Maandag 09/12/2019

Uit het archief

Emotioneel, gecultiveerd en tiranniek: de vele gezichten van Pierre Bergé

Pierre Bergé in 2009. Beeld Reuters

De Franse zakenman Pierre Bergé, mede-oprichter van het Franse modehuis Yves Saint Laurent én jarenlang de partner van de couturier, is overleden. In 2012 had journaliste Agnes Goyvaerts een zeldzaam interview met hem. Abonnees kunnen het hier herlezen.

Kwiek als zilver is hij, 81 jaar oud, de partner van wijlen Yves Saint Laurent. Miljardair, libertair, mede-eigenaar van 'Le Monde', patron de gauche, kunstkenner en adviseur van François Hollande: Pierre Bergé is het allemaal.

Bijnamen genoeg: Napoleon, de generaal, zelfs le monstre. De buitenwereld kent Pierre Bergé vooral uit de tijd dat hij met ijzeren hand de haute-couturedefilés van Yves Saint Laurent leidde. Ik zag hem daar meermaals, in het Hôtel Intercontinental, in een zaal die geurde naar witte bloemen, en waar op de eerste rij trouwe vriendinnen des huizes zaten - Paloma Picasso, Cathérine Deneuve, Loulou de la Falaise. 

Net voor de show zou beginnen, verscheen een kalende, onberispelijk in het pak gestoken man op de loopplank, die de fotografen op barse toon beval hun toestellen te verwijderen, om na de show even streng erover te waken dat niemand ongevraagd backstage glipte. 

Bergé was de partner van Yves Saint Laurent, de sterkhouder, het zakelijke brein, de tiran. Tenminste, zo zagen we hem. Wie na de dood van Yves Saint Laurent de film L'amour fou heeft gezien, en de posthume Lettres à Yves heeft gelezen, krijgt een ander beeld te zien van Bergé. Een verliefde man, een emotionele man, zeer gecultiveerd, vervuld van schoonheid. Maar tegelijk een man met wie niet te sollen valt. 

Pierre Bergé met Yves Saint Laurent en actrice Catherine Deneuve tijdens een modeshow ter ere van het 30-jarige modecarrière in februari 1992. Beeld AFP

Bijna koelbloedig deed hij in 2009 afstand van de rijke schat aan kunstwerken die ze als koppel hadden verzameld. "Yves tenait aux choses, moi aux gens. Lui aimait conserver, moi partager", zegt hij. Wat de geschiedenis zou ingaan als 'de kunstverkoop van de eeuw' bracht 375 miljoen euro op, een bedrag dat deels werd besteed aan het opbouwen van de Fondation Yves Saint Laurent, deels aan wetenschappelijk onderzoek rond aids. Het is bij die Fondation, waar het werk van YSL wordt bewaard, dat we rendez-vous hebben. Stipt op tijd verschijnt hij. "Ga hier zitten. Waar wilt u het over hebben?"

Laten we maar bij de politiek beginnen. Ik zag u zitten op de eerste rij bij de speech van Monsieur Hollande in Le Bourget.

Pierre Bergé: "Ja, ik steun Hollande, en op dit ogenblik zijn de peilingen gunstig. Je kunt natuurlijk nooit weten, maar normaal gezien wordt François Hollande in mei verkozen. En dat is een goede zaak. Een excellente zaak. We hebben een president nodig die zich bekommert om álle Fransen, en geen president die zich bezighoudt met één categorie Fransen."

Zoals de huidige president?

"Sinds de komst van Sarkozy is er iets veranderd in dit land, iets moeilijk te definiëren, maar in de slechte zin. Ik zou willen dat de Fransen opnieuw kunnen ademen."

Bergé is een intrigerende man. Hij stamt uit een vrijdenkend gezin in de Charente Maritime (die gemeenschappelijke afkomst, én hun liefde voor de letteren, zou hem later dicht bij François Mitterrand brengen) en hij komt naar Parijs met het vage plan om te gaan schrijven. Journalist worden misschien, of boekhandelaar. 

Hij verdient aanvankelijk de kost door zeldzame boeken op te snorren en te verkopen aan gespecialiseerde handelaars. In 1950 kruist de schilder Bernard Buffet zijn amoureuze pad, en acht jaar lang zal Bergé zijn carrière in handen nemen. De romance neemt een einde wanneer hij in 1958 de jonge Yves Saint Laurent ontmoet, ontwerper van het huis Christian Dior. Wanneer Yves bij het leger moet - maar wegens labiele gezondheid in het ziekenhuis belandt - wordt hij bij Dior ontslagen. Bergé neemt het voortouw en sticht met Yves een eigen modehuis. 

Het zal een geschiedenis van bijna een halve eeuw samenleven worden. Yves is jong, kwetsbaar, verlegen, heeft grillen. Bergé beschermt hem, zet hem aan het werk als Yves geen zin heeft, en zorgt dat hij kan opklimmen tot een van de belangrijkste couturiers van de twintigste eeuw. Het is de liefde die hem op het pad van de haute couture brengt, en hij wordt in die wereld wel een belangrijke figuur. Volgt hij vandaag het reilen en zeilen daarvan nog?

"De mode? Oh oh! Wat een geluk dat ik daar niets meer mee te maken heb! Mode bestaat trouwens niet meer. (Destijds verklaarde hij dat de haute couture zou ophouden te bestaan de dag dat Yves ermee stopte, ag). Ik zeg niet dat er geen mensen zijn met talent, leg me dat niet in de mond. Ik ben president van het Institut Français de la Mode, dus ik geloof wel in talent, maar niet in die mode van de bladen. Ik heb mijn buik vol van die ontwerpers die vesten met drie mouwen maken. Dat is mode voor de redactrices, voor de fotografen, voor de bladen. Maar niet voor het publiek. (staccato) Het publiek draagt-dat-niet. Ik heb 50 jaar aan de zijde van YSL gestaan, en in reuzegrote, gouden letters stond de doxa geschreven 'une robe est faite pour être portée'. Voilà! Laten we niet rond de pot draaien. Ik denk dat we de richting van een Zara uit moeten, of H&M. We moeten terug naar een vorm van mode waarbij marketing en creatie, communicatie en zaken doen worden gemengd. Een essentiële voorwaarde is dat ze betaalbaar is. Voor alle duidelijkheid: ik heb geen aandelen in Zara, en ik vind het ook niet formidabel goed wat ze doen, het mag wat creatiever, maar dat is het spoor dat de mode nu moet volgen."

Nochtans is er een heropleving van de haute couture.

"Heropleving? Ah, volgens de kranten. Ik geloof er niet in. Er zijn nog maar twee huizen, Chanel en Dior, en die bestaan nog omdat ze parfum, schoenen en stropdassen verkopen."

Jongere ontwerpers voelen zich opnieuw aangetrokken tot het ambachtelijke.

"Dat noem ik geen couturiers. Dat zijn jongens die thuis wat aan maatwerk doen. Ne mélangeons pas les choses, ik heb het over de Haute Couture met kapitaal H en C."

U hebt het magazine Globe gesticht, stond mee aan de wieg van Courrier International, daarna volgde het homoblad Têtu, en u hebt wat geld toegestopt aan het noodlijdende dagblad Libération. In 2010 wordt u aandeelhouder van Le Monde. Was dat ingegeven door uw liefde voor het geschreven woord?

"Dat heeft daar niets mee te maken. Le Monde was belangrijk in mijn traject als politieke mens. Het is een van de grootste kranten ter wereld - niet zo groot als de journalisten daar dénken (blik van verstandhouding) - niet zo groot als ze het zich verbeelden, maar het is wél een van de best gemaakte kranten ter wereld. Minder goed dan de New York Times, maar toch goed. Voor mij was het belangrijk om ter hulp te schieten toen de krant de rekeningen niet meer kon betalen. Ik heb toen 10 miljoen euro gegeven. Gewoon gegéven, aan de redacteurs, opdat ze een blokkeringsminderheid van 34 procent zouden hebben. Ik ben zeer tevreden dat ik dat heb gedaan."

Pierre Bergé voor een portret van Yves Saint Laurent door Andy Warhol in 2015. Beeld AFP

Met Globe steunde u actief Mitterrand, hoopte u met Le Monde ook op de politiek te wegen?

"Neen! Globe was iets helemaal anders, dat was een actieblad. We kwamen er openlijk voor uit dat het was opgericht om de presidentscampagne van Mitterrand te ondersteunen. Le Monde steunt niemand, Le Monde moet geen stemadvies geven. En indien François Hollande wordt verkozen, wat ik absoluut hoop, dan moet Le Monde vanaf dag twee in de oppositie gaan."

Hoe zijn uw relaties met de redactie?

"Ik heb niets te zeggen. De krant is erop vooruitgegaan, er zijn nog wat dingen die me op de zenuwen werken, maar ik laat ze passeren. Kom, ik heb soms wel iets te zeggen, en als ik met iets niet akkoord ga, zeg ik het aan de directeur van de redactie, Erik Izraelewicz, een man die ik graag mag. Maar weet u, de journalisten van Le Monde hebben een Berlijnse muur opgeworpen, en ze zijn niet geneigd die snel af te breken. Het probleem met hen is, dat je niet goed weet wat Oost- en wat West-Berlijn is (monkellachje). Moeilijk te zeggen aan welke kant van de muur het er het meest democratisch aan toegaat."

Als ik in Le Monde lees dat een op de drie Fransen zich kan vinden in de ideeën van het Front National, dan moet u toch moedeloos worden?

"Ach, dat is geen puur Frans fenomeen, het bestaat overal. Kijk naar Italië, daar hebben ze twee keer Berlusconi verkozen, dan moet je toch niet verbaasd zijn. Kijk wat er zich vandaag in Amerika afspeelt, de Tea Party, Santorum... Er zijn nu eenmaal in heel de wereld mensen die zeer rechts zijn.

"Die waren er vroeger ook hoor, maar waar zaten ze? Bij de Droite Républicaine. Vandaag durven drie op de tien Fransen zeggen wat ze denken, en dat zijn de ideeën van het Front National. Mij verbaast dat niet. Maar we moeten er wel tegenin gaan."

Op welke manier?

"Het Front National onschadelijk maken door pedagogisch te zijn. Vechten tegen discriminatie, ons verzetten tegen antisemitisme, tegen anti-Arabische reacties. Waakzaam zijn, opvoeden, er is geen andere weg. Want antisemitisme, uitsluiting, dat zijn dingen die sluimeren, maar die elk moment weer kunnen wakker worden.

"Monsieur Sarkozy doet niet aan pedagogie, integendeel, hij reikt de hand aan die mensen. Sarkozy flirt jammer genoeg met het FN. En dat moet je niet doen. Hij is helemaal niet zo, het is enkel tactiek, om electorale reden. Ik ken hem goed, ja. Ik hou wel van hem, ik vind hem sympathiek. Ik wéét dat hij niet gekant is tegen het homohuwelijk, ik wéét dat hij niet denkt zoals het Front National, maar helaas doet hij niet anders dan flirten met die ideeën omdat het hem goed uitkomt. En zoiets doe je niet. Dat-doe-je-niet."

U had bijna vijftig jaar lang een openlijke homoseksuele relatie met Yves Saint Laurent. U zei daarover 'we hebben ons niet verborgen, maar we hebben het ook niet uitgedragen'. Vindt u dat op dat vlak dat de tijden verbeterd zijn?

"Dat is ingewikkeld. Weet u, in dit geval moet je zien: is het glas halfvol of halfleeg? Op het vlak van de vrijheden en de democratie zeg ik: het glas is halfvol. Ik denk aan de verkiezing van Barack Obama. Niet alleen omdat hij een formidabele man is, omdat hij de enige linkse leider in functie is, maar om het feit dat hij verkozen is, daarvoor zeg ik, chapeau Amerikanen!

"Had je twintig jaar geleden gevraagd aan een Amerikaan of hij dacht dat er ooit een zwarte president zou komen, zou 90 procent 'neen' hebben gezegd. En wellicht 100 procent van de zwarte bevolking zou 'neen' hebben gezegd. Dat moet je bekijken, dat zijn democratische waarden, op alle domeinen. En homoseksualiteit? Ik maak daar geen maatstaf van. Ik ben tegen het zwaaien met spandoeken, dat werkt me op de zenuwen. Maar dit gezegd zijnde, moet je toegeven dat er vooruitgang is geboekt. In Amerika zijn er vijf of zes staten waar het homohuwelijk is toegestaan. In Spanje is het homohuwelijk toegestaan. In Frankrijk bestaat het niet, om electorale redenen. Maar het zal er komen. Vandaag is er geen obstakel meer, en gelukkig maar. We hebben een homoseksuele burgemeester van Parijs, jullie hebben en homoseksuele premier. Hetzelfde voor homo-ouderschap. Dat zijn valse onderwerpen. Die discussies bestaan enkel omdat uiterst rechts ze aangrijpt.

"Sarkozy heeft aanvaard heeft dat de successierechten die geschrapt zijn voor heteroseksuele samenwonenden, ook zouden toegepast worden op de Pacs (Pacte civil de solidarité, contract dat openstaat voor homoseksuelen, red). Dat wil zeggen dat hij niet gekant is tegen het homohuwelijk. Hij zegt dat op dit ogenblik enkel om stemmen van madame Le Pen af te snoepen, wat niet heel glorieus is."

Hij zit in een moeilijke spreidstand.

"Neen, hij zit niet in een moeilijke positie, hij heeft zich er zelf in gewerkt. In 2007 heeft hij heel zijn campagne gebouwd op de kloof tussen arm en rijk. Hij zou dat veranderen, hij zou de koopkracht verhogen, de sociale zekerheid verbeteren. Maar de dag zelf dat hij verkozen is, stapt hij restaurant Fouquet's binnen. Ik geloof niet dat dit het beste signaal was dat hij kon geven aan de mensen die weinig geld hebben. En zo zijn er veel in dit land. Veel."

Hij is ook geen verdediger van het laïcisme, dat u hoog in het vaandel draagt.

"Twee dingen vind ik heel erg. Monsieur Sarkozy heeft gezegd dat een kind beter opgevoed wordt door een priester dan door een onderwijzer, dat is absoluut schandalig. Maar eenmaal dat gezegd, vind ik het nog schandaliger dat de onderwijzers toen niet massaal op straat zijn gekomen.

"Het schokt me dat de mensen enkel manifesteren voor meer loon, voor de centen, terwijl het af en toe broodnodig is dat je de straat op gaat voor ethische kwesties. Een tweede ding is dat Sarkozy het heeft gedurfd om te spreken over het herzien van de wet Jules Ferry (waarmee de secularisatie van het onderwijs werd gegarandeerd, ag). Daar raak je niet aan. Dat is de sokkel van de Franse democratie. Neen, gelukkig, het is niet gebeurd en ik vertrouw erop dat het ook niet zal gebeuren."

U hebt de restauratie van het huis van Cocteau in Milly-la-Forêt mogelijk gemaakt, nu wordt er op uw initiatief gewerkt aan een Musée Dreyfus in het huis van Emile Zola.

"Dat project ligt me zeer na aan het hart, vooral wat Dreyfus betreft. Ik vond dat er een huis moest gewijd zijn aan 'de affaire'. Zola is niet mijn favoriete schrijver, ik ben geen jood, en toch doe ik dat (lacht). Ik zit nu eenmaal vol tegenstrijdigheden. Ik doe dat omdat ik denk dat de geste van Zola (de wereldberoemd geworden open brief J'accuse die Zola schreef aan de president in 1900, ag) 'un moment de la conscience humaine' is. Meneer Sarkozy zou zich beter daarop inspireren."

U hebt theaters van de sluiting gered, musea gecreëerd, een gigantische kunstcollectie aangelegd, cultuur vult uw leven?

"Cultuur is extreem belangrijk voor mij, het is essentieel. Het is de reden waarom ik nu een comité de culture animeer aan de zijde van François Hollande. Ik breng mensen samen om te brainstormen en Hollande te helpen. Vanmorgen heb ik nog vergaderd over die kwalijke wet Hadopi, die de piraterij op het internet moet regelen. Dat is een netelige kwestie. Je zit gewrongen tussen twee partijen. Een creator, schrijver, zanger of journalist mag niet bestolen worden.

"(ferm) Aan de andere kant is er de vrijheid, de jeugd. De jeugd beschouwt het internet als haar eigendom en vindt dat alles gratis moet zijn. Het is heel erg om tegen de jeugd te zijn. We moeten uit die positie raken en proberen iets voor te stellen voor de twee partijen, al zijn oplossingen die de kool en de geit sparen meestal niet de beste. Het is een wet die zeer slecht gemaakt is, want ze laat toe om jonge internauten te vervolgen. Maar we gaan toch geen vijftienjarige voor de correctionele brengen omdat hij een liedje van Juliette Gréco gedownload heeft?

"Laten we serieus blijven. Juliette Gréco is een goede vriendin, en als ik haar zou vragen of we die jongen moeten veroordelen, weet ik zeker dat ze neen zou zeggen. Maar tegelijkertijd wil zij geld krijgen voor haar liedje. Voilà, met dat soort dingen zijn we bezig, een maand werken we daar nu op met juristen."

Pierre Bergé en Yves Saint Laurent in juni 1992. Beeld AFP

Men zegt dat u drie uur per dag leest.

"Gelukkig heb ik nog de tijd om boeken te lezen. Ik zetel ook in de jury van drie of vier literaire prijzen, dus ik moet wel. En ik luister naar muziek. Ik doe veel."

U schrijft ook zelf. Bent u nu aan een boek bezig?

"Ik heb iets in mijn hoofd, maar het moet nog rijpen. Het is een beetje een ingewikkeld project, over een Duitse filosoof uit de 19e eeuw, Max Stirner, die L'unique et sa propriété heeft geschreven. Het wordt geen biografie, maar een boek dat mijn kennismaking met hem beschrijft, toen ik vijftien was. Ik heb toen bij Stirner een zin ontdekt die voor mij heel belangrijk is gebleven: 'Vrijheid bestaat niet, alleen vrije mensen.'

"Als anarchist heeft hij het individualisme geponeerd. Hij heeft me doen begrijpen hoe belangrijk het is om alles terug te brengen tot de mens. Ik ben Stirner nog iets heel belangrijk verschuldigd: door hem ben ik nooit in de val van het Marxisme getrapt. Wat ben ik daar blij om! Want ik word vandaag omringd door mensen die ooit Marxist waren, maar die allen hun Marxistische kleren in de vuilbak hebben gesmeten. Ik heb niets weggegooid. Ik ben Stirneriaan gebleven. Hij zegt dat iedereen uniek is, en dat heeft mijn hele leven gedicteerd, al mijn keuzes, als vrije man."

U bent steenrijk, en patron de gauche. Hoe rijmt u dat?

"U bedoelt hoe je tegelijk kapitalist en links kunt zijn? Iedereen hangt aan elkaar van tegenstellingen.

"Maar laat me precies zijn: ik ben links, maar niet van de Franse, Italiaanse gauche. Ik ben een Amerikaanse democraat, een Rooselveltiaan om nog preciezer te zijn. Roosevelt is een van de mensen die ik het meest bewonder ter wereld. In één maand heeft hij meer wetten gemaakt, heeft de maatschappij meer doen bewegen dan de honderd jaar daarvoor. Dát noem ik links zijn. Ik ben niet links-antikapitalist. We mogen dromen natuurlijk, dat zou mooi zijn, maar het kapitalisme vernietigen is mijn doel niet. Maar ik ben wel lid van de PS. Links zijn in het leven is voor mij je zo gedragen, dat je je niet schaamt over wat je doet. Dat wil zeggen dat je je personeel fatsoenlijk betaalt, dat je je inzet om de samenleving te doen bewegen. Ik ben niet uitgeweken naar Brussel, Londen of Genève, zoals veel anderen hebben gedaan."

Hebt u nooit de stap willen zetten naar de actieve politiek?

"Neen, ik ben er te oud voor, maar zelfs vroeger niet. Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in politiek, ik had er veel vrienden en uiteindelijk ben ik de beste vrienden geworden met president Mitterrand. Maar ik heb nooit zin gehad om er zelf in te stappen. Men heeft me verscheidene keren gevraagd om me meer te engageren maar neen, ik had mijn handen vol hier (betekenisvol lachje, wuift met zijn hand naar de muren waar foto's hangen van hem en YSL)."

Waar blijft u de energie vandaan halen?

(rap) "Omdat ik 81 ben?"

Nee, al heel uw leven.

"Misschien omdat ik in niets geloof. Je krijgt geen tweede kans. Daarom moet je de dingen nu doen."

De term 'la gauche caviar' lijkt wel voor u uitgevonden. U participeert ook écht in caviar.

"Dat is een kwestie van trouw aan mijn afkomst. Mijn grootouders woonden in de Gironde, waar Franse steur wordt gekweekt voor kaviaar. Ik zit daar al tien jaar in, ik heb twee kwekerijen, en een heel circuit van distributie. Via Caviar House, de winkels in de luchthavens, en verkooppunten in warenhuizen als Harrod's in Londen en Globus in Zwitserland, bezit ik het hele circuit.

"In kaviaar zit enorm veel oplichterij, en niet alleen in Rusland en Iran. Er zijn in Parijs winkels met grote namen - ik zal geen namen noemen - die van geluk mogen spreken dat kaviaar niet wordt gecontroleerd zoals dat gebeurt voor andere producten. Want de kans is groot dat ze dan hun benaming en hun oorsprong zouden moeten intrekken."

U bezit ook de restaurants Prunier in Parijs, hebt u nog lievelingsadressen?

"Ik kan gemakkelijker zeggen waar ik níét ga. Ik ga nooit naar restaurants met Michelinsterren, tenzij men mij uitnodigt, en gewoonlijk laat ik mijn secretaris zeggen 'Oh, monsieur Bergé houdt niet van dat soort restaurants'. Ik heb er een hekel aan.

"Restaurants waar een zeetong op een pakketje gelijkt, waar gekookt wordt met stikstof, daar zet ik geen voet binnen. Ik hou van Taillevent en Laurent, van Allard en Olympe. In Brussel kom ik graag in L'Ecailler, en soms in de Belga Queen.

"Met François Mitterrand ging ik altijd in restaurant L'Assiette, chez Lulu, maar dat bestaat niet meer. Formidabel was dat, gewoon zonder tafellakens, maar met goeie producten; kalfslever, gebakken roggevleugel.

"Maar het vaakst kom ik in Japanse restaurants. Ik ben dol op Japan. Indien ik een tweede leven zou hebben - wat ik niet denk, want ik geloof in niets - dan zou ik Japanner willen zijn. Ik hou van de Japanse kunst, de Japanse cinema, het Japanse theater, Japanse honden - ik heb een Japanse hond -, de Japanse literatuur, de Japanse tuinen."

Is het de gestrengheid ervan die u aantrekt?

"De codes. Daar ben ik heel gevoelig voor. Dat je niet met je voeten op tafel gaat zitten, dat er regels zijn. Japanners zijn buitengewoon geciviliseerd, vergeleken bij het Westen dat heel vulgair is.

"Maar waarom hebben we nog niet over Marokko gepraat? Ik ben zeer trots op wat ik daar doe. Ik heb er een museum gecreëerd, een Berbermuseum. Voor mij is dat heel erg belangrijk, het is, denk ik, het enige ter wereld dat eer doet aan deze cultuur en kunst die heel lang genegeerd werd. Meer dan dat, een beschaving die terzijde werd geschoven en die nu gelukkig een beetje gerehabiliteerd wordt. De koning heeft onlangs in een rede erkend dat de Berberbeschaving haar plaats heeft in de geschiedenis van Marokko.

"En ik heb natuurlijk de Majorelletuin in Marrakech, die 700.000 bezoekers per jaar trekt."

Zult u daar begraven worden?

"Niet begraven, mijn as zal daar verspreid worden. Natuurlijk. Yves Saint Laurent is daar. Ik zal daar zijn. Op dezelfde manier. Alles is geregeld."

De Majorelletuin in Marrakech. "Mijn as zal daar verspreid worden." Beeld Thinkstock
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234