Maandag 20/01/2020

Is het gevaarlijk?

Dit moet u weten over de vogelgriep in Nederland

Beeld ANP

Vandaag kondigde de Nederlandse staatssecretaris van Economische Zaken Sharon Dijksma nieuwe maatregelen aan die de verspreiding van vogelgriep - nu al geconstateerd bij vijf bedrijven - moet voorkomen. Waar komt die vogelgriep eigenlijk vandaan? Is het de schuld van de bio-industrie? En hoe gevaarlijk is het virus voor mensen? Vijf vragen.

Van de vogelgriep bestaan veel verschillende varianten, van mildere laag-pathogene virussen tot gevaarlijkere hoog-pathogene vormen. Van klassieke vogelpest is sprake wanneer veel vogels tegelijkertijd besmet raken met een gevaarlijke variant en doodgaan. Het specifieke virus in dat in Nederland is geconstateerd, genaamd H5N8, is hoog-pathogeen en zeer besmettelijk voor vogels. Het blijft zich genetisch veranderen en werd voor het eerst gesignaleerd in China, in 2010.

Hoe verspreidt vogelgriep zich?

Volgens de Rijksoverheid kunnen vogels op verschillende manieren vogelgriep oplopen: via direct contact tussen vogels, via besmet materiaal zoals voer, kratten, transportmiddelen, schoenen of kleding die in contact zijn geweest met het virus en via stof uit een besmette stal (die door de lucht wordt verspreid). Het griepvirus kan Nederland binnenkomen door import van levende vogels, eieren en eiproducten, pluimveevlees en pluimveeproducten en via reizigers. Ook verspreiding via trekvogels vormt een risico.

Beeld ANP

Is het de schuld van de bio-industrie?

Het simpele antwoord is nee, zegt Ron Fouchier, viroloog bij het Erasmus MC. "In China, waar dit specifieke virus vandaan komt, is de pluimveesector juist heel kleinschalig. Boeren hebben vaak een stuk of 60 á 70 eenden die tussen de rijstvelden scharrelen, meer niet." Maar doordat ze eenden buiten laten lopen en foerageren, verspreid het virus zich wel alle kanten uit, zegt Fouchier. "De manier van boeren in China is dus zeker van invloed, maar niet op de manier die veel mensen denken."


Het is ook weer niet zo dat de bio-industrie helemaal geen rol speelt, zegt Fouchier. "De manier waarop we in Nederland pluimvee houden, zo massaal in zulke grote ruimtes, zorgt er wel voor dat er steeds zoveel dieren tegelijk moeten sneuvelen. Hoe groter de stal, hoe meer kippen je moet ruimen."

Hoe komt H5N8 vanuit China hier terecht?

Volgens Fouchier verspreidde het virus zich na China naar Korea en Japan. Hoe het in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk terecht komt is volgens de viroloog nog onduidelijk. "Er is geen duidelijke vogeltrek, of vaste route van daar naar hier. Er moet ergens op het oostelijk halfrond nog een gebied zijn waar het virus rondwaart, een tussenstation onderweg, waar we nog niet vanaf weten."

Beeld ANP

Hoe gevaarlijk is het voor mensen?

Het vogelgriepvirus kan naast vogels ook zoogdieren en mensen besmetten, al gebeurt dat niet vaak. Fouchier: "Een besmetting kan zich openbaren als een oogontsteking, maar ook luchtwegklachten kunnen voorkomen, van een simpele verkoudheid tot een longonsteking." Na besmetting kan het bij mensen 7 tot 10 dagen duren voor ze daadwerkelijk ziek worden. De zwaarste symptomen houden zeker 5 dagen aan. Het is volgens deskundigen mogelijk dat het vogelgriepvirus muteert met een menselijk griepvirus. Als dat gebeurt, ontstaat een gevaarlijkere variant.

De laatste keer dat er in Nederland een hoog-pathogene variant werd vastgesteld was in 2003. Toen werden op 1349 pluimveehouderijen kippen, kalkoenen en eenden gedood. In totaal zijn 30,7 miljoen landbouw- en hobbydieren geruimd. 19 mensen die bij het doden van de zieke dieren waren betrokken, raakten besmet met het virus, één dierenarts overleed. In China kostte een dodelijke variant van het virus in 2013 aan zeker veertig mensen het leven.

In de jaren daarna dook het virus in milde vorm met enige regelmaat op, maar kon de besmetting telkens beperkt worden tot enkele bedrijven. Bijvoorbeeld in februari en maart dit jaar, bij pluimveebedrijven in Flevoland en Gelderland, waar samen meer dan 50.000 kippen moesten worden geruimd. Wanneer bij pluimveebedrijven een milde variant wordt aangetroffen, worden alle beesten geruimd om te voorkomen dat de ziekte muteert tot een zeer besmettelijke en voor kippen dodelijke variant.

Fouchier: "In zijn algemeenheid kun je stellen dat vogelgriep alleen op zeer korte afstand dodelijk kan zijn. Bij direct contact, door ruimers, boeren en dierenartsen. Het eten van kippen is geen probleem." Over het specifieke H5N8 virus kunnen virologen nog niet zeggen of het dodelijk kan zijn. "Veel is nog onduidelijk, maar we zijn het hard aan het onderzoeken. Maar als mensen voorzorgsmaatregelen nemen lopen ze geen gevaar, en er worden goede maatregelen getroffen."

Wat wordt er gedaan om verdere verspreiding te voorkomen?

Er komen andere maatregelen om de vogelgriepuitbraak in te dammen. Staatssecretaris Sharon Dijksma (Economische Zaken) deelt het land op in vier regio's, zodat het virus zich zo min mogelijk kan verspreiden. Contact tussen deze regio's wordt tot een minimum beperkt. De maatregelen van Dijksma blijven naar verwachting drie weken gelden.

De twee pluimveerijkste gebieden (de Gelderse Vallei en de Peel) worden door de indeling in zones van elkaar gescheiden. Ook zijn zij hierdoor gescheiden van de twee andere regio's. Hekendorp en Ter Aar liggen in een derde zone, Kamperveen in de vierde zone. De zones van 10 kilometer rond de besmette bedrijven, blijven in stand, aldus Dijksma.

Het landelijke handelsverbod van 72 uur kwam zondagmiddag om 14.00 uur tot een eind. Dijksma besloot dat verbod niet te handhaven, maar met nieuwe maatregelen te komen.

Het blijft verboden om pluimveemest te vervoeren en om nieuw pluimvee aan te voeren naar bedrijven. Transport van eendagskuikens voor de export mag wel, vanuit schone bedrijven die buiten de 10-kilometerzones rond besmette bedrijven liggen.

Strikt noodzakelijke transporten van pluimvee kunnen ook plaatsvinden, maar per rit mag slechts één pluimveebedrijf worden bezocht. Daarna moeten de transportwagens gereinigd en ontsmet worden. Dijksma wil dat "het aantal contacten tussen pluimvee en gemengde bedrijven zoveel mogelijk wordt beperkt".

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234