Woensdag 17/07/2019

Voetbal

Het wonderlijke verhaal van Lily Parr, de vrouw die duizend doelpunten maakte

De Dick, Kerr Ladies, ongeslagen kampioen van Engeland in 1920-1921. Uiterst rechts: Lily Parr. Beeld Popperfoto/Getty Images

In Frankrijk is zonet de aftrap van het WK voetbal voor vrouwen gegeven. Wist u dat een eeuw geleden in Engeland vrouwen al wedstrijden speelden voor 50.000 toeschouwers? De grootste voetbalster van haar tijd was Lily Parr (1905-1978): linksbuiten, kettingroker, geniaal.

De beste vrouwelijke voetballer die je nooit hebt gezien, die moest je echt niet uitdagen. Tegen Lily Parr zeggen dat zij als vrouw nog geen pepernoot kon raken, dat was vragen om problemen.

Je had er bij willen zijn, in de winter van 1920 in het plaatsje Chorley, op een uurtje rijden van Liverpool, om Lily een warming-up te zien doen, net voor de wedstrijd. Even bukte ze, om de lange witte veters van haar stevige voetbalschoenen strakker te strikken. En daar was opeens de keeper van de lokale FC, met zijn schertsende blik. Hij had haar zo’n beetje bezig gezien en wist zijn dedain amper te onderdrukken.

Zeg, Lily, sprak de keeper, ze zeggen dat je een aardige bal weet te raken in een potje vrouwenvoetbal, maar mij, een keeper van mannelijke kunne, passeer je echt niet zomaar. Kom maar op, zei Parr, toch al van nature niet bang uitgevallen. Ga maar in het doel staan. Zullen we eens zien.

De sterspeelster van het Dick, Kerr Ladies Football Team legde de bal op de penaltystip, nam een aanloop en schoot met volle kracht. De bal hield de man tegen – maar het kostte hem wel een gebroken arm.

2019 FIFA Women’s World Cup

‘Wij hebben geen ballen, maar we weten wel hoe ze te gebruiken’, lieten de vrouwen van het Duitse voetbalteam onlangs in een video weten. Ze zijn een beetje boos omdat niemand in Duitsland hun namen kent. Het vrouwenvoetbal wordt nog altijd niet overal voor vol aangezien, maar allicht komt daar de komende maand weer wat verandering in. Gisteravond begon in Frankrijk immers het achtste WK voor vrouwen, met 24 teams, 6 groepen, 52 wedstrijden en een finale op 7 juli in Lyon. 

Wie er gaat winnen? Er is een heel kransje favorieten: de VS (in 1991, 1999 en 2015 wereldkampioen), Duitsland, Japan, Canada, Engeland, Europees kampioen Nederland en Frankrijk. De Belgische vrouwen, de Red Flames, konden zich net niet plaatsen in een voorrondegroep die werd gewonnen door Italië. Ook de barrage tegen Zwitserland werd verloren. Desondanks zendt Sporza op Canvas wel bijna elke dag een wedstrijd live uit, meestal de match van 18 uur.

Met een sarcastische glimlach zag ze hoe de keeper voor medische hulp werd afgevoerd.

Niet dat Lily Parr zo kwaadaardig was, vol rancune en razernij, dat ze per definitie genoot van de ellende van een ander. Ze was een rauwe, dat zeker, en op verfijnde manieren kon je haar niet betrappen. In april 1921 viel haar de eer te beurt om als eerste vrouw ter wereld vanwege een vechtpartij het veld uit te worden gestuurd. Je zou haar eerder een ongepolijste diamant noemen, met een hart van goud en een mysterieuze, enigszins boosaardige blik in de ogen. Een nobele wilde, opgehaald in een achterbuurt van rugbystad St Helens. Gewend om permanent in de overlevingsstand te staan. Wellicht dat dat haar licht kleptomanische aandrang verklaarde; ze jatte regelmatig de speelbal, waarschijnlijk om die te verkopen.

Als je haar iets vroeg, keek ze de grond onder je voeten vandaan. Zo verlegen dat praten bijna zeer deed. Behalve in de kleedkamer, waar ze zich volkomen op haar gemak voelde en de harde grappen in het rond vlogen.

Wat ze in het openbaar wilde zeggen, deed ze met haar voeten, op het voetbalveld. Of eerder als kind achter het huis waar ze woonde met haar ouders, zes broers en zusters en een paar varkens, de bal trappend tegen de lantaarnpalen.

