Dinsdag 12/11/2019

Architectuur

Farao's zijn baas in dit architecturaal pareltje in De Haan

Een atypische stapeling van honingraatmodules vormt het gezicht van Park Atlantis. De balkons in gewassen silexbeton, een typisch seventiesmateriaal, werden hier mooi gerenoveerd. Beeld Piet Goethals

Atlantis bestaat, dat kunnen we je met zekerheid zeggen. Al hebben wij het wel over Park Atlantis, een straf staaltje architecturaal Belgisch verleden in Vosseslag bij De Haan.  

Op tafel ligt een oude brochure, met een bijna utopische tekening en die typische grafiek uit de jaren 70. Daarop staat te lezen: NIEUW - Super Blekkaard - Residences nouvelles. Op de tekening: een reusachtig gebouw, vijftien verdiepingen hoog, bestaande uit op elkaar gestapelde honingraat-eenheden. Het project van de Sociale Mutualiteit zou in 1974 neergepoot worden in Vosseslag, bij De Haan.

De Haan is als enige stad aan onze Belgische kust niet bezaaid met glanzende hoogbouw. De gemeente was er dan ook al in de jaren 70 van overtuigd dat ze een andere weg wilde inslaan. Het initieel ontwerp van de piramide mocht niet worden uitgevoerd, wegens te hoog: het uitzicht op de duin zou verstoord worden.

Daarom deelde de Luikse architect Marcel J. Jaminon de modules op in twee gebouwen, geschrankt ten opzichte van elkaar. Zijn oorspronkelijke idee was om ­prefab­honingraathuisjes op elkaar te gaan plaatsen, maar dat leek in de praktijk minder voor de hand liggend.

Noem het een honingraat of een stapeling van caravans, een ruwe diamant in de West-Vlaamse duinen, maar als brutalisme mogen we dit niet bestempelen, duidt bewoner Jean-Marc Gengler. Hij had enkele jaren geleden de kans om meneer Jaminon te interviewen voor het krantje van Park Atlantis. “De architect laat zijn werk duidelijk niet graag klasseren onder het brutalisme. Hij verklaarde dat hij de residenties had bedacht vanuit zijn eigen ideeën en uitgangspunten”, legt Jean-Marc uit. “Jaminon had bewondering voor Oscar Niemeyer, de ontwerper van een groot aantal gebouwen in Brasilia (de hoofdstad van Brazilië is in de jaren 50 in een paar jaar tijd uit de grond gestampt, red.). Zelf had Jaminon verschillende scholen en hotels ontworpen in Afrika, vooral in Burundi en Zaïre.”

Jean-Marc aan tafel met een boek vol herinneringen. Beeld Piet Goethals

Congé payé

Het bloeiende zomerpark, waar de twee gebouwen Iris en Mimosa deel van uitmaakten, is een mooi voorbeeld van sociaal geëngageerde architectuur en stedenbouw uit de jaren 60 en 70. Het belang van de gemeenschap, collectiviteit en groene ruimte, de wil om iedereen van huisvesting – of in dit geval vakantie – te voorzien, is duidelijk toegepast. Uit diezelfde periode komt ook het gegeven van de ‘conge payé’, het waren de hoogdagen van het socialisme.

Als vakantieganger en lid van de Sociale Mutualiteit had je in die tijd de optie om ofwel een studio ofwel een kamer te huren. Basic, compact maar voldoende geëquipeerd. Naast de vakantieverblijven was het domein voorzien van alle denkbare faciliteiten, zoals restaurants en een supermarkt.

Deze functies werden ondergebracht in een erfenis van Expo 58: het Belgische paviljoen. Het paviljoen kreeg op het domein de naam ‘Plaza’. Dit was de place to be: je had er de bowlingbaan, filmzaal, theaterzaal, kantoren en twee restaurants.

In de jaren 80 ging het bergaf met Park Atlantis, het park kwam leeg te staan en de gebouwen verloederden. Totdat in 1988 ­aannemer Van Biervliet het terrein aankocht, met als doel de gebouwen te renoveren en uiteindelijk ook in eigen beheer te exploiteren.

Wendy Van Wanten

Manu De Swaef was in die tijd directeur van het vakantiedomein en had een jonge ploeg van animatoren onder zich die het park nieuw leven inblies. Manu vertelt met een fonkeling in zijn ogen over de vele barbecues, playbackshows en andere activiteiten die hier plaatsvonden. “Ooit kwamen hier zelfs Afrikaanse olympische ploegen logeren. Meer dan vierhonderd jonge atleten verbleven hier, verspreid over de gebouwen.”

Manu neemt een oud fotoboek in zijn handen en bladert door de herinneringen. “We hebben hier zelfs in de duinen geskied. Tijdens een strenge winter waren ’s ochtends de duinen in de verte besneeuwd, de animatoren kregen het fantastische idee om met z’n allen de besneeuwde heuvels te trotseren.” Met een brede glimlach wijst Manu naar een bevreemdende foto van jonge mensen in eighties-plunje op skilatten, met op de achtergrond de zee.

Beeld Piet Goethals

Verder in het fotoboek staat in grote letters ‘Miss Personality 1993’, met daaronder een foto van dames in badpak voor het toen nog intacte zwembad van Park Atlantis. “Ook Wendy Van Wanten was hier toen te gast”, vertelt hij.

In de loop der jaren werden de studio’s stelselmatig als afzonderlijke units verkocht. Leo Pieters en zijn vrouw kochten in die ­periode een stekje in het gebouw Iris. Park Atlantis was voor hen geen onbekend terrein.

“Mijn vrouw kwam hier al in de jaren 70 op vakantie en had mooie herinneringen aan deze plek.” Meer dan twintig jaar geleden was het koppel op zoek naar een stekje aan zee. “We hebben de hele kustlijn afgezocht naar een mooie studio, en botsten toen op een studio met twee extra kamers in het Iris-gebouw”, verklaart Leo enthousiast.

Het gepensioneerde koppel woont in Brussel en komt geregeld naar zee om er lange wandelingen te maken. De duinen ­liggen dan ook vlakbij en op een dikke anderhalve kilometer ligt de zee. “Wij zien van op de eerste verdieping de zee niet, maar we ­kijken wel uit op het groen en de vijver die onder het gebouw doorloopt.”

De farao’s

Maar dan ging het weer de verkeerde kant op met het beheer van Park Atlantis. Verschil­lende investeerders en speculanten passeerden de revue, maar niemand die echt begaan was met het park. Met verloedering en leegstand als gevolg.

Het gebouw begon stilaan de typische kwaaltjes van de betonnen constructies uit de jaren 60 en 70 te vertonen: betonrot, vocht… De Plaza, het faciliteitengebouw dat op de voorgrond van Iris en Mimosa stond, werd in 2002 met de grond gelijkgemaakt omdat het gebouw in erbarmelijke staat verkeerde.

Het waren uiteindelijk de eigenaars van de piramides zelf, die het heft in handen namen. “Het is niet altijd makkelijk om iets op poten te zetten met meer dan honderd eigenaars”, vertelt Bob. Hij is eigenaar van een studio en maakt deel uit van de bestuursgroep die de schouders zet onder het behoud van Iris en Mimosa.

“We proberen de eigenaars bewust te maken van het feit dat dit twee bijzondere gebouwen zijn, uniek in hun ligging en architectuur. Er zijn er natuurlijk die we niet moeten overtuigen, die al verliefd zijn. You hate it or you love it!”, glimlacht Bob.

De farao’s (die naam krijgen de bewoners van de piramides opgespeld door de andere bewoners van het domein) zijn ervan overtuigd dat dit staaltje architectuur bewaard moet blijven. “Er waren twee opties: ofwel een grondige renovatie, ofwel zouden de gebouwen binnen dit en twintig jaar gelijk met de grond gemaakt worden”, legt Bob uit. En dan zou er toch maar een ordinaire kustblok in de plaats komen. De eigenaars hebben een flinke financiële inspanning moeten leveren om te kunnen genieten van het huidige resultaat. “We vinden dit stuk groen en natuurlijk ook de gebouwen heel waardevol. Vroeger was het gebied hierrond een prairie, maar de laatste twintig jaar is alles volgebouwd. Het enige groen dat overblijft, zijn de golfterreinen op de duin en Park Atlantis.”

Bob, eigenaar van een studio, op zijn terras. Beeld Piet Goethals

Fantaseren over de toekomst

Het bestuur nam een studiebureau en een aannemer onder de arm. De renovatie, in drie stappen, is achter de rug. De gevel en gemeenschappelijke delen zijn bewust uniform en in functie van de architectuur, maar binnen elke unit doet ieder zijn ding. “Het is gek om te zien hoe al die identieke studio’s door iedereen totaal anders worden ingericht. We zouden graag een dagje ‘turen bij de buren’ organiseren”, zegt Bob.

“Zo’n activiteiten dragen bij tot het sociale aspect van park Atlantis. En dat is ook wat we graag opnieuw willen aanmoedigen, daarom zijn er ook ideeën voor barbecues en andere evenementen op het terrein”, vult Leo aan.

Een laatste stap van het grote opwaarderingplan van de eigenaars is de vijver die onder gebouw Iris doorloopt, en het omliggend groen en de parkings. “We zijn al volop aan het fantaseren over hoe het hier nog mooier en fijner vertoeven zal zijn wanneer alles klaar is. Maar het zal nog veel voeten in de aarde hebben eer ook dit deel van de werken voltooid zal zijn”, glimlacht Leo. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234