scafidi, Amerikaans rechtsgeleerde en auteur van Who Owns Culture? in Time magazine.

Mogen chefs dan ook geen fusion cuisine meer bereiden?, vraagt ze zich af. Mogen bepaalde muzikanten geen wereldmuziek maken? "De wereld is een rijk buffet. Logisch dat creatievelingen op zoek gaan naar inspiratie om hun eigen cultureel kapitaal uit te breiden." Bovendien, zegt ze, werd de Marokkaans-Israëlische ontwerper Alber Elbaz ook niet aangesproken toen hij toga's de catwalk opstuurde.

Culturele leentjebuur

Waarmee Scafidi niet bedoelt dat iedereen een vrijgeleide heeft om onbeperkt leentjebuur te spelen. Je voelt volgens haar instinctief aan waar de grens ligt tussen inspiratie en hol plagiaat en zelfs belediging.

Lees: een Native American verentooi die traditioneel enkel mag gedragen worden door enkelen die zich in moed hebben onderscheiden, misstaat op het hoofd van een halfnaakt lingeriemodel. En bij blanken mogen cornrows dan wel eventjes cool en trendy worden geacht, als zwarten ze trots dragen krijgen zij eerder met stigma's te maken.

Of zoals Anousha Nzume, de Russisch-Kameroense auteur uit Amsterdam, het verwoordt in haar boek Hallo witte mensen: "Voor mensen van kleur zijn de culturele onderdelen die witte mensen opeens overnemen vaak onderwerp geweest van negatieve stereotypering."

Model Gigi Hadid met dreadlocks presenteert een creatie van Marc Jacobs. Beeld REUTERS

Is de kritiek op culturele toe-eigening op de catwalks en in de cultuur nu overdreven politieke correctheid op het randje van hysterie, of net bezwaren waar veel witte mensen dringend rekening mee moeten houden?

Het ligt per geval anders, vindt de Marokkaans-Nederlandse schrijver Hassan Bahara. "Er zijn gedegen bezwaren tegen al te achteloze culturele leentjebuur, maar het woeste gestamp erover brengt ook de artistieke vrijheid in de knel."

De internetpolitie die waakt over de culturele toe-eigening is een onverzadigbaar monster, schrijft hij in een recent opiniestuk. Met het risico dat sommigen aan zelfcensuur beginnen te doen. "En als er restricties op de verbeelding gelegd worden, betekent dat een verarming."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.