Lily Parr (het dichtst bij de bal) en de andere Preston Ladies trainen voor een wedstrijd tegen een niet nader genoemd Belgisch vrouwenteam. Beeld Getty Images

Je kunt er alle archieven op napluizen, zoals de Engelse schrijver Gail Newsham deed voor haar boek In a League of Their Own!, over de wonderbaarlijke geschiedenis van de Dick, Kerr Ladies, maar op bewegende beelden van Parr op het voetbalveld zal je net als Newsham jammer genoeg niet stuiten. Op oude Britse bioscoopreclames van het team kijkt ze ongemakkelijk en sprakeloos naar de lens, net als de andere meisjes. Haar steenkoolkleurige haar verstopt onder een dikke wollen muts. Of ze spelen met een bal op het dek van de boot die van Liverpool naar Amerika vertrekt.

Zij die Lily Parr wel hebben zien voetballen, stapelden de superlatieven op elkaar: dominant, zonder vrees en geniaal. Met gemak kon ze met de mannen meedoen, op het allerhoogste niveau, als dat zou mogen. Met haar totale controle over de bal. Altijd in dienst van het team. Loyaal aan haar medespelers, en in vriendschap. En dus dat linkerbeen, waarmee ze verwoestend kon uithalen, van grote afstand, vanuit onmogelijke hoeken. Of hoe ze een bal ineens dood kon leggen, en dan niet zo’n geprefabriceerd, geplastificeerd exemplaar zoals tegenwoordig, maar een waarachtig mollig lederen monster.

Behalve de beroemdste speler van het team, was ze de grootste, 1 meter 83 lang. Ze noemden haar een tomboy en ze had een stem als een klok, in de teer gerold door aan de lopende band Woodbines te roken, sterke sigaretten die gemaakt leken van apenhaar. Haar gezonde trek was eveneens legendarisch – “she could eat for England”, zei een voormalig teamgenoot – en ze stond te boek als een stevige drinker van brown ale.

In haar loopbaan scoorde ze bijna duizend goals. Maar voor Lily Parr was geen stoel gereserveerd in de universele voetbalhemel. De grootste voetbalster van haar tijd leek wel uitgewist te zijn. Totdat in 1994 het boek van Gail Newsham verscheen, over de geschiedenis van de Dick, Kerr Ladies. Zij had uitbundig onderzoek gedaan naar een vergeten episode in de voetbalhistorie: de hegemonie van het vrouwenvoetbal, als bizarre bijvangst van de Eerste Wereldoorlog.

1939. Lily Parr (midden links) bespreekt de tactiek met de Preston Ladies FC. Beeld Getty Images

En daar kwam Lily Parr tevoorschijn, vanonder een dikke laag stof, de beste van haar generatie. En ook nog Florrie Redford, de glamoureuze tweebenige spits van het team, en Jennie Harris, pingeldoos van formaat, en de alleskunner Joan Whalley.

Vrouwenvoetbal bestond al langer in Engeland, want in 1895 werd de eerste wedstrijd gespeeld in Londen. Maar het leek vooral een eenmalige oprisping van een stel feministische middenklassendames die wilden aantonen dat zo’n mannelijk spelletje ook voor dames geschikt was – dat viel overigens tegen.

De echte kickstart volgde in 1917. Dick, Kerr and Co Ltd was een bedrijf in het Noord-Engelse Preston, gespecialiseerd in spoorwegmaterialen, maar schakelde tijdens de Eerste Wereldoorlog over op het fabriceren van munitie. Vrouwen vormden het merendeel van het personeel, want de mannen vochten aan het front op het vasteland. Als verzetje tijdens de lunch werd er elke dag gevoetbald door de vrouwen, soms tegen nog overgebleven mannen.

Alfred ‘Pops’ Frankland, die op het kantoor van de fabriek werkte, zag het geamuseerd aan. En plop – daar had Pops een geniale ingeving. Hoe zou het zijn als het team van zijn bedrijf tegen damesteams van andere fabrieken zou voetballen? Was er in deze barre oorlogstijd tenminste wat vertier en een plek om bij elkaar te komen. Bovendien kon het militair ziekenhuis in Preston, waar gewonde soldaten werden behandeld, wel een extra centje gebruiken. De opbrengst van de wedstrijd had daarmee een goed doel.

Op Eerste Kerstdag 1917 wonnen de Dick, Kerr Ladies, in zwart-witte shirts, korte broeken en met mutsen op, met 4-0 van de dames van de Arundel Coulthard Factory. Er kwamen 10.000 bezoekers op af, er werd 6.000 pond vergaard, naar deze tijd omgerekend zo’n 50.000 euro. De wedstrijd haalde zelfs het nationale bioscoopjournaal.

Je kunt zeggen dat Alfred Frankland iets moois te pakken had, en dat vond hij zelf ook. Vanaf dat moment speelden de vrouwen van de munitiefabriek overal in Engeland, voor het goede doel. Ook speelden ze wedstrijden tegen Franse vrouwenteams.

In het begin leken deze wedstrijden nog een eigenaardig nieuwigheidje, vooral geschikt om collectief niet aan de verschrikkingen van de oorlog te hoeven denken. Het land stond tot aan zijn knieën in de ellende, en hier konden ze helpen, waren ze als gemeenschap bij elkaar en konden ze geld ophalen voor de soldaten. De reacties op het spel werden steeds positiever. Terwijl de wedstrijden aanvankelijk in de pers waren ingeleid met argwanende beschietingen, was nu ‘het aanvallend spel verbazingwekkend goed’ en ‘met bewonderenswaardige balcontrole’.

Tijdens zo’n wedstrijd in 1920 tegen de fabrieksmeisjes uit St Helens, raakte coach Frankland zeer onder de indruk van de pas 14-jarige Lily Parr – uit St Helens. Hij wilde dat ongelooflijke talent naar Preston halen. Ze kon 50 cent per wedstrijd verdienen en kreeg een vaste baan in de munitiefabriek. Haar moeder zei dat het goed was, maar alleen omdat ze bij een teamgenoot een bed voor haar hadden. En met Lily Parr, ‘the new kid on the block’, ging het Dick, Kerr Ladies Football Team het hele land door, voor tienduizenden mensen, en was er zelfs een korte tournee door Frankrijk.

Lily Parr werd al snel een sensatie genoemd, zo bleek uit een razende reportage in de Stalybridge Reporter: “Haar sekse en leeftijd meewegend is dit echt het grootste wonderkind in het voetbal in ons land. Haar snelheid en balcontrole zijn ongekend, en ze veegt de verdedigers van het veld. Ze laat het publiek met open monden van verbazing achter.”

De Dick, Kerr Ladies wonnen overal, waar ze ook kwamen. In 1921 speelden ze zeventig wedstrijden, voor allerhande goede doelen, er kwamen in totaal 900.000 toeschouwers op af.

Ze waren het eerste vrouwenteam uit de geschiedenis dat een avondwedstrijd speelde, bijgelicht door speciale lampen van de Engelse luchtmacht. Op één wedstrijd in het Everton-stadion kwamen 53.000 toeschouwers af, 15.000 bezoekers hadden geen toegang en moesten het buiten met het geluid doen.

Hoogtepunt in de toen nog maar vierjarige geschiedenis van het team was een wedstrijd bedacht door de Engelse André van Duin uit die tijd, Harry Weldon. De Dick, Kerr Ladies tegen een team van de beste voetbalsters van Engeland, in het stadion van Liverpool. Je had haar ook in deze wedstrijd moeten zien, Lily Parr. Ze stormde onbesuisd telkens weer het strafschopgebied binnen, haar donkere haren wapperend als een vlag. Vijf keer haalde ze met haar linkerbeen de trekker over. Uiteindelijk won haar team met 9-1.

Miss Parr gaat de Preston Ladies voor in een reeks rek- en strekoefeningen, 1939. Beeld Getty Images

Deze wedstrijd werd het keerpunt, zegt biograaf Gail Newsham. De ongekende populariteit van het vrouwenvoetbal begon de Engelse voetbalbond, de FA, ook op te vallen en mogelijk te irriteren. Het mannenvoetbal krabbelde na de Eerste Wereldoorlog wel weer op, er kwamen weer extra competities. Ja, maar dan was het niet de bedoeling dat het vrouwenvoetbal vervolgens meer publiek trok. De FA verkondigde in december 1921 dat er klachten waren gekomen over het vrouwenvoetbal. Dat het niet kon, niet hoorde en niet netjes was. Bovendien zou het gevaarlijk zijn voor vrouwen, hun vruchtbaarheid zou in het geding zijn. De Engelse voetbalbond deed het vrouwenvoetbal in de ban. Vrouwen mochten niet langer gebruikmaken van de grotere voetbalstadions.

Wat de FA volgens Newsham écht bedoelde te zeggen: ga terug naar het aanrecht; we hadden jullie nodig in de oorlog, jullie deden al het zware werk, in de goorste omstandigheden – en daarvoor bedanken we jullie. Maar voor voetballen zijn jullie gewoon echt te delicaat gebouwd.

Het officiële verbod duurde in Engeland vijftig jaar, pas in 1971 erkende de bond het vrouwenvoetbal. Dat het zo krankzinnig lang duurde had, aldus Newsham, te maken met saaie ouwe mannen in grijze pakken die bang waren dat hun speeltje werd afgepakt. Ze voelden zich bedreigd.

Voor het Dick, Kerr Ladies-team was het geen reden om niet meer te spelen, zelfs niet toen het bedrijf werd opgekocht en ze niet langer in naam van de oude munitiefabriek mochten voetballen en werken. Het voetbalteam ging verder als de Preston Ladies en speelde in Amerika en Canada, nog steeds voor goede doelen. Ook bleef het in Groot-Brittannië voetballen, al was het niet meer in volgepakte stadions en meer in de marge.

Lily Parr kreeg een baan als verpleegkundige in een psychiatrisch ziekenhuis, ook in Preston. Ze konden wel een sterke vrouw gebruiken die dolgedraaide patiënten stevig wist aan te pakken.

Ook daar bleef ze behalve aan haar rijzige gestalte te herkennen aan de sigaret in haar mondhoek. Tot 1951 bleef ze voetballen bij de Preston Ladies, de laatste jaren als aanvoerder en linksback. Veel hoefde ze niet te doen, in verdedigende zin, ze wist precies wat haar tegenstanders deden. Bovendien waren die zo onder de indruk van Parr, dat ze tegenover een legendarische voetbalster stonden, de allerlaatste actieve speelster uit de glorieuze dagen van het Engelse vrouwenvoetbal, dat ze het zicht op de bal vergaten.

In 1978 overleed ze aan kanker, op 73-jarige leeftijd. Als mensen op haar ziekbed met chocola of bloemen kwamen aanzetten, werden ze steevast weggestuurd. A packet of Woodbines wilde ze hebben, een pakje sigaretten van haar vaste merk.

Dat ze in 2002 dan toch een stoel in de universele voetbalhemel kreeg, was wederom aan Gail Newsham te danken. Op haar voorspraak werd ze opgenomen in de Football Hall of Fame en zijn in het voetbalmuseum in Manchester een paar voetbalschoenen van Lily Parr te aanschouwen. Je zou het ook schuiten kunnen noemen, de modder zit er nog op.

Maar wat er vervolgens met de nagedachtenis van Lily Parr gebeurde, daar heeft Newsham geen goed woord voor over. Opeens werd Parr ontdekt door de lgbt-gemeenschap en werd ze in de geschiedenis gezet als een vrouw die ondanks het verbod van de Engelse voetbalbond gewoon doorging, zoals ze zich ook niet liet afhouden van de openlijke liefde voor vrouwen.

Lesbische voetbalkampioenschappen, bijvoorbeeld de Lily Parr Exhibition Trophy, dragen nu haar naam. Met haar geaardheid was Lily helemaal niet bezig, vertelt Newham, in ieder geval liep ze daar zeker niet mee te koop. Lily hield van Mary, die ook als verpleegkundige in het gekkenhuis werkte. Ze kochten samen een huis en bleven daar hun hele leven wonen, teruggetrokken en op zichzelf. Niemand maakte daar een punt van, en zij ook niet, daar was Lily Parr veel te verlegen voor. Dat ze tot een gay-icoon is gebombardeerd, dat zou Lily Parr doodongelukkig hebben gemaakt.

Want als je het over Lily Parr hebt, dan moet je het over voetbal hebben, zegt Newsham. Over de beste voetbalster van het beste vrouwenvoetbalteam ooit. Je had haar moeten zien spelen.

Lily Parr Superstar!

Ra Ra, Lily Parr, Lily Parr, Lily Parr

Ra Ra Lily Parr Superstar!

Soccer was the game she played

Put the fellas in the shade, her

Memory will never fade

50,000 watched her play

Noone better so they say, the

David Beckham of her day

She beat the French and by the way

Canada and USA

She’s being remembered here today

She wasn’t allowed a lot to say but

Played it hard along the way

So raise your glass to her today!

Ra Ra, Lily Parr, Lily Parr, Lily Parr

Ra Ra Lily Parr Superstar!

(Lied over Lily Parr door Pete Sumner and Lorraine Bowen (2010))

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden