Donderdag 12/12/2019

Stiltezoekers

"Ik heb geborgenheid gevonden bij mezelf"

"Ik kan 's morgens met mijn hond gaan wandelen en me de gelukkigste mens ter wereld voelen. Met helemaal niks." Beeld Franky Verdickt

Als actrice en regisseur is ze het gewoon om in zichzelf te graven. Als gescheiden moeder van volwassen kinderen moest ze leren omgaan met een zee van solotijd. Hilde Van Mieghem (57) is de stilte gaan omarmen. Als een lief dat vaak streelt, en af en toe te luid is. Maar dan wel al twintig jaar als vrijgezel.

"Kom maar af", had ze gezegd, "zolang je er geen bezwaar tegen hebt dat ik het interview liggend doe. Ik herstel van een zware rugoperatie."

In haar huis valt er elk uur iemand binnen om boodschappen te brengen of de hond uit te laten. De haard knispert, er wordt voor haar gezorgd. Maar dat liggen wringt met haar temperament. Van Mieghem is een passionele vrouw die wroet wanneer ze praat. Woorden horen niet uit een roerloos lijf te komen. Ze moeten met hand en tand geaccentueerd worden. Twee uur lang zoekt ze naar de juiste houding. Liggen, zitten, moeizaam wandelen, weer zitten, op de rand van de sofa, steunend op haar armen om de druk op haar onderrug te verlichten.

Vechten is een tweede natuur. Tegen de pijn, maar ook tegen de demonen, waarvan ze er in haar leven al een leger heeftmoest verjagen. Met de stilte als bondgenoot. 'We live as we dream - alone', zo schreef de Pools-Britse auteur Joseph Conrad in zijn boekHeart of Darkness.

Hilde Van Mieghem: "Mijn operatie confronteert me met de waarheid van die uitspraak. Ik word goed geholpen, maar ík lig hier. En alleen ik voel die pijn. Volgens het boeddhisme zijn we allen één, maar dat klopt niet helemaal. We worden alleen geboren en we sterven alleen. Het heeft lang geduurd voor ik daar vrede mee had. Als tiener verlangde ik ernaar om echt samen te zijn met iemand. Symbiotisch samen. Dat leek me de vervulling van het leven. Het wordt ons ook van kleins af ingelepeld via sprookjes, Disneyfilms en romantische komedies. 'En ze leefden nog lang en gelukkig'. Dat dat een leugen was, heeft me zwaar geschokt.

"Ik heb moeten leren dat je niet kunt verdwijnen in de ander. Om samen gelukkig te zijn, moet je eerst zelf gelukkig zijn. Je mag niet verwachten dat de ander je gelukkig maakt. Dat is een veel te zware verantwoordelijkheid. Maar veel mensen verwachten dat wel, omdat hun moeder er in de kindertijd ook altijd was. Zelf heb ik dat gemist. Wellicht heb ik daardoor zo lang ongelukkig in het leven gestaan. Als je gepamperd en geliefkoosd bent, kun je later zelfstandig het nest uitvliegen. In het andere geval vertrek je met gekwetste vleugels. Dan fladder je maar wat en ga je een paar keer tegen de grond."

Welke relatie had de jonge Hilde met stilte?
Hilde Van Mieghem: "Tot mijn achttiende sliep ik met mijn zus op een kamer. Alleen zijn werd beschouwd als iets raars. Het mocht niet. De leukste momenten waren die keren dat ik gestraft was en vier uur op mijn kamer moest blijven. Dan kon ik ongestoord mezelf zijn. Ik speelde zonder dat iemand iets kwam afpakken, ik kon niets verkeerds doen, niemand gaf commentaar, het was veilig.

"Ik keek altijd uit naar onze uitstapjes naar zee. Mijn ouders gingen daar uit met vrienden en lieten ons los. Urenlang struinde ik door de duinen, mijn verbeelding achterna. Ik speelde hoe ik het wilde en kon zijn wie ik wou."

Beeld Karel Duerinckx

"Mijn herinnering aan die momenten is nog haarscherp: het gezoem van de hommels, hoe de zon op het helmgras viel, en hoe ik daar tussendoor huppelde. Ik zág mezelf ook altijd lopen. De dagen dat ik alleen was, waren de gelukkigste uit mijn jeugd.

"Toen ik ouder werd, kreeg ik het moeilijker met alleen zijn. De stilte riep donkere gedachten op. Net daarom wou ik zo graag een man hebben in wie ik kon verdwijnen. Ik leefde in de waan dat dat alles zou oplossen."

Wanneer kwam de ontnuchtering?
"Mijn laatste relatiebreuk, 20 jaar geleden, was de trigger om aan mezelf te werken. Ik deed het helemaal fout met mannen. Ik was te onderdanig en durfde geen grenzen te stellen. Ik begreep alles en slikte alles, tot de bom barstte.

"Twaalf jaar lang heb ik therapie gevolgd bij een neuropsychiater. Twee keer per week mentale rommel opruimen; het voelde als een wedergeboorte. Voordien identificeerde ik me met de bullshit uit mijn jeugd. Door die rommel weg te schrapen, heb ik mijn echte identiteit ontdekt.

"Mijn psychiater zei altijd dat ik moest leren leven met mezelf. Dat kan ik nu zo goed dat ik me afvraag hoe het zou zijn met iemand anders. Ik heb geborgenheid gevonden in mezelf en hoef die niet meer te zoeken in de ander. Ik kan 's morgens met mijn hond gaan wandelen en me de gelukkigste mens ter wereld voelen. Met helemaal niks.

"Toen mijn kinderen (Marie Vinck en Sara, die ze als zesjarige in huis nam, red.) nog thuis woonden, slaagde ik er altijd in om een fijne sfeer te scheppen: kaarsjes aan, muziek op de achtergrond, lekker eten op tafel, verhaaltjes lezen. Maar diezelfde gezelligheid creëren voor mezelf, dat lukte me nooit. Nu wel. Nu denk ik soms: 'Wat hebben we het hier samen toch goed.'"(lacht)

Zoek je vaak bewust stilte op?
"Stilte is heel belangrijk in mijn leven. Ik probeer dagelijks drie kwartier te mediteren. Dat is een wondermedicijn. Ik heb ook eens drie maanden voor een digitaal isolement gekozen. Geen gsm, geen Facebook, geen e-mail meer. Zalig. Ik ga dat nog doen, want ik merk dat mijn aandacht versnippert. Ik kan niet meer rustig een boek lezen, omdat ik om het halfuur mijn Facebook check of een e-mail lees. Door zo'n isolement verplicht je jezelf om weer op een ding tegelijk te focussen.

Beeld Karel Duerinckx

"Aan lawaai heb ik een hekel. Als ik op restaurant irritante stemmen hoor, vlucht ik naar buiten. Of de herrie van een te snel optrekkende auto: grrr! Als ik onverdraagzaam word voor die geluiden, weet ik dat ik moe ben en dringend naar de stilte moet. Dan trek ik naar mijn broer in Zuid-Afrika of naar vrienden in Italië. Hun huis ligt afgelegen in een vallei. Het dichtstbijzijnde dorp is een kwartier rijden. Er is geen internet en geen telefoonbereik. Heerlijk.

"Mensen verklaren me voor gek dat ik daar een week in m'n eentje ga zitten, maar ik amuseer me kostelijk. Ik werk er aan scenario's en maak lange wandelingen met mijn hond. Bang? Soms, als ik iemand tegenkom die ik moeilijk kan inschatten. Maar ik ben nogal fatalistisch. Wat er ook gebeurt, ik heb het toch niet in de hand. Dat is zoals in een vliegtuig stappen: als dat valt, dan valt het."

Klopt het dat je graag in je auto in een bos slaapt?
"Ja. Zo heb ik met Marie fijne reizen gemaakt. Voor het donker werd, zochten we een mooie plek. Dan gingen we op restaurant en nadien keerden we terug naar die plek. In mijn auto lag een matras waar we met z'n tweeën op sliepen. Voor de ramen hingen gordijntjes. Maar tenzij het regende, lieten we de deuren gewoon open.

"Het is beangstigend om in zo'n bos te slapen, met al die geluiden. De eerste keer schrok ik echt van de briesende reeën. Maar ik ga die angst aan. En ik heb met de jaren geleerd: hoe verder weg van de mens, hoe minder gevaar. Een hotel is makkelijker, maar niet altijd veiliger.(Van Mieghem werd ooit aangerand in een luxehotel, red.).

"De schoonheid van de ochtend in een bos is magisch. Je weet niet wat je meemaakt. De eerste zonnestralen die door de bomen piepen, een eekhoorntje dat over de weg loopt, Marie die me wekte met een van haar zelfgemaakte rieten popjes... Eén keer werden we opgeschrikt door een boer met een geweer. We bleken op zijn land te staan. Gelukkig konden we hem alles in gebrekkig Italiaans uitleggen.

"Ik zei op die reizen altijd dat ik weduwe was. Dan hadden ze meteen respect en lieten ze ons met rust. Ik heb vaak eten gekregen van mensen die het fantastisch vonden, zo'n weduwe die met haar dochter alleen op pad ging."

Heb je ooit zo'n reis in je eentje gemaakt?
"Eén keer. Ik dacht: 'Het is niet omdat mijn kinderen niet meer mee willen, dat ik niet meer kan reizen'. Samen met mijn hond reed ik helemaal naar Sicilië. Drie dagen tot in Calabrië, waar ik overstak naar Messina. Mijn plan was om vier weken te gaan. Welgeteld elf dagen heb ik het volgehouden. Het was vreselijk.

"Ging ik ergens eten, dan was het: 'Ben je alleen?' Ja. Hup, dat bord tegenover me weg, glas weg, bestek weg. Daar zat ik dan, in een restaurant vol koppels en kinderen. Niemand was alleen, behalve ik met mijn hondje. Het was té triestig. Slapen in het bos durfde ik ook niet meer. Ik had de kracht niet om mijn angst te overwinnen. Maar als ik op het terras van het hotel of op het balkon van mijn kamer zat te schrijven, riepen de Sicilianen: 'Aaah, la bella donna chi scrive'! Na twee dagen gingen ze haast met elkaar op de vuist, omdat ze me allemaal mee uit eten wilden nemen. De vijfde dag viel er een metser door mijn raam. Ik heb mijn zak gepakt en ben naar huis vertrokken alsof de duivel me op de hielen zat. Nóóit meer!"

Beeld Franky Verdickt

Zijn er nog plekken waar de donkere kant van de solitude je overviel?
"Aan zee. Ik wou graag in Oostende wonen en had er een appartementje gehuurd. Het bleek niks voor mij. Ik ben zelden eenzaam, maar daar wel. Aan zee springt het alleen zijn recht naar mijn keel. Die oneindigheid werkt op mijn gemoed. Na 48 uur loop ik met mijn ziel onder de arm en stap ik in mijn auto, terug naar de drukte en de beleving van de stad, met mijn vertrouwde bakker en buren.

"De avonduren tussen zes en acht vind ik ook moeilijk. Dat was de periode waarin we vroeger samen aten en babbelden. Na al die jaren mis ik dat nog altijd. AlsTerzakebegint, is het voorbij."

Sta je dan weemoedig je eigen potje te koken?
"Nee. Voor mezelf koken doe ik nooit. Ik ga meestal uit eten. Na een hele dag achter mijn schrijftafel moet ik 's avonds mensen horen en zien. Ik hoef niet met hen te praten, maar ik wil wel tussen het volk zitten. En als je niet drinkt, kun je heel goedkoop eten op restaurant."

Drink je nog altijd geen alcohol?
"Dertien maanden lang heb ik geen druppel aangeraakt. Nu drink ik af en toe weer een glas wijn. Alcohol is een gevaarlijke bondgenoot als je alleen bent. Een fles wijn is zo leeg op een avond. Een glas als aperitief, twee bij het eten, twee voor tv, en je hebt een hele fles binnen. Dat kan gewoon niet. Ik ben overgeschakeld op halve flesjes, twee glazen. Maar niet elke dag."

Herman Brusselmans vertelde dat hij het moeilijk heeft om thuis te komen in een leeg huis.
"Dat blijft moeilijk. Op weg naar huis, na een theatervoorstelling, kan ik me de eenzaamste mens ter wereld voelen. Je geeft je helemaal op dat podium en aan het eind van de dag ben je leeg. Toch zit je lijf nog vol adrenaline. In een halfuur tijd ga je van een volle zaal naar een leeg huis. Dat is slikken. Dat akelige gevoel begint bij mij al bij het applaus. Plots sta ik daar als Hilde voor die applaudisserende zaal, zonder rol om me achter te verstoppen. Ik word daar doodverlegen van. Direct contact met het publiek blijft moeilijk voor mij."

Gek dat je zo verlegen bent. Je speelt toch vaak sterke, dominante vrouwen?
"Absoluut. En daardoor zien mensen mij ook zo. Ze geloven niet dat ik verlegen ben. Ik kom spontaan over en mijn sterke mimiek speelt ook niet in mijn voordeel. Meestal overschreeuw ik mijn verlegenheid door veel te praten. Als ik stil ben, ben ik op mijn gemak. Ik ben eens met mijn broers en zussen op reis geweest. Na tien dagen is mijn zus op haar knieën gaan zitten: 'Hilde, wil je nu alsjeblieft eens wat babbelen'? Ik moest haar uitleggen dat ik zo stil was omdat ik het zo naar mijn zin had."

Beeld Karel Duerinckx

Is er nog plaats voor iemand anders in je leven? Of zou dat een indringer zijn?
"Ik wil nog graag een lief. In een relatie denk je minder na over leven en dood. Als het goed zit, is het leven gemakkelijker met z'n tweeën. In een koppel hou je elkaar in balans. Als jij te veel uitgaat of te hard werkt, zal je vrouw zeggen: 'Hallo makker, wat is er aan de hand?' Als je alleen bent, moet je zelf waken over dat evenwicht. Sta je te laat op, dan moet je jezelf daar op betrappen. Ik kan streng zijn voor mezelf, maar het vraagt wel discipline."

Veel samenwonende partners snakken naar datgene waar jij een overvloed aan hebt: tijd voor zichzelf. Geen bemoeienissen, geen lawaai, en de absolute alleenheerschappij over de zapper.
"Dat is toch jammer? Als je zo moet verlangen naar een avond alleen is je relatie te benepen. Zoiets moet ook kunnen als de ander thuis is. Vroeger kon ik geen boek lezen als mijn lief er was. Dan had ik het gevoel dat ik moest voldoen aan allerlei dingen. Bij ons thuis kon dat ook niet, ongestoord zitten lezen. Ik werd altijd gestoord als ik dingen deed voor mezelf en dat is heel lang onder mijn huid blijven zitten. Nu weet ik dat het kan: een boek lezen terwijl de ander er is."

Seksuoloog Kaat Bollen noemt latrelaties de relatievorm van de toekomst. Ideaal voor stiltezoekers, niet?
"Maar uitgesloten als er kinderen zijn. Kinderen opvoeden doe je met z'n tweeën. Mijn kinderen zijn het huis al uit, voor mij zou het wel een optie zijn. Maar uiteindelijk droom ik toch van de mogelijkheid om samen te wonen, in een groot huis zoals dit, waarin elk zijn eigen plek heeft. Een latrelatie binnen hetzelfde huis.

"Nu ik aan de zetel ben gekluisterd, droom ik van iemand die hier op de achtergrond aanwezig is, zonder dat we hoeven te praten. Hij mag wel eens een kom soep brengen en even praten, maar zonder de onuitgesproken verplichting om te gaan zitten en de aanwezigheid in te vullen. Samen zijn in stilte, dat is het summum. Soms heb ik dat met Marie. Als ik haar in de keuken hoor neuriën... Er is weinig waar ik meer van geniet.

"In een relatie moet er ruimte zijn om tijd alleen door te brengen. Als dat kan zonder dat de ander onzeker wordt, ben je al ver. Maar vaak zie je dan lichte paniek. 'Oei, hij wil niet bij mij zijn, wat is er aan de hand?' Zelfvertrouwen is cruciaal. En het besef dat de ander niet je bezit is. Zelfs je kinderen zijn dat niet. Kahlil Gibran (Libanees auteur die 'De profeet' schreef, red.) zegt: 'Je kinderen zijn je kinderen niet.' Naar die filosofie heb ik altijd geleefd. Veel mensen vinden dat hun kinderen moeten doen wat zij zeggen. Fout dus. Je moet je afvragen: wie is mijn kind, wat wil het precies? Dat is wat anders dan zeggen dat je kind dit of dat moet zijn. Ook kinderen zijn volledig autonome entiteiten."

Moet je je vaak verantwoorden voor het feit dat je al 20 jaar alleen bent?
"Dat blijven mensen raar vinden. Tja, hoe komt dat? Ik val niet op jonge mannen en ontmoet dus vooral vijftigers en zestigers. Die slepen allemaal een verleden met zich mee. En vaak is het spiritueel en psychologisch erbarmelijk met hen gesteld. Ik heb een hekel aan mannen die er prat op gaan dat ze nog kind zijn. We zijn volwassen, daar is niks mis mee."

"Van getrouwde mannen blijf ik af. Ik ken vrouwen en mannen die al jaren een relatie hebben met iemand die gehuwd is: soms zijn ze dolgelukkig, soms zien ze af. In zo'n leven wil ik niet gevangen zitten. Ben ik te trots voor. Ik ben geen nummer twee, ik ben nummer één, punt.

"Sommige vriendinnen zeggen me dat het lijkt alsof ze niet meer bestaan voor mannen. 'Ik zit op café en geen enkele vent toont interesse.' Daar heb ik geen last van. Maar ik trek dan weer trofeeënjagers aan die wel eens een BV willen binnendoen. Zéér gevaarlijk. Twee jaar geleden ben ik daar nog op gestuit. Ik wist het en toch ben ik er nog in gelopen. Niet luisteren naar wat je diep vanbinnen voelt, is het ergste wat je kunt doen.

"In alle ernst: dat BV-schap speelt me parten. Mannen denken nog altijd: 'Hm, die Van Mieghem, speciale madam.' Soms bekennen mannen me dat ze ernstig onder de indruk zijn nadat ze me gegoogeld hebben. Dan zeg ik dat ik ook maar gewoon Hilde van de Van Peltstraat (waar ze is geboren, red.) ben. Je hebt een verstandige man nodig om dat te snappen."

Beeld Franky Verdickt

Ze zeggen dat hoe langer je alleen bent, hoe kieskeuriger je wordt. Klopt dat?
"Kieskeurigheid is een fout woord. Het heeft te maken met de vrijheid om te doen wat je wilt, zonder dat iemand zegt dat dat niet kan. Dat wordt een probleem als ik weer aan een relatie begin. De dag dat iemand mij zegt dat ik iets niet kan of mag doen... Dat is haast ondenkbaar. Hij mag zeggen dat hij iets liever niet heeft en daar een paar goede redenen voor geven. Maar iets niet mogen? Vergeet het. Ik zou niet weten waarom mensen elkaar iets moeten verbieden.

"Ik vind ontrouw ook niet het einde van de wereld. Stel dat je man op zakenreis in Japan op een dronken avond iets tegenkomt. Is dat dan zo'n drama? Dat kan eens gebeuren, hè? De vraag is of hij dat achteraf ook moet vertellen. Ik zou het pas erg vinden als dat gedrag herhaaldelijk voorvalt."

Jij hebt veel meegemaakt in je leven. Moet je zoiets alleen verwerken of kan het ook met z'n tweeën?
(denkt lang na) "Ik denk dat een relatie nu makkelijker wordt, omdat ik het alleen heb verwerkt. Maar die achtergrond blijft er wel altijd. Er zijn momenten waarop ik ineens heel droevig kan worden om iets. Dat moet je dan uitgelegd krijgen. Al hoef je niet alles te zeggen aan de ander.Chacun son jardin secret: zolang dat geen Central Park wordt, is dat prima. Maar ik vind het jammer dat ik weinig leuke dingen kan vertellen over mezelf. Als iemand het hoofdstuk 'jeugd' aansnijdt, kan ik daar triest om worden. Ik vertel liever over de fijne dingen die ik met mijn dochters heb beleefd.

"Ik las eens een interview met de tekenaar Peter van Straaten. Zijn vrouw was in haar kindertijd mishandeld en seksueel misbruikt. Zelf had hij een gelukkige jeugd gehad. Toch ging er geen dag voorbij zonder dat ze er iets over zeiden. Dat vond ik zo ontroerend, dat dat een plaats mocht hebben in die relatie.

"Als ik iets vertelde over mijn kindertijd, gebeurde het weleens dat iemand riep: 'Stop, ik hoef dat allemaal niet te weten!' Ik begon er te snel over. Mensen gingen gewoon lopen. Die fout maak ik niet meer. Ik voel niet meer de behoefte om het er over te hebben. Al die bullshit zit netjes gestockeerd in een archief waar ik desgewenst kan binnengaan."

Volgende week: filosoof Johan Braeckman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234