Vrijdag 19/07/2019

Voeding

Het dubbelleven van de veganist

Beeld Rein Janssen

Vergeet het gehaakte vest, de sandalen en alles patchoeli: steeds meer Belgen omschrijven zichzelf als veganist, maar daarom niet als betweterige wereldverbeteraar. "Kunnen we er alstublieft een beetje normáál over doen?"

"Dus het Dirty Dozen-ontbijt zonder roerei, zonder spek, zonder croissants, zonder boter, ham en kaas en zonder granola parfait, met witte thee, vers sinaasappelsap en extra confituur… En voor u, mevrouw?”

“Euh, ik euh... hetzelfde?”

Gaan brunchen met een vegan doe je niet voor je plezier. Niet omdat ze moeilijk doen. De meeste ontbijtplekken zijn ondertussen wel bekend met plantaardige alternatieven, en een geroosterde boterham met avocado, chilipeper en zeezout is, naar verluidt, wel een dingetje. Nee, brunchen met vegans betekent dat ze je al dan niet stil­zwijgend met de neus op je eigen eetgewoonten duwen, al is het maar gewoon door een latte met havermelk te bestellen.

Wie vandaag nog durft toe te geven geen ­graten te zien in de grootschalige visvangst, niet zuur reageert op melkproducten of in koelen bloede een steak saignant naar binnen werkt, is in het beste geval onwetend, in het slechtste geval een klootzak.

Dat zeg ik niet, dat zegt mijn lifestyleblad, mijn Netflix-bibliotheek, de verpletterende cijfers van gerenommeerde internationale studies van onder andere de Wereldgezondheidsorganisatie, de ­verborgen-camerabeelden uit slachthuizen, ­legbatterijen en melkveebedrijven en mijn Instagram-feed vol influencers die met natte ogen poseren met schoongeborstelde biggetjes. Zalmfilets – hoewel ook roze – doen het om de een of andere reden niet zo goed.

Yves Drieghe van The Vegan Platform: ‘Sommige veganisten gedragen zich verheven. Ik snap dat niet. Wij zijn niet moreel superieur.’ Beeld Joris Casaer

Ze waarschuwen allemaal terecht dat ons ­klassieke westerse eetpatroon, waarin dierlijke producten een grote rol spelen, niet alleen nefast is voor onze eigen gezondheid én voor het welzijn van dieren, maar ook voor onze planeet. Deze zomer publiceerde het vakblad Science nog een grootschalig onderzoek dat uitwees dat vlees- en melkproducten vermijden veruit de beste manier is om je impact op het klimaat, op landgebruik en biodiversiteit te verminderen.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat zowel de vegetarische als de veganistische levensstijl, waarbij ook dierlijke (bij)producten als zuivel, eieren, honing, leder en gelatine geschrapt worden, in de lift zitten. Begin dit jaar publiceerde het Ethisch Vegetarisch Alternatief (EVA) en ­onderzoeksbureau iVOX de resultaten van een onderzoek bij 1.000 Belgen; daaruit bleek dat bijna de helft van hen (44 procent) nu minder vlees eet dan een jaar geleden; 7 procent van de deelnemende Belgen zegt nooit vlees te eten.

Doe beter dan Beyoncé

Opmerkelijk is de stijging van het aantal ­vegetariërs en veganisten in Wallonië. Waar er in 2016 nog een achterstand opgetekend werd ten opzichte van Vlaanderen, is die ondertussen volledig weggewerkt: 1 procent is er veganist, 9 procent is vegetariër en 9 procent is flexitariër; in 2016 was dat nog respectievelijk 0 procent, 2 procent en 5 procent. In Vlaanderen is 1 procent van de deelnemers veganist, 3 procent vegetariër en 8 procent flexitariër. Vooral in Brussel ligt het aantal veganisten (4 procent) significant hoger dan in 2016 (0,1 procent). Ook in de rest van de wereld wordt een plantaardige levensstijl alsmaar populairder.

Gegevens van Google Trends tonen aan dat het woord ‘vegan’ steeds vaker opduikt in de zoek­machine. Vooral in Israël, Canada, Oostenrijk, Australië en Nieuw-Zeeland steeg de interesse. Ook op Pinterest, het digitale scrapbook waar heel wat mensen inspiratie opdoen voor interieur, mode en maaltijden, zijn ‘desserts zonder melk’ en ‘plantaardige proteïnerijke gerechten’ bij de meest gezochte recepten van het afgelopen jaar.

Sam De Bruyn, vegan radiopresentator: "In Belgrado heb je meer vegan opties dan hier.' Beeld Qmusic

Nestlé, een van de grootste spelers in de ­voedingsindustrie, liet optekenen dat de vraag naar en productie van plantaardig voedsel niet alleen nog meer zal toenemen het komende jaar, maar dat het ‘een trend is die niet meer weg zal gaan’. Gebaseerd op wat hun klanten wereldwijd aan huis laten leveren, noemde thuisleveringsdienst Just Eat veganisme als de ‘top consumer trend’ voor 2018.

Celebrity’s als Venus Williams, Miley Cyrus, Woody Harrelson, Liam Hemsworth, Madonna en Josje Van K3 die allemaal openlijk spreken over hun plantaardige dieet, maken de levensstijl des te aantrekkelijker. Dat Beyoncé het blijkbaar amper twintig dagen volhield, zou u net moeten aansporen om Queen Bey ten minste op één vlak te overtreffen. Met Try Vegan bijvoorbeeld, een campagne van EVA vzw en BE Vegan die mensen aanspoort een maand lang (dat is tien dagen ­langer dan Beyoncé!) plantaardig te eten.

Vlaamse horeca

“We wilden al een tijdje een campagne rond veganisme opstarten, maar hadden pas sinds vorig jaar het gevoel dat de Vlaming ervoor openstond”, zegt Fien Louwagie, woordvoerder van EVA, de ­organisatie die onder meer ook aan de basis ligt van Donderdag Veggiedag. De eerste Try Vegan-campagne, afgelopen februari, vindt EVA alvast een succes. “We hadden op het einde bijna 7.000 deelnemers. Van de 500 deelnemers die na zes maanden onze enquête hadden ingevuld, geeft 70 procent aan vandaag bijna altijd of regelmatig plantaardig te eten. Vóór hun deelname aan de campagne was dat 32 procent. Voor de editie van deze maand schreven zich tot nu toe bijna 4.000 mensen in.

Radiopresentator Sam De Bruyn is, samen met muzikanten Wannes Cappelle en Serge ‘Buzze’ Buyse, een van de voortrekkers van de campagne. Hij schrapte dierlijke producten na verhelderende gesprekken met zijn echtgenoot – een wetenschapper met een doctoraat in chemie en een job bij een bedrijf dat zich inzet om de Belgische industrie groener te maken. “Met hem daarover in discussie gaan, zou dus niet slim zijn”, lacht hij. “De cijfers zijn bekend, de bewijzen liggen op tafel; voor mij was de keuze evident. Bij ons thuis eten we 100 procent vegan, maar ik merk dat het lastiger wordt wanneer ik de voordeur achter me dichttrek. De Vlaamse horeca hinkt toch nog wel een beetje achterop.”

Voor zijn reisblog ‘Handbagage’ dineerde De Bruyn vaak aan buitenlandse tafels, waar zijn plantaardige levensstijl veel minder een probleem blijkt. “Zelfs Belgrado heeft meer vegan opties dan België, ook al is het de laatste tijd wel aan het beteren. Ik snap niet waarom het bij ons nog zo speciaal is – alsof de vegan steevast een zwever of hippie is. Kunnen we er alstublieft een beetje normáál over doen?”

Boterhammen met hummus

Viviane Van Dyck, vegan chef en auteur van het boek Echt (w)eten: Gezond koken volgens de vijfseizoens­keuken, heeft de laatste twintig jaar wel een duidelijke mentaliteitsverandering ondervonden. “Toen mijn eerste boek uitkwam, in 2011, wilde de uitgeverij per se een hoofdstuk met vlees- en visrecepten. Ze geloofden niet in een kookboek met alleen maar plantaardige recepten. Toen mijn tweede boek in 2016 gepubliceerd werd, was dat geen enkel probleem meer.”

Van Dyck besloot op haar negentiende evenwichtiger te gaan eten om de studentenkilo’s te vermijden, en ontdekte zo de macrobiotische levensstijl. “Mijn klasgenoten aten sandwiches met vleessalade en kaas, ik nam boterhammen met hummus mee, waarvoor ik toen nog speciaal naar de natuurwinkel moest. Terwijl je vandaag gewoon klaargemaakte hummus in iedere supermarkt kunt vinden.”

Viviane Van Dyck, vegan chef en auteur: ‘Mijn uitgever geloofde in 2011 niet in een kookboek met alleen plantaardige recepten.’ Beeld Joris Casaer

Van Dyck specialiseerde zich in plantaardige voeding – ze maakte onder andere macrobiotische lunches voor dansschool P.A.R.T.S van Anne Teresa De Keersmaeker – en werd anderhalf jaar geleden op de schouder getikt door Foodmaker. Met haar hulp heeft de producent van gezonde voeding met restaurants en food corners over heel België nu een heel vegan assortiment. “Het gezondheidsaspect en de ecologische voetafdruk primeren voor mij als drijfveer. Ik zie dat veel vegan producten nog heel wat suiker bevatten, daar stuur ik van weg. Bovendien probeer ik zo veel mogelijk te focussen op lokale producten. Cashewnoten en avocado leveren uitstekende voedingsstoffen, maar milieuvriendelijk is het niet om dat telkens te laten overvliegen”, zegt Van Dyck.

Supermarkten

Niet alleen Foodmaker, maar ook grote supermarktketens als Lidl en Delhaize hebben hun aanbod veganistische producten uitgebreid, en dat legt hen geen windeieren. Volgens Isabelle Colbrandt, woordvoerder van Lidl, ziet de supermarktketen de omzet van veganistische voedingswaren met 10 procent stijgen.

“Wekelijks verkopen we tussen de 10.000 à 15.000 stuks”, verduidelijkte Colbrandt begin dit jaar aan VRT NWS. In de winkelrekken van Delhaize kun je intussen een dertigtal veganistische producten terugvinden, waarvan er enkele dubbel zoveel verkopen als een jaar geleden. De globale plantaardige-melkmarkt zou tegen eind dit jaar 16 miljard dollar waard zijn; in 2010 was die nog goed voor 7 miljard. Dat is haast een verdubbeling, in minder dan tien jaar tijd.

Het is dus niet moeilijk om vandaag de dag als vegan aan je trekken te komen. Sterker nog, het is allicht een asset op je Tinder-profiel.

Waar veganisme vroeger weggelegd was voor wereldverbeteraars en mensen met een voorliefde voor alles patchoeli, is het vandaag een hippe levensstijl, al wil Yves Drieghe, die twee jaar geleden het digitale platform The Vegan Network oprichtte om de diversiteit van de levensstijl in beeld te brengen, dat niet gezegd hebben: “Veganisme uitsluitend in het bakje van de hipsters en de geitenwollen sokken duwen, maakt het nog steeds te beperkt.”

“Veganisten zijn mensen van allerlei slag – van politici tot kunstenaars, van topsporters tot arbeiders –, die allemaal een andere beweegreden hebben. De ene doet het voor de dieren, de andere wil een betere wereld achterlaten voor zijn kinderen, nog iemand merkt dat hij zich beter in zijn vel voelt. Die verschillen laten zien, trekt het veganisme open en maakt het toegankelijk”, meent Drieghe.

Fetisj

Hij is overtuigd veganist, maar vindt de fetisj rond het woord vegan soms een beetje vreemd. “Je hebt veganisten die zichzelf constant op de borst kloppen en die zich heel verheven gedragen ten opzichte van mensen die niet veganistisch leven – of toch niet veganistisch genoeg. Ik snap dat niet. Wij zijn niet moreel superieur.

“Als we werkelijk het verschil willen maken, moeten we ervoor zorgen dat onze ideeën en drijfveren ook aanslaan bij de rest van de bevolking, zodat ze ervan wìllen proeven. Dat doe je door je pragmatisch in plaats van dogmatisch op te stellen.”

“Wanneer ik mijn ouders bezoek en mijn moeder heeft heel veel moeite gedaan om een – in haar hoofd – vegan menu te maken, maar in één van de gerechten zit wat room, dan zal ik dat opeten”, zegt Drieghe. “Ik zal haar daar wel vriendelijk op wijzen en misschien onthoudt ze dat dan, maar ik vind het belangrijk dat ze haar best doet en dat ze mijn levensstijl respecteert.”

‘De lastige’

Dat laatste ligt vaak moeilijk, getuigen enkele jonge vegans. Voor hen is het niet het schrappen van de producten of de restricties van het dieet die een struikelblok vormen, maar de reacties van hun omgeving. “Zodra andere mensen rekening moeten houden met mijn vegan levensstijl, heb ik vaak het gevoel 'de lastige' te zijn”, zegt Jozefien (23). “Als ik bijvoorbeeld met vrienden uit eten ga, dan kan ik niet zomaar eender welk restaurant binnenstappen.”

Ook enkele familieleden van Jozefien hebben het er moeilijk mee, en dat levert soms conflicten op. “Vorig jaar was er een groot feest met een traiteur, en dat was een heel drama – voor de familie, niet voor de traiteur. Ze vonden dat mijn vriend en ik ons aanstelden. Ik denk dat ze het eerder zien als een dieet waarbij je wel eens mag 'zondigen' en niet echt begrijpen dat het een principiële kwestie is. Intussen is het bijgelegd, maar ik ben wel geschrokken van hoe gevoelig het soms ligt.”

Elien, vegan: ‘De moppen zijn vermoeiend. Zoals: ‘Je eet wel het eten van de dieren op, hè.' Beeld Joris Casaer

Elien (23) beaamt dat. “Je telkens opnieuw moeten verantwoorden voor je levenskeuze is het zwaarste. Mijn mama is ervan overtuigd dat één persoon geen verschil kan uitmaken. Ze redeneert dat het dier toch al dood is, dus dat het niet uitmaakt. Ze snapt gewoon het principe van vraag en aanbod niet, denk ik.”

Elien is nog maar een jaar vegan, maar blogt overtuigd over haar levensstijl op FriendsNotFood. “Ik vind het niet erg om met mensen in gesprek te gaan of om nieuwsgierige vragen te beantwoorden; ik zie dat als zaadjes planten. Enkele van mijn vriendinnen zijn daardoor nu ook vegan geworden, bijvoorbeeld. Het wordt wel vermoeiend wanneer je steeds tegen dezelfde vooroordelen moet opboksen, of wanneer mensen je naïef noemen.” Maar het ergst zijn de moppen. “Dingen als ‘Je eet dan wel het eten van de dieren op, hè’ of ‘Op de trap heb je misschien wel dertien mieren doodgetrapt.’”

Laagdrempelig

Bewustwordingscampagnes als Try Vegan bewijzen zo wel degelijk hun belang. Naast tips en tricks over de vegan levensstijl en een lijst met eetplekken die veganistische opties op de kaart hebben staan, biedt de organisatie ook kookworkshops aan en engageerde ze drie cateraars, waaronder de studentenrestaurants van de Universiteit Antwerpen en de Erasmus-hogeschool Brussel en het bedrijfsrestaurant van BNP Paribas Fortis, om plantaardige maaltijden aan te bieden. Op die manier komen veel mensen laagdrempelig in contact met de vegan keuken.

“Het is de bedoeling om deelnemers te laten proeven van de plantaardige keuken, maar we willen er geen alles-of-niets-wedstrijd van maken. Als het je een keertje niet lukt om helemaal vegan te eten, is er niets verloren”, zegt Fien Louwagie. “Hoewel we natuurlijk streven naar een volledige plantaardige wereld, willen we het toegankelijk houden.”

Je bereikt nu eenmaal meer door 300 mensen warm te maken af en toe veganistisch te eten dan door drie mensen te overtuigen om strikt veganistisch te leven. “Het voornaamste is dat je leert consumeren zonder oogkleppen op”, vindt ook Yves Drieghe. “Dat betekent ook: mensen toelaten om de plant based levensstijl in hun eigen tempo te ontdekken en hun eigen drijfveren en methoden te vinden. Zonder dat wij hen die opleggen.”

Met andere woorden; je kunt het paard wel naar het water leiden, maar je kunt er niet voor zorgen dat het drinkt. Of, nou ja, toch zeker niet dat niemand het paard zelf opeet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden