Donderdag 27/02/2020

Reportage

Een maand leven met gezondheidsapps: haalt het iets uit?

Wat veranderen gezondheidsapps aan je levensstijl en aan je gezondheid?Beeld Aart-Jan Venema

Duizenden gezondheidsapps zijn er op de markt, allemaal beloven ze wonderen voor je lichaam. Eric Oosterom probeerde een maand lang vijf apps uit. Haalt dat ook iets uit?

Het regent en de bus rijdt voor mijn neus weg - dat wordt lopen. Een week geleden zou ik hebben gebaald, gescholden waarschijnlijk. Vandaag niet. Ergens ben ik zelfs een beetje blij. Lopen betekent stappen zetten en extra stappen brengen mij dichter bij het door mijn telefoon bepaalde doel van de dag.

Ik ben een experiment begonnen. Een proef waarbij ik me een maand lang laat leiden door een selectie van de populairste en door gebruikers en critici best gewaardeerde gezondheidsapps: programmaatjes voor de mobiele telefoon die claimen de gebruiker gezonder te kunnen maken door doelen te stellen en instructies te geven. Tijdens deze maand probeer ik elk doel te halen en volg ik alle instructies op.

Tienduizenden gezondheidsapps zijn er op de markt. De een is simpel en telt voetstappen, de ander helpt op geavanceerde wijze iemands bipolaire stoornis in de hand te houden. De overeenkomst: elke app belooft je gezondheid op de een of andere manier ten goede te komen.

Werkt het? Hoe moeilijk is het om je aan de instructies te houden? En: hoe is het om je leven te laten regeren door je telefoon?

Eric Oosterom.Beeld kos

Vervelend klusje

Om resultaat te boeken, moet de app weten welk doel je hebt. Afvallen bijvoorbeeld. Of stress aanpakken. Mij, een gezonde 22-jarige student, zit weinig dwars. Hoogstens een studentenbuikje en een ondermaatse conditie - een uurtje tennissen voel ik dagen en een sprintje trekken voor de trein is lastig. Ik besluit te gaan voor een fitter, beter uitgerust en meer ontspannen lichaam.

De apps waarmee ik dat doel wil bereiken, selecteer ik op basis van de waardering van gebruikers en critici. Ik kom uit op een vijftal programma's. Calorieteller MyFitnessPal gaat bijhouden hoeveel ik eet en helpt mijn eetpatroon te verbeteren. Work-outapp Seven zet dagelijks twaalf oefeningen voor mij klaar, die ik thuis, zonder fitnessattributen, binnen zeven minuten kan voltooien. Op de achtergrond telt Breeze mijn stappen en beoordeelt of het er genoeg zijn. Meditatieapp Buddhify moet mij met mindfulnesssessies van zo'n vijf minuten lang helpen ontspannen, waarna slaapmeter Sleep Cycle Pro mij belooft te wekken op de momenten dat ik het minst diep slaap.

Om te controleren of de apps effect hebben, stel ik met mijn huisarts een medische check samen. De dokter meet mijn buikomvang, gewicht en bloeddruk en neemt bloed af. Zelf doe ik een kleine conditietest. De resultaten zijn prima, op de conditietest na. Lachende dokter: "Vijf kilometer rennen in 35 minuten? Dat kan echt beter hoor, Eric."

Op een maandag gaat mijn nieuwe, app­gestuurde en hopelijk gezondere leven beginnen. Om 10 uur word ik voor het eerst tot actie gemaand. "Je hebt je ontbijt nog niet geregistreerd, wil je dat nu doen?" In calorieteller MyFitnessPal, waar ik direct 'afvallen' als doel instel, voer ik mijn ontbijt in. Een vervelend klusje.

Elk onderdeel van het ontbijt moet afzonderlijk worden geregistreerd, van de boter op mijn ontbijtkoek tot aan de thee, inclusief hoeveelheden. Ik voer in: 'pindakaas' (1 portie, 134 kcal), 'bruine boterham' (1 snee à 79 kcal), 'thee' (1 mok, 0 kcal) en 'ontbijtkoek + boter' (1 plak, 120 kcal).

Het enige wat de app doet, is de calorieën bij elkaar optellen. Sporadisch krijg ik na het invoeren van een product een waarschuwing die dag vooral niet nog meer vetten, koolhydraten of iets dergelijks te eten. Degelijk voedingsadvies ontbreekt.

Beeld Aart-Jan Venema

Ondertussen telt Breeze, ingesteld op 'fitter worden', mijn stappen. Wanneer ik halverwege het doel van de dag ben, zo'n 7.000 stappen, noemt de app mij een rockster. Toch leuk. Om 20 uur ontvang ik een eerste bericht van Seven. Of ik zeven minuutjes de tijd heb. Ik begin aan de work-out en rek, strek en druk op. De minuten kruipen voorbij.

Bedtijd. Volgens instructie koppel ik mijn telefoon aan de oplader - een slaapapp vreet stroom - en leg ik deze, in vliegtuigstand, je weet nooit of er nog wat binnenkomt, onder mijn kussen. Ik geef aan dat ik tussen 7 en 7.30 uur wil ontwaken. Aan Sleep Cycle Pro de taak om te bepalen wanneer ik in die tijd­spanne het minst diep slaap en tactisch kan worden gewekt. Dat doet de app door mijn beweging te meten. Niet bewegen betekent diepe slaap en dus niet wekken. Een wekkergeluid met de naam 'warm breeze' voedt mijn vertrouwen in een goed eindresultaat.

Het wordt een slechte nacht. Ik voel me bespied door mijn telefoon en kan de slaap niet vatten. Telkens als ik wil verliggen, bedenk ik dat dit direct wordt geregistreerd. Een ongemakkelijk gevoel. Na een gebroken nacht ontwaak ik nog voor de wekker. De app is positiever en stelt mijn 'sleep quality' vast op 69 procent. De betekenis van dat getal is mij nog een raadsel.

Toch verandert mijn levensstijl. Het doel dat de stappenteller dagelijks stelt, gemiddeld zo'n achtduizend stappen, ongeveer 6 kilometer, prikkelt om meer te bewegen. Ik neem bewust vaker de trap en snij geen hoeken meer af tijdens een wandeling. Verkeerd gelopen? Fijn! Extra stappen zijn altijd welkom.

Ik merk dat ik licht baal wanneer ik het cirkeltje - ingebouwd om je voortgang per dag aan te geven - niet rond krijg. Echt vervelend: het doorbreken van een reeks, bijvoorbeeld wanneer ik drie dagen achter elkaar mijn doel heb behaald, maar op de vierde dag faal. Zonde. Met gezonder worden ben ik eigenlijk niet meer bezig. Bewegen is een spelletje geworden.

Het eindeloos invoeren van producten ontneemt mij langzaamaan het plezier in het eten. Tussendoortjes smaken minder lekker nu ik direct geconfronteerd word met het aantal calorieën. Tuurlijk, ik hoef ze niet in te voeren, maar dat voelt als valsspelen. Het devies wordt: minder en simpeler eten. Scheelt weer registreren.

Hallo energie

Voel ik me nou écht energieker? Ik vraag het me steevast in de ochtend af na weer een nieuwe nacht met mijn telefoon onder het kussen te hebben geslapen. Ik vermoed het. Geeuwen doe ik in elk geval nauwelijks meer en ik lijk net wat sneller op te staan. Maar een significante hoeveelheid extra energie? Ik betwijfel het. Wel lijken de work-outs een positieve uitwerking te hebben op mijn conditie. Even het laatste stukje naar de trein rennen? Geen punt meer. Mijn benen voelen sterker en hijgen is er eigenlijk niet meer bij.

Het ontspannen dan. De mindfulness-sessies van Buddhify zijn leuk zolang ze duren en vaak is dat maar vijf minuten. Zeker, het is fijn even bij te komen met een diepe bas­stem op de achtergrond, maar enkele minuten na afloop ben ik al het 'geleerde' alweer vergeten. Bovendien: het voelt vreemd mij midden in een volle treincoupé aan sessies met namen als 'flex' en 'shine' te wagen - straks schakelt mijn telefoon per ongeluk over op de speakerstand.

Beeld Aart-Jan Venema

Na een maand volgens de vijf apps te hebben geleefd, concludeer ik een aantal dingen. Eerste punt: een intrinsieke motivatie om je leven te beteren blijkt ook bij het gebruik van apps onontbeerlijk. Maaltijden invoeren doe je niet omdat het leuk is, maar omdat je het wilt. Daar tegenover staat dat apps houvast bieden. 's Ochtends weet je exact hoeveel je moet bewegen, lopen en, jawel, ontspannen. Soms is dat prettig, vaker beklemmend.

Er is niks leuks aan het bestuderen van je wokmaaltijd zodat je elk ingrediënt tot op de gram nauwkeurig kunt invoeren om er vervolgens achter te komen dat het best wel wat gezonder had gemogen. En wat heb ik eigenlijk aan die eindeloze statistieken over mijn slaapritme? Grootste ergernis: de 'motiverende' koosnaampjes. Een aantal dagen is dat leuk, maar daarna worden 'you are a super-human' en 'friendo' infantiel.

Was het ergens goed voor?

"Je hoofd lijkt wat smaller", zegt de huisarts als ik na een maand zijn kamer weer binnenloop. Inderdaad: ik blijk 2 kilo te zijn afgevallen en weeg nu 77 kilo. Mijn buikomvang is met 3 centimeter afgenomen tot 84. Daarbij is zowel mijn bloeddruk lager en is het cholesterolgehalte in mijn bloed iets afgenomen. Qua conditie lijkt er weinig veranderd: voor 5 kilometer hardlopen heb ik nog steeds dik een half uur nodig.

De huisarts is lichtelijk verbaasd. Bepaalde cijfers had hij niet verwacht. "Je cholesterol is van perfect naar heel perfect gegaan. En de bloeddruk, tja, die is erg variabel en zegt bij dit experiment weinig. Wat betreft gewicht en buikomvang had ik zulke grote veranderingen eerder bij een ouder of te dik persoon verwacht."

Beeld Aart-Jan Venema

Toch zal hij een gezondheidsapp nooit zomaar aanbevelen: "Apps werken alleen voor mensen die echt gemotiveerd zijn. Anders ontstaat een vast stramien, een sleur. Net zoals je in de sportschool denkt: moet ik deze oefening nou weer doen? Dan gaat een gezonde levensstijl juist tegenstaan. Bovendien: negen op de tien mensen weten echt wel dat ze niet de hele dag cola moeten drinken of hamburgers kunnen eten."

Ook vindt hij de hoeveelheid statistieken die gebruikers verzamelen nog te karig om als professional mee te werken. "Je kunt niet eens je gewicht meten, terwijl daarmee alles begint." Het grootste voordeel is volgens hem de regelmaat die je aanbrengt in je levensstijl: "Regelmaat is ontzettend belangrijk. Kijk alleen al naar mensen die niet regelmatig slapen. Zij worden ziek en gaan van alles mankeren. Zo'n app kan houvast bieden."

Inmiddels ben ik een aantal weken afgekickt. Sindsdien heb ik geen maaltijd meer ingevoerd en deed ik welgeteld drie work-outs. Ook de stappenteller smeekt akelig vaak om een extra wandelingetje. Grootste winst? Ik ben - cliché - een bewuster mens. Een koekje te veel smaakt toch net wat minder lekker en ik weet nu wat ik ongeveer moet doen om fit te blijven. Toch waardevol, voor een nonchalante student.

BUDDHIFY
Wat: Verzameling van tientallen ingesproken mindfulness-sessies, gesorteerd op bezigheden.
Voorbeelden: Eten, reizen en opstaan. De sessies duren een paar minuten.
Beschikbaar op: iOS (4,99 euro) en Android (2,49 euro)
Aantal gebruikers: "Tussen de 10.000 en 50.000 installaties", volgens Android.

SLEEP CYCLE PRO
Wat: App die meet hoe diep je slaapt en je 's ochtends wekt tijdens een moment van lichte slaap. Doet dit binnen een vooraf ingestelde tijd­spanne. Beschikbaar op: iOS (0,99 euro) en Android (1,49 euro)
Aantal gebruikers: "Meer dan een miljoen", volgens de website

BREEZE
Wat: Stappenteller die dagelijks een nieuw doel voor je instelt en beoordeelt of je dat doel haalt.
Beschikbaar op: iOS (gratis)
Aantal gebruikers: onbekend

YFITNESSPAL
Wat: Calorieteller die de calorieën telt van de producten die je als gebruiker invoert. Aan de hand van een vooraf ingesteld streefgewicht bepaalt de app hoeveel calorieën je per dag mag hebben.
Beschikbaar op: iOS (gratis), Android (gratis) en Windows Phone (gratis)
Aantal gebruikers: 40 miljoen (eigen website)

SEVEN
Wat: App met instructies om in 7 minuten je hele lichaam intensief te trainen.
Beschikbaar op: iOS (gratis)
Aantal gebruikers: onbekend


Maximaal 17 jaar
De beloften van ontwikkelaars zijn vaak indrukwekkend, waardoor de vraag rijst wanneer gezondheidsapps de zorg écht gaan veranderen. "Over maximaal zeventien jaar", zegt gezondheidseconoom Guus Schrijver. "Die tijdspanne is wetenschappelijk vastgesteld. Het duurt maximaal zeventien jaar voordat innovaties in de gezondheidszorg dermate goed zijn uitgewerkt dat ze breed worden omarmd." Kan dat in dit geval niet sneller? "Zeker wel. De hardware in de zorg zou moeten worden vernieuwd, specialisten moeten hun werkwijze aanpassen en de patiënt heeft een financiële prikkel nodig die hem stimuleert een app te gaan gebruiken. Dat kan jaren schelen." (eo)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234