Zondag 20/09/2020

AchtergrondStotteren

‘Ik ben niet getrouwd en heb geen kinderen, ik ben ervan overtuigd dat dat komt door het stotteren’

Charlotte Roggeman: ‘De acceptatie, daar ben ik nog altijd mee bezig. Het zal nog lang duren voor ik helemaal mezelf ben.’ Beeld Thomas Nolf

‘Don’t let it define you.’ Zo moedigde presidentskandidaat Joe Biden op een verkiezingsrally een stotterende jongen aan in een druk bekeken filmpje. Makkelijker gezegd dan gedaan, zo weten mensen die stotteren. ‘Het stotteren heeft mijn leven bepaald.’

Het beeldfragment waarin Biden de dertienjarige Brayden Harrington een hart onder de riem steekt, roept bij cineast Erik Lamens (54) gemengde gevoelens op. “Je mag je niet laten definiëren door je stotter, zegt Biden. Dat is gemakkelijk gezegd als je een milde vorm hebt. Maar bij mensen die er erg last van hebben – ik hou niet van het woord ‘stotteraar’ – bepaalt het stotteren alles. Ook bij mij: ik heb er nog weinig last van, maar het stotteren heeft wel mijn leven bepaald.” 

Zowat één op de honderd mensen heeft in meer of mindere mate last van stotteren, een aandoening waarbij er iets misloopt in de spraakcentra van de hersenen. Daardoor herhalen mensen meermaals dezelfde letter, verlengen ze bepaalde klanken of blokkeren ze compleet op bepaalde woorden. Stotteren treft veel meer jongens dan meisjes, en de meeste kinderen groeien eruit of leren het, net als Biden en Erik Lamens, te beperken.

“Als kind was het heel erg: ik stond voor een nieuwe klas en kreeg niet eens mijn eigen naam uitgesproken. Tijdens een spreekbeurt kon ik soms een minuut lang haperen op één woord. Ik ben daar vreselijk mee gepest. Er zijn allerlei factoren die het stotteren erger of beter maken – sommigen spreken vlotter met wat alcohol, anderen slechter. Maar stress nekt ons allen. Mondelinge examens, sollicitatiegesprekken of belangrijke telefoons verlopen altijd slecht. Het is als een auto die niet start, net op het moment dat je hem het hardst nodig hebt.”

Weinig zelfvertrouwen of eigenwaarde

Wie stottert, zo weet Lamens als voorzitter van de Belgische Stottervereniging, heeft veel meer moeite om zijn of haar leven op te bouwen. “Ik ben niet getrouwd en heb geen kinderen, ik ben ervan overtuigd dat dat komt door het stotteren. We hebben erg weinig zelfvertrouwen of eigenwaarde. Vroeger waren we zogezegd debielen, nu nog denken sommigen dat Biden dement is. Vaak werken we onder ons niveau. Sommigen belanden in depressies of plegen zelfmoord, ik ken mensen die er zoveel last van hebben dat ze hun deur niet uitkomen. Die mensen zijn zwaar gehandicapt, al wordt dat zo niet erkend.” 

“Het vastzitten in woorden, dat is maar een minuscuul deeltje van wat stotteren eigenlijk is”, zo vertelt Charlotte Roggeman (24), pas afgestudeerd als retailmanager. “Het stotteren leren accepteren, niet toegeven aan vermijdingsgedrag, leren omgaan met boosheid en vooral schaamte, dat is voor mij stotteren.” 

Eric Lamens, voorzitter van de Belgische Stottervereniging: ‘Sommigen belanden in depressies of plegen zelfmoord, ik ken mensen die hun deur niet uitkomen.’ Beeld Thomas Nolf

Roggeman had er vooral last van in haar puberteit. “Ik ben nooit echt gepest. In mijn ervaring lachen mensen vooral als ze niet weten wat stotteren is: ‘Ch-ch-charlotte, is dát hoe je je naam schrijft?’ Mijn logopedist zei me toen dat ik er te veel tegen vocht, en dat ik het zo erger maakte. Ze stuurde me naar een psycholoog, omdat ik het probleem moest leren accepteren. Het eerste wat die psycholoog zei, was: ‘Amai, dat moet echt niet leuk zijn’. Dus het deed me zoveel deugd om dat te horen, dat het oké was dat ik mijn gestotter zo moeilijk vond. Die acceptatie, daar ben ik nog altijd mee bezig. Het zal nog lang duren voor ik helemaal mezelf ben.”

Vandaag praat Lamens bijna vloeiend. “Het primaire probleem – de fout in mijn hersenen – is er nog, maar het secundaire probleem, de schaamte en de angst, heb ik losgelaten. Ik leid mijn eigen leven, ik maak films, en hoe beter ik mij voel, hoe beter ik praat. Maar het is wel hard werken. Terwijl wij rustig praten, zoek ik constant naar synoniemen, scan ik preventief woorden of denk ik aan alternatieve zinsconstructies.” 

Trust Your Ssstruggle

Roggeman: “Ik doe vaak alsof ik niet op een woord kan komen, terwijl ik het gewoon niet gezegd krijg. Smalltalk met mensen die ik niet goed ken vind ik moeilijk, iets bestellen op restaurant is stresserend. Ik moet mezelf constant moed inspreken: ‘Het zal wel lukken, je moet het je niet aantrekken als ze lachen, je moet je niet bewijzen’. Op slechte dagen vraag ik iemand anders om voor mij te bestellen.”

Onder de naam Trust Your Ssstruggle werkt Roggeman aan een podcast over stotteren. Niet evident voor iemand die niet altijd makkelijk uit haar woorden geraakt. “Makkelijk is het niet, maar ik wil iets positiefs doen met al die negatieve gevoelens. In mijn comfortzone blijven gaat me niet beter maken. Het heeft lang geduurd, maar ik ben fier dat ik er eindelijk over kan praten.”

“Als filmmaker wil ik al jaren mensen portretteren die stotteren, maar ze willen niet”, vertelt Lamens. “Want natuurlijk doet het ergens deugd dat een lotgenoot president van Amerika kan worden, of dat Bart Peeters er ook last van heeft. Maar je hoort hen nooit écht stotteren, waardoor het al bij al zo erg niet lijkt. Maar de mensen die er echt last van hebben, die zie of hoor je niet. De schaamte, de angst en het vermijdingsgedrag is veel erger dan het stotteren zelf.”

“Meer bewustzijn is zo belangrijk”, beaamt Roggeman. “Nooit heeft een leerkracht mij gevraagd of en hoe ze mij kon helpen, in de lagere school hebben leraars me zelfs uitgelachen. Mensen hebben ook de neiging om je zinnen af te maken, of om je af te wimpelen. Niet doen, laat ons uitspreken, toon dat je ons accepteert.” 

Binnenkort gaat Roggeman solliciteren. Of ze dat ziet zitten? “Elk bedrijf zou ons moeten willen. Wij zitten vol moed en doorzettingsvermogen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234