Vrijdag 18/10/2019

Genderstereotypen

Hoe geraken we van het 'prepuberaal schoonheidsideaal' af ?

Beeld thinkstock

Eerst was er een column in Elle, daarna volgden hevige reacties en plots is iedereen opnieuw bezig over hoe jonge vrouwen eruit moeten zien. Wel of niet volgens het 'dominante ideaal' van lang en mager? Maar waar komt dat ideaal vandaan? En waarom geraken we er zo moeilijk van af?

In de nasleep van enkele 'vetrol-onvriendelijke' uitspraken van ELLE-columniste Marianne Zwagerman barstte de discussie rond het Westerse schoonheidsideaal de afgelopen dagen weer in alle hevigheid los. Eén van die kritische stemmen was die van Yasmine Schillebeeckx. In haar opinie neemt zij het op voor een vrij vrouwelijk lichaamsbeeld - ongeacht diens vormen en maten. "Niemand heeft het recht om voor anderen te bepalen wat mooi is. Niemand heeft het recht om anderen een schuldgevoel aan te praten. Ook jullie niet, Elle", stelt ze.

Met die uitspraak legt de jonge blogster meteen de vinger op een zere wonde. Want hoe graag we er ook aan zouden ontsnappen, feit is en blijft dat de keuze van wat we 'mooi', 'knap', 'welgevormd' en 'aantrekkelijk' vinden, een pak minder vrij is dan we zouden willen. Hoe een vrouwenlichaam er 'behoort' uit te zien wordt immers voor een groot deel bepaald door het dominante 'schoonheidsideaal'.

Dat er met dat model binnen onze Westerse samenleving iets grondig spaak loopt, bewijst het debat van de laatste dagen eens te meer. Maar hoe kwam dat model eigenlijk tot stand? Hoe (on)gezond is het? En waarom is het dan - in godsnaam - zo moeilijk om ervan los te laten?

1. Een schoonheidsideaal: wat is het?

"Een schoonheidsideaal is cultureel bepaald", zegt An Vandeputte, coördinator van het kenniscentrum Eetexpert.be vzw. "Het wordt niet in een keer gemaakt en opgedrongen, maar het groeit en ontwikkelt zich als mogelijk antwoord op tekorten in de samenleving of houvasten die mensen in hun generatie zoeken." Een ideaalbeeld blijkt dan ook het complexe resultaat van een samenspel aan persoonlijke, sociale en economische factoren.

Bijvoorbeeld: Omdat de taak van vrouwen er in de 19de eeuw vooral uit bestond kinderen te baren, was het uitstralen van vruchtbaarheid essentieel: voluptueuze boezems en ditto derrières waren het resultaat. In de jaren 30 switchte dat model dan weer naar een atletisch en robuust gebouwd gestel, omdat vrouwen van dan af aan ook uit werken moesten gaan.

Marylin Monroe. Beeld GETTY

2. Lang en mager: hoe komen we erbij?

De basis voor ons schoonheidsideaal lijkt gelegd te zijn in de jaren 60 en 70 toen vrouwen - onder invloed van de tweede feministische golf en dankzij de komst van de anticonceptiepil - pas echt een carrière buiten het moederschap in het vizier kregen. "Jonge vrouwen verkozen een praktische mode en een fijn gestel", klinkt het.

Die zucht naar magerheid lijken we sinds niet meer kwijtgeraakt te zijn. Ook de veranderde relatie met eten blijkt daar voor iets tussen te zitten. "Terwijl mensen in de jaren 1900 nog aten om te overleven, werd voedsel na de oorlog al snel een verwennerij. Samen met een meer sedentair bestaan, zorgde dat voor heel wat overgewicht bij de bevolking", zegt Vandeputte.

Die overvloed aan eten bracht een drang naar controle met zich mee. "De twiggy-generatie gaat calorieën tellen en beheerst eten gebruiken als een manier om opnieuw controle over hun leven te verkrijgen."

Twiggy. Beeld GETTY

In de jaren 90 loopt dat ultraslanke ideaal uit in twee dingen. Aan de ene kant is er de babecultuur waarin grote borsten op een rank lijf - denk Pamela 'baywatch' Anderson hardnekkig gecultiveerd worden. Aan de andere kant is er de 'heroïn chic': magere modellen als Kate Moss, Helena Christensen en Eva Herzigova zetten de trend. Dat beeld bleef tot de dag van vandaag de catwalk, film- en reclamewereld domineren.

Denk maar aan het ranke figuur van Chanel-lieveling Cara Delevingne, de hoge jukbeenderen van it-girl Alexa Chung of het fijne postuur van een elegante Michelle Dockerey, a.k.a. lady Mary Crawley.

3. Lang en mager: hoe realistisch is het?

Uit onderzoek blijkt dat hoe we er idealiter zouden willen uitzien en hoe (jonge) vrouwen er daadwerkelijk kúnnen uitzien, grondig van elkaar verschillen. Volgens RoSa, documentatiecentrum voor gelijke kansen, feminisme en gender, zou slechts vijf procent van de bevolking een ideaal modellenlichaam kunnen bereiken.

"Het ideale model lijkt vandaag veel weg te hebben van een androgyn, prepuberaal meisjesfiguur zonder al te veel rondingen of vormen. Voor een volwassen vrouw niet meteen het meest realistische en haalbare objectief", zeg Vandeputte.

Alexa Chung Beeld GETTY

Eén van de grootste probleem zit hem echter in het feit dat we ons niet altijd voldoende bewust zijn van dat verschil. Grote boosdoeners op dat vlak zijn de komst van het internet en fotoshop.

"Fotoshop is geniepig", legt Vandeputte uit. "Het zorgt ervoor dat we geruisloos artificiële en bewerkte beelden voor realiteit aannemen." Doordat we ons er niet van bewust zijn dat de foto's bewerkt zijn, raakt ons waardesysteem in de war.

"Jonge vrouwen kunnen gaan op die manier geloven dat het perfect mogelijk is, er als een meisje van twaalf uit te zien."

4. Wat zijn de gevolgen van ons schoonheidsideaal?

"Een onhaalbaar schoonheidsideaal werkt misleidend", zegt Vandeputte. "De gedachte dat ze een onhaalbare perfectie toch moeten bereiken werkt vrouwen - en ook mannen - tegen in hun mentaal en psychisch groeien. Zeker voor opgroeiende jongeren die sowieso al wat onzeker zijn en op zoek zijn naar iets dat hen houvast kan bieden, kan het erg belemmerend zijn."

Een laag zelfwaardegevoel, faalangst, onderpresteren, depressie, zelfhaat, eetstoornissen en heel wat mentale problemen zijn dan ook vaak voorkomende problemen.

5. Waarom kunnen we het dan toch zo moeilijk loslaten?

Ook al beseffen we tegenwoordig steeds vaker dat de strakke bikinilijven en ellenlange sprieten van modellenbenen verre van de onverbloemde werkelijkheid zijn, toch blijkt loslaten van het ideaal niet simpel. Het grootste probleem lijkt in onze drang naar perfectie te liggen.

"Perfectie is wat we willen", zegt Vandeputte. "Vooral jongeren nemen de perfecte beelden die ze in de media zien verschijnen als een voorbeeld om hun eigen leven aan op te hangen." Het perfecte lichaam, wordt dan een essentiele factor in hun weg naar succes, iets dat ze nodig hebben om het te maken in het leven.

Beeld GETTY

6. Het onhaalbare ideaal: hoe raken we ervan af?

Om ons niet onder de druk van een of ander ideaalbeeld te laten bezwijken, lijkt het dan ook een eerste vereiste dat we opnieuw leren tevreden te zijn met onszelf. En daar hebben we in de eerste plaats elkaar voor nodig, zegt Vandeputte: "Het komt er op aan naast het dromen ook met de twee voeten in de realiteit te blijven staan, en elkaar te laten zien hoe het echte leven, en een echt lichaam in elkaar zit."

En wat de jongeren betreft: ook die kunnen we volgens Vandeputte een duwtje in de rug geven door hen een levensecht alternatief aan te reiken. "Laat hen zich in de sportclub maar eens in het zweet gaan werken tussen wat échte body's, vertel hen hoe het leven echt in elkaar zit, laat hun voelen waar hun talenten liggen en herinner hen eraan hoe reclamecampagnes en modefoto's gemaakt worden. Laat hen zien dat echte schoonheid in de naturel van het leven ligt, en niet in het streven naar perfectie."

An Vandeputte is coördinator van het kenniscentrum Eetexpert.be vzw. Het centrum biedt heel wat tips en richtlijnen voor leerkrachten, ouders, zorgverleners en mediamakers om jongeren te helpen op hun weg naar een gezond en evenwichtig lichaamsbeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234