Woensdag 26/06/2019

Reizen

Ecologisch bouwen? Sri Lanka’s toparchitect Geoffrey Bawa deed het al in de sixties

Kandalama Hotel, Sri Lanka. De platte daken zijn groendaken die zorgen voor passieve koeling. Planten overgroeien verticaal de gevels en geven schaduw. Beeld Sebastian Posingis

Een land ontdekken terwijl je de gebouwen van z’n grootste architect bezoekt, het opent letterlijk perspectieven. In Sri Lanka kan je het genie van wijlen Geoffrey Bawa aan den lijve ondervinden in alle grote en kleine bouwwerken die deze modernist, traditionalist en levensgenieter naliet. 

Veel kans dat je nog nooit van Geoffrey Bawa (1919-2003) hebt gehoord. Zijn naam hoort nochtans thuis in het rijtje van belangrijkste architecten uit de 20ste eeuw. Bawa ging aanvankelijk mee in de stroom van het westers gewortelde modernisme van Le Corbusier. Hij ontwierp in zijn beginjaren een aantal gebouwen in witte, abstracte vormen met horizontale daklijnen. Maar later kreeg Bawa’s eigen modernisme een andere invulling, wars van enige rigiditeit in structuur en vorm. Uiteindelijk had hij maar één vastomlijnd doel: een ideale manier van leven en wonen te vinden in een soms meedogenloos tropisch klimaat. 

Bawa danste met licht en donker, hij haalde buiten naar binnen en binnen naar buiten, hij was in staat om in alle elegantie een gebouw open en dicht te laten plooien met een afwisseling van gaanderijen, kleine kamers en imposante ruimtes, verstilde gangen met gefilterd daglicht, smalle functionele trappen en groene koele waterpartijen binnen in huis. Hij werd een echte meester in het creëren van een zachte bries, van lavende koelte, van een gekaderde openheid naar het landschap toe en van een koesterende intimiteit binnen halfopen muren. Kortom: hij was een schepper van wonderlijk welbehagen. 

Dit zijn Bawa’s interessantste gebouwen die vandaag nog steeds te bezichtigen of te reserveren zijn. Wie ze aaneenrijgt maakt een prachtige architectuurreis door Sri Lanka.

1. N° 11 Colombo, Bawa’s woning in Colombo (1962-1968)

Geoffrey Bawa's Town House in Colombo. Beeld Sebastian Posingis

In zijn materiaalkeuze was Bawa redelijk verknocht aan de eigenheid van zijn land. Hij zag het nut niet in van importmaterialen. Bawa beheerste bovendien de kunst om gebouw en omgeving te verzoenen zonder dat het leek alsof er grote ingrepen aan te pas waren gekomen. En meer dan westerse architecten die in de tropen werkzaam waren, wist Bawa hoe hij de temperatuur binnen zijn gebouwen kon optimaliseren, zonder airco (waar Le Corbusier trouwens zo dol op was). Op de een of andere wonderlijke manier kon Bawa middels zijn eigen vormentaal zowel ruimte als klimaat perfect beheersen.

Bawa had veel belangstelling voor plaatselijke materialen en eeuwenoude ambachten. Vanuit die ingesteldheid ontwierp Bawa woonhuizen die geen platte daken hadden, maar wel traditionele overhangende, hellende daken. Die bleken een veel betere beschutting te bieden tegen harde zon en moessonregens. Hij nam als steunpunten ook de zuilen uit de koloniale architectuur over, en integreerde poorten en raamluiken die qua stijl eigen waren aan de dorpshuizen in zijn land. Hij vond dat die authenticiteit tegelijk tijdloos én toch modern kon zijn. 

Het pand bezoeken kan door reservatie bij de Bawa Trust: admin@gbtrust.ne. Er is ook één gastenkamer in het huis die verhuurd wordt per nacht.

2. Kandalama, modernistisch ecohotel (1994)

Het fascinerende Kandalama Heritage Hotel, nabij de historische sites van de boeddhistische rotstempels en Sigirya. Bawa koos voor een plek tegen de rotsen boven het meer van Kandalama, met zicht op Sigirya en het immense meer, dat een drinkplaats was voor olifanten. Beeld Sebastian Posingis

De natuur moest op geen enkel moment wijken voor het gebouw: Bawa bouwde het hotel tegen de rotsen aan en liet die rotsen zelfs doorlopen binnen in de ruimte. Het Kandalama is een ecohotel in de zuiverste zin van het woord: alle water wordt opgepompt en na gebruik gezuiverd en voor andere doeleinden aangewend. 

Meer informatie op heritancehotels.com/kandalama

3. Lunuganga, Bawa’s eigen buitenhuis (1948-1997)

De veranda van Bawa’s buitenhuis in Lunuganga, Sri Lanka. Beeld Alamy Stock Photo

Geoffrey Bawa was een man die genoot van de natuur, van luxe, kunst en feestjes. Het buitenhuis en de gigantische tuin die hij in Lunuganga (dicht bij Bentota aan de westkust) ontwikkelde, verschaften hem alles wat hem intens kon plezieren. Een lusthof met een waanzinnig mooi zicht op een meer, met een verzameling prachtige tropische bomen, aangelegde rijstvelden, zelfs weiden met Friese koeien. 

Daartussen voorzag Bawa op strategische plekken een paar gebouwen die zich neervlijen tegen de flanken van de dichtbegroeide heuvels, met trapvormige verdiepingen en muren die versmelten met het ontembare groen van de jungle. Lunuganga was een work in progress: Bawa deed er vijftig jaar over om het te voltooien. Hij wilde dat de natuur een interactieve rol kon spelen met zijn architectuur en liet beide groeien. Bawa’s ingrepen in het landschap mogen misschien vrij doortastend zijn geweest, het resultaat is van een onwaarschijnlijke ongereptheid.

Meer informatie op geoffreybawa.com

4. Parlementsgebouw in Colombo (1979)

Parlementsgebouw in de hoofdstad van Sri Lanka. Beeld Sebastian Posingis

Geoffrey Bawa kreeg de opdracht tot het bouwen van een nieuw parlementsgebouw van de president in hoogsteigen persoon, én carte blanche. Het hele gebouw behelst een groot centraal paviljoen voor de parlementaire debatten, omringd door vijf communicerende paviljoenen. Bawa’s droom was een warm monument neer te zetten waarin de mensen hun vertegenwoordigers konden ontmoeten.

5. The Gallery Café Colombo, voormalig atelier van Bawa

Bawa’s werktafel doet nu dienst als buffet. Beeld Sebastian Posingis

In Alfred House Road nr 2 in Colombo, op de plaats waar Bawa zijn bureau had gevestigd, zit nu een fraai café-restaurant. Bawa’s werktafel doet in het restaurant tegenwoordig dienst als desserttafel. Gelukkig werd de sfeer van de ruimte zoveel mogelijk bewaard en de architectuur bleef er intact, met de typische binnentuin, waterpartijen, alkoven en zuivere, modernistische verhoudingen. 

De souvenirwinkel heeft boeken over Bawa en een selectie van de beste ambachtelijke cadeautjes uit Sri Lanka. En omdat architectuurliefhebbers ook van tijd tot tijd eens moeten eten, is dit een prima adres om de inwendige mens te laven. Niet in het minst omdat het eten er echt ook erg lekker is.

6. Villa Bentota, boetiekhotel aan de westkust (1976)

Villa Bentota. Beeld Els De Pauw

In de jaren zeventig kreeg Geoffrey Bawa de opdracht om een koloniaal huis te verbouwen tot Sri Lanka’s eerste echte boetiekhotel. De geest van Bawa’s architectuur is er vandaag nog steeds rijkelijk aanwezig, met een ommuurde binnentuin die met een raampje uitzicht geeft op de oceaan, met galerijen en royale, koele, imposante kamers. Zelfs in kleine projecten zoals dit heeft Bawa alle grenzen van binnen en buiten willen doen vervagen, zodat de natuur ook een belevenis wordt binnen in het gebouw.

7. Nazareth Chapel in Bandarawela nabij Ella (1961)

Nazareth Chapel. Beeld Sebastian Posingis

Bawa werkte zijn basisontwerp voor deze kapel in the hill country uit met zijn vroege associé Ulrik Plesner. De inrichting liet Bawa grotendeels over aan Laki Senanayake, een bevriend kunstenaar. De kapel is een fijne plek van rust, contemplatie en verkoeling, vooral dankzij de grote ramen aan de noordzijde, waarvan de verdeling grote figuratieve kruisen vormt.

Bawa’s kapel kan bezocht worden met een kloosterzuster van het klooster ernaast, die de sleutel bewaart. 

8. Seema Malaka Tempel (1976)

De Seema Malaka-tempels zijn geïnspireerd op boeddhistische kloosters. Beeld Seema Malaka - zie mail

Bawa liet zich hiervoor inspireren door eeuwenoude boeddhistische kloosters die werden opgetrokken in het midden van een meer. De daken van de paviljoenen bestaan uit houten gedraaide spillen en spanten, typisch voor de architectuur van de laatste regerende koning van Kandy. De Seema Malaka tempel is bedoeld als een rustplek binnen de drukke stad voor aanhangers van verschillende godsdiensten. Een mooie plek van verzoening.

9. Villa Red Cliffs in Weligama aan de zuidkust (1997)

Bawa’s laatste werk is het ideale tropische huis. Beeld zie mail

Het laatste werk van Geoffrey Bawa is een villa boven op een rotspartij met een absoluut onklopbaar uitzicht over de baai van Weligama. Het is een huis met een gigantische leefruimte zonder muren, en met een afdak op elegante zwarte palen. Het is zijn ultieme, ideale tropische huis: een confronterend open woning die het leven rondom letterlijk incorporeert.

Meer info op redcliffsvilla.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden