Zaterdag 20/04/2019

achtergrond

Hoe één man uit een simpele groente een lucratieve hype wist te persen

Gevonden: een magisch elixir dat ons verlost van alle mogelijke kwalen, van eczeem tot autisme en zelfs kanker. De nieuwe allesgenezer heet... seldersap! Of hoe één man uit een simpele groente een lucratieve hype wist te persen.

Beeld Elise Vandeplancke

Een mooie jonge vrouw kijkt zwoel in de camera. “Elke ochtend drink ik een groot glas seldersap”, zegt ze, en ze giet het groene goedje gulzig binnen, met een gretigheid die we het laatst zagen bij cheerleaders in een 80’s cola-reclamespot. “Hmm, this is delicious”, liegt ze. Haar huid is porieloos, haar haren glanzen, ze is graatmager. Het meisje is het zeer succesvolle model Miranda Kerr. De 35-jarige Australische is een van de bekendste ambassadrices van de populaire ‘celery challenge’. Elke ­ochtend drinkt ze een halve liter vers seldersap op de nuchtere maag. “Het helpt me om helder te denken”, zegt ze. Je kan het filmpje bekijken op YouTube, het is een van de vele video’s waar je op botst wanneer je ‘celery juice’ googelt.

Dat blijkt trouwens precies te zijn wat vele duizenden mensen wereldwijd ook doen. Volgens de statistieken die je kan opvragen op Google Trends, is de interesse in seldersap op enkele weken tijd geëxplodeerd. De zoek­machine maakt geen exacte cijfers publiek van de verschillende zoek­opdrachten die ze ontvangt – het zijn er 40.000 per seconde – maar de stempel ‘breaking’ wijst op een ­toename in populariteit van meer dan 5.000% sinds oktober 2018.

Voor de duidelijkheid, we hebben het hier over sap van selder. Die groene stengels met verlepte blaadjes onderaan uw groentela, net goed genoeg om een bouillon van te trekken, of in kleine stukjes samen met vette gehaktballen in een bechamelsaus te verdrinken. Dat was de selder die wij kennen. Sinds enkele maanden duikt de selder op in krantenkoppen en worden de gezondheidseffecten van seldersap besproken in talkshows. Een mooie huid, platte buik, meer zin in seks? Een glas seldersap zorgt ervoor. Onder de hashtag #celeryjuice vind je vandaag meer dan 94.000 posts op Instagram – de vele afleidingen als #celeryjuicechallenge niet eens meegerekend.

Genezer met een gave

Hoe is het zover kunnen komen? De man die vers seldersap in de markt zette als baanbrekend gezondheids­elixir heet Anthony William, de man achter de website The Medical Medium. William heeft geen enkele medische of wetenschappelijke achtergrond. Die heeft hij ook helemaal niet nodig, meent hij. Op zijn website staat te lezen hoe William als 4-jarige ontdekte dat hij een “gave” had, toen hij “voelde” dat zijn grootmoeder longkanker had, wat later door dokters bevestigd werd. Sindsdien gebruikt hij zijn “spirit” om “te lezen” wat er met mensen scheelt. William bezit in ieder geval wel de gave van de meesterlijke marketing. Op zijn vier boeken over gezonde ­voeding, met titels als Liver rescue (de redding van de lever) prijkt een gouden sticker van ‘New York Times Bestseller’. Op zijn website staan lovende woorden van bekende koppen, onder wie Robert De Niro, Pharrell, Gwyneth Paltrow, Naomi Campbell.

Beeld Elise Vandeplancke

Een ordinaire kwakzalver dus, maar dan wel eentje met meer dan 3,3 miljoen volgers op Facebook, en 1,6 miljoen op Instagram. Hij was het die in november 2018 op YouTube een video publiceerde met de titel Celery juice can save your life (seldersap kan je leven redden). De video werd intussen 1,1 miljoen keer ­bekeken. William vertelt hoe seldersap “de lever schoonspoelt”. Hij heeft het over een onontdekte (!) cluster van minerale zouten en vooral: hoe duizenden mensen dankzij zijn mirakelkuur plots genezen zijn van allerlei ziektes waar dokters niet mee konden helpen. Op zijn website noemt William een lange lijst van aandoeningen waarvoor zijn ­seldersapkuur verlichting brengt, van acne en depressie tot autisme, ­dia­betes en blaaskanker. “Seldersap (…) spoelt virussen weg”, zo staat het er letterlijk.

Dat er gekke mensen zijn die op het internet gekke dingen beweren, is in het tijdperk van post truth en fake news niets nieuws. Maar hoe snel deze boodschap van een zelfverklaarde genezer de hele wereld rondging en ernstig werd genomen, is verbluffend.

Sappige clickbait

William kreeg als oprichter van de Global Celery Juice Movement ruime aandacht op Goop, de populaire maar omstreden life­stylesite van Gwyneth Paltrow. De reguliere media – van CNN tot The Guardian – pikten het nieuws op, en lieten daarbij dokters en diëtisten aan het woord om de vele gezondheidsclaims omtrent de celery challenge wetenschappelijk af te toetsen en te nuanceren. Ja, selder is gezond, net als alle groenten, zo klonk het. Maar een mirakel of een medicijn is het allerminst. Maar tegen dan was de bal allang aan het rollen gegaan. Hippe juicebars zetten selder op het menu. The Atlantic, het degelijke, highbrow Amerikaanse nieuwsmagazine, wist te melden dat in een groentewinkel in het hipstermekka Williamsburg in New York alle selder op één dag was uitverkocht. Degelijke diëtisten kunnen met hun saaie en genuanceerde adviezen niet op tegen de kracht van sociale media, waar tienduizenden voedingsgoeroes, lifestylebloggers en ‘fitgirls’ hun adviezen de wereld in sturen. “Ik dronk elke dag seldersap en je gelooft nooit wat er gebeurde!” Selder is sappige clickbait geworden.

Op sociale media vind je duizenden getuigenissen terug met jubelende reacties van seldersapfans (“Ik krijg veel meer gedaan op een dag”) tot confessies van seldersapafvalligen (“Waarom ik ben gestopt met het drinken van seldersap” – spoiler alert: de fitness- en vegangoeroe in kwestie kreeg vreselijke diarree. Zo stoot je lichaam toxines uit, beweert William).

“Heb jij al gehoord van de seldersaptrend die komt overgewaaid vanuit Amerika?”, vraagt de Vlaamse Julie op haar blog Julie’s Lifestyle. In haar versie van een groene detoxsap (“Om je ontstekingsgraad te verlagen, je lever te ontgiften, je darmwerking te ondersteunen en de zuur-basebalans in je lichaam te optimaliseren”) horen ook enkele koffielepels ‘mct-olie’, een geconcentreerde vorm van kokosolie, die je toevallig ook kan kopen op haar webshop, voor 22,50 euro. Of toch niet, want de olie is al uitverkocht.

Toen de koningin van de sociale media Kim Kardashian begin januari aankondigde dat ze elke dag seldersap dronk om haar psoriasis te genezen, ontplofte het internet. Vond je eind november al 35.000 Instagramposts met de hashtag #celeryjuice, vandaag is dat aantal meer dan verdubbeld. En zoals dat gaat met elke hoax die viraal gaat, blijft het bericht zich als een olievlek verspreiden. ‘Vijf redenen om de dag gezond te beginnen met een glas selderijsap’, lezen we op flair.be, ‘Daarom zou je dagelijks een glas seldersap moeten drinken’, luidt het op libelle.be. Waar de trend vandaan kwam, wie de bron was, of er überhaupt iets van wetenschappelijke waarheid aan vast kleefde, deed er op dat moment niet meer toe.

“Nog een geluk dat het hier om seldersap gaat, dat is op zich natuurlijk gezond”, zegt Marleen Finoulst, arts en hoofdredacteur van Gezond­heid en Wetenschap. “Maar het blijft verbazingwekkend hoe snel dit soort kwakkels zomaar wordt verspreid. Vooral het celebrity-effect is daarbij erg groot, zelfs al ontbreekt eender welke wetenschappelijke grond. Zodra die sneeuwbal aan het rollen gaat, lijkt niemand zich nog kritische vragen te stellen.” Finoulst verwijst naar de parallel met de antiglutenhype, die ook voor een groot deel ontstond door Paltrow’s Goop: “We kunnen blijven benadrukken dat slechts een heel klein deel van de bevolking een echte glutenallergie heeft, maar ondertussen draaide de business al, en liggen er massa’s glutenvrije producten – die vaak helemaal niet gezond zijn – in de supermarkt.”

Hoe komt het dan, dat we influencers geloven en wetenschappers ­wantrouwen? “Kijk ook naar de anti-vaccinatielobby, daar zijn de consequenties van dat fake news veel ernstiger. Misschien ligt de fout ook deels bij de wetenschap. Elke week lees je wel resultaten van een nieuwe studie, die vaak veel te snel in de media worden gegooid. Soms leidt dat tot tegenstrijdige berichten, zodat mensen door het bos de bomen niet meer zien. Als er dan één iemand opstaat die beweert dat hij de waarheid in pacht heeft, willen we dat graag geloven. Terwijl de boodschap heel simpel is: een gevarieerd dieet met veel groenten en fruit, dát is gezond. Maar niet zo spectaculair.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.