Vrijdag 20/09/2019

Reizen

Het Franse platteland herleeft dankzij ecologische ingrepen

De aanplanting in Saint-Pierre-de-Frugie volgt een natuurlijke harmonie, geen strak aangelegde perkjes dus.  Beeld Imco Lanting

Het Franse platteland loopt al jaren leeg. Maar in de bossen van de Dordogne heeft één dorp het tij weten te keren. Door een drastische ecologische omslag is Saint-Pierre-de-Frugie zowaar een magneet voor nieuwe bewoners geworden.

Pal naast het naambord aan het begin van Saint-Pierre-de-Frugie staat een levensgroot insectenhotel. Hier wordt duidelijk aan de beestjes gedacht. We hebben net het kronkelende laatste stuk vanaf de hoofdweg door dichte bossen ­gereden. Her en der passeerden we op een open plek een huis of boerderijtje. Een prachtige, maar afgelegen hoek in het regionale natuurpark Périgord-Limousin.

Zodra de eerste bebouwing in zicht komt, zien we tekenen van leven. Twee kinderen rennen ­achter elkaar aan de weg over. Ze komen uit een klein schoolgebouw. De lessen zijn blijkbaar net ­afgelopen, want er komen nog zo’n vijftien kinderen naar buiten. Ze lopen langs een perk met hoge lijsterbes-, kornoelje- en kamperfoeliestruiken, dat het terreintje omzoomt. Sommige kinderen zijn met hun moeder, andere alleen. Tegen de achtergrond van het middeleeuwse kerkje, het kasteel en de ­uitgestrekte bossen rond het stokoude plattelandsdorpje is het een bevreemdend beeld. Deze kinderen zijn niet op vakantie, maar wonen op deze afgelegen plek. De afgelopen jaren steeg het ­inwonersaantal van het tot voor kort ­anonieme gehucht met meer dan twintig procent.

Saint-Pierre-de-Frugie is klein, in tien minuten ben je er lopend ­doorheen. We gaan richting het gemeentehuis – de mairie – voor een afspraak met de burgemeester. Langs de kant van de weg valt de uitbundige begroeiing op. Paarse verveine wisselt af met hortensia en Mexicaanse sinaasappel. Tegen de gevel van de mairie staan dan weer geurige ­calamintha- en Russische salieplanten. Het doet allemaal weelderig en ­idyllisch aan.

Natuurlijke harmonie

Een tuinman is net bezig met zijn onderhoudsrondje langs de gemeenteperken. “De aanplanting in het dorp volgt een natuurlijke harmonie en dat betekent juist dat we geen strakke, aangelegde perkjes hebben”, vertelt de 28-jarige Guillaume. “Planten die een positieve uitwerking op elkaar hebben en bloemen die insecten zoals kevers, vlinders, bijen en hommels aantrekken, staan door elkaar. Daarnaast hebben we waar mogelijk op esthetiek gelet. Kijk, deze ­bladverliezende soorten zorgen voor prachtige herfstkleuren.”

Guillaume woont en werkt sinds 2009 in Saint-Pierre-de-Frugie. “Je wilt niet weten hoe aftands het er toen uitzag. Alles was overwoekerd, het natuurlijke evenwicht was compleet weg. Maar ik kwam dan ook met een missie.”

De fruitgaard van Saint-Pierre-de-Frugie. Er is nog plaats voor vijftig mensen in het dorp. Beeld Imco Lanting

Burgemeester Gilbert Chabaud (75) ontvangt ons in zijn bescheiden ­kantoorruimte achter de receptie, die ook als toeristeninformatiebalie dienstdoet. “Ik ben in dit dorp ­geboren, maar heb tot mijn pensioen in 2008 in de autobranche in de stad Périgueux gewerkt. Een heel ander leven. Toen ik daarna als burgemeester terugkwam, trof ik Saint-Pierre-de-Frugie in een belabberde staat aan. Zonder ingrijpen zou mijn geliefde dorp zeker ten onder gaan. De enige uitweg leek mij een radicale ­ecologische transformatie. Alles moest op de schop. Dat was dé manier om het dorp te redden.”

Een van de eerste maatregelen die Chabaud trof was een totaalverbod op het gebruik van pesticiden binnen de gemeentegrenzen. In het verlengde daarvan liet hij ­perken aanleggen met bijenvriendelijke aanplant, lang voordat bijensterfte groot in het nieuws was. Ook mochten grasvelden pas worden gemaaid als de bloemen waren uitgebloeid. Op het kerkhof, waar altijd hagelwitte kiezels tussen de graven hadden gelegen, kregen­ ­klavers, paardenbloemen en allerhande kruiden vrij spel. En dit was nog maar het begin van Chabauds masterplan.

“Wil je mensen aantrekken, dan moet het dorp netjes ogen”, zegt Chabaud. De burgemeester liet daarom alle historische monumenten in Saint-Pierre-de-Frugie restaureren en rond het dorp werden wandel­paden aangelegd. Voor het eerst in lange tijd ging er ook weer een winkel open. Naast de mairie liggen biologische producten van lokale producenten in de schappen: brood, groenten, confituur en bier. Voor de bistro die al jaren dicht was, zocht de burgemeester ecologisch-bewuste ondernemers.

Drie zussen

Aan de voet van een heuveltje aan de andere kant van het dorp staat een kleine wegkapel, behorend bij het als chambre d’hôtes ingerichte kasteel dat, verscholen tussen de bomen, ertegenover staat. De hele heuvel is gevuld met appel- en perenbomen, bloemen en een labyrint van bessenstruiken. In bakken steken stekjes van allerlei groenten uit de met hooi bedekte aarde.

De tuinman proeft de vruchten uit de gemeenschappelijke moestuin. Beeld Imco Lanting

Guillaume vult bij de antieke waterbron ernaast een gieter, ­terwijl hij uitlegt hoe belangrijk het besef is van samenhang in de natuur. “Hier staan boontjes, mais en courgettes bij elkaar. De Azteken noemden ze ‘de drie zussen’, omdat ze onderling samenwerken en ondersteunen. Maïs groeit hoog en fungeert als een ­klimpaal waaromheen de boon zich kan ontwikkelen. De courgette zorgt met grote, laaggroeiende bladeren voor een ideale grondtemperatuur en voorkomt dat de aarde uitdroogt. Die basiskennis brengen we in deze gemeente­tuinen over op de ­bewoners.” Hij wijst naar de bijenkasten verderop: “De wereldwijde bijencrisis kon alleen ontstaan omdat we zijn vergeten hoe alles in de natuur met elkaar is verbonden, inclusief onze levens.”

Montessori

De belangrijkste stap om het Frans dorp opnieuw tot leven te wekken bleek de opening van een Montessorischool. Voor Yann (41) en Delphine (40) uit België was het de doorslaggevende factor om de baan als bistromanagers aan te nemen. Een jaar geleden kwamen ze met hun drie zoontjes in Saint-Pierre-de-Frugie wonen. “We wilden allang weg uit de stressvolle tredmolen waarin we zaten en bewuster leven, dichter bij de natuur en vooral kalmer. Sowieso is het een grote stap, verhuizen naar the middle of nowhere, laat staan als je schoolgaande kinderen hebt. Toen ik solliciteerde en we hier kwamen ­kijken, waren we meteen overtuigd.”

Een bestaan waarin ze kaas, vlees en fruit waarmee ze hun gerechten maken, zelf bij de producenten uit de buurt halen en waar hun kinderen in en met de natuur opgroeien, ze ­konden er alleen maar van dromen. “Wees eerlijk: dichtbij de natuur leven doet veel meer recht aan wie ze zijn als mensen. Dit dorp bewijst dat het echt kan. We zijn niet maar een stel freewheelende ­dromers. Saint-Pierre-de-Frugie staat model voor een ­verantwoorde toekomst. En dat valt op. Overheidsinstanties uit andere regio’s en architectonische onderwijsinstituten kijken met grote belangstelling naar wat hier gebeurt.”

Sinds lange tijd heeft het dorpje weer een eigen winkel, met in de schappen biologische producten van lokale producenten. Beeld Imco Lanting

Burgemeester Chabaud beaamt dat. “Natuurlijk verwelkomen we iedereen die ons voorbeeld wil ­volgen, al heb je het zeker niet van de ene op de andere dag voor elkaar. Wij zijn hier al tien jaar bezig. Maar het proces leidt onherroepelijk tot een wat mij betreft noodzakelijk, globaal, ecologisch bewustzijn en onafhankelijkheid. Binnenkort plaatsen we ­zonnepanelen op alle publieke gebouwen. Zo bouwen we daadkrachtig ­verder aan onze autonomie.”

Intussen vestigen steeds meer mensen zich in Saint-Pierre-de-Frugie: uit Duitsland, Engeland, Nederland en Frankrijk zelf. De teller staat op 460 inwoners, honderd meer dan tien jaar geleden, en bijna allemaal rond de 35, 40 jaar. Er is volgens Chabaud nog plek voor vijftig mensen, dan zit het dorp vol. “Binnenkort hebben we die limiet bereikt.”

We dwalen nog wat rond. Een ­jongetje racet met zijn fiets de groente- en fruitheuvel af en stopt bij het ­kapelletje: de elfjarige zoon van Yann en Delphine. Op de vraag wat hij ervan vindt om hier te wonen, is zijn ­antwoord: “Dit is het paradijs. Ik wil nooit meer weg.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234