Zondag 07/06/2020

InterviewDirk De Wachter

‘Dit is een uitstekende kans om ons te vervelen’: psychiater Dirk De Wachter relativeert lamlegging van het land

Dirk De Wachter (60), psychiater en pleitbezorger van de saaiheid.Beeld BELGAIMAGE

We worden er wat ongemakkelijk van: het vooruitzicht van drie weken leegte, drie weken solitude. Maar gelukkig is er dan de tegenstem van Dirk De Wachter (60), psychiater en pleitbezorger van de saaiheid. ‘Laat ons toch niet zeuren. Er zijn dingen waar ik mij voor de komende weken zorgen om maak. De burger die zich gaat vervelen, is er daar geen van.’

Drie weken waarin we teruggeplooid zijn op onszelf: dat klinkt angstig lang. Hoe kijkt een psychiater daarnaar?

"Ik kan je zeggen: de psychiatrische diensten worden vandaag niet overspoeld met angstige problematieken. Natuurlijk zijn mensen wat ongerust. Ze gaan hamsteren. Maar je ziet geen rellen, geen zotte toeren, niks dat niet 'gemanaged' kan worden. Alles is onder controle. De bevolking toont zich van haar beste kant. Er zijn verregaande maatregelen getroffen en de mensen begrijpen dat. Ik werd vandaag (gisteren, red.) opgebeld door een aantal patiënten. 'Dokter, ik ga vandaag niet naar het dagcentrum komen'. Mensen zijn soms verstandiger dan je denkt, zelfs als ze een psychische kwetsbaarheid hebben."

"De komende weken zullen ons doen nadenken over het grote belang van menselijke verbinding, denk ik. Nu het tijdelijk niet meer mag om elkaar vast te nemen, beseffen we nog meer dan anders hoe belangrijk dat is. Het is nu even 'reculer pour mieux sauter'. Even vastentijd. Om achteraf te beseffen hoe hard we elkaar nodig hebben en hoe belangrijk die verbindingen zijn. We moeten dat nu even inhouden en er op andere creatieve manieren iets mee doen. Ik hoop dat we elkaar over drie of vijf weken nadrukkelijker begroeten, in de ogen kijken en aanraken dan ooit voordien. Dat wens ik. En dat zal ook wel zo zijn, denk ik.

Journalist Thomas Siffer woont en werkt in Italië. Hij zit een week in lockdown en wordt gek, zegt hij. "Ik wil iemand aanraken. Ik verlang naar het geluid van boeren die ploegen, kettingzagen die snoeien. Maar de wereld is stil en ik sterf een beetje."

"Ik begrijp dat en ik geef hem daar erkenning voor, maar tegelijk zeg ik: kijk eens naar mijn patiënten. Dat is nog een ander verhaal. Dat zijn mensen die in eenzaamheid worden geworpen en daar vanuit hun sociaal weefsel géén erkenning voor krijgen. Mensen bij wie dat een chronisch gegeven is. De eenzaamheid die meneer Siffer beleeft - die ik ook begrijp en die ons straks misschien ook te wachten staat - is tijdelijk. Dat is eenzaamheid van een heel andere orde dan degene die ik elke dag bij mijn patiënten zie. Ik wil het daarmee niet wegrelativeren. Maar we moeten ons wél goed blijven realiseren dat het van korte duur is. Het is nu wat het is: alle hens aan dek. En proberen verbinding te maken via veilige wegen. Facebook, Skype, WhatsApp en Facetime: laat ons die dingen nu maar volop inzetten, zodat ze hun nut bewijzen."

Eigenlijk zegt u: 'Stop met zeuren, ik zal je eens tonen wat échte eenzaamheid is.'

"Een beetje, ja. Ik zie hoe moedig mijn patiënten zich vandaag gedragen door afspraken af te zeggen. Dan denk ik: 'amai'. Daar kunnen wij, die het allemaal goed hebben, iets van leren. Want laat ons toch niet overdrijven. Het is geen oorlog, we hebben bewegingsvrijheid, we kunnen communiceren en we hebben eten en drinken. Ik wil die angst, die paniek toch graag wat temperen. Ons gezondheidssysteem werkt tot nader order zeer goed. Als er morgen honderd doden vallen, kan het misschien anders zijn. Het is een dubbeltje op z'n kant. Maar het blijft wel op z'n kant."

Bij kinderen, bij volwassenen: als elke verstrooiing buitenshuis wegvalt, dreigt er op een dag verveling. Dat zijn wij, overprikkelde burgers, niet meer gewend.

"Sta me toe, zonder enige ironie, om dat een bijzonder opportuniteit te vinden. Ik pleit in lezingen al jaren voor wat minder gedoe. Mensen vinden altijd maar dat ze overal naartoe moeten. Door omstandigheden is dat nu anders en ik vind dat een interessant gegeven. Hoe zal de 16-jarige zich thuis bezighouden? Lees een boek. Kijk een filmpje. Ga met de velo rijden. Of de volwassene: ruim misschien eindelijk die zolder op. Of maak die wandeling waar anders nooit tijd voor is. Ja, sorry, ik kan niet anders dan een beetje ironiseren. We vinden er wel iets op. Laat ons van het nadeel een voordeel maken. Ik weiger dit rampzalig te noemen. Het is een opportuniteit om creatief om te gaan met de rijkdom van het tekort."

"Met eventuele wrijvingen, die binnenhuis de komende weken zouden ontstaan, is het net zo. Zoek het uit. Overleg met de kinderen hoe je de zaken gaat aanpakken. Dat is lastig, maar niks dat onoverkomelijk is. Het zal interessant worden."

U gaat er een beetje van glimlachen.

"Ik wil niks banaliseren. Je zal maar thuiszitten met kinderen en ziek zijn. Of als zelfstandige in de horeca werken. Er zullen mensen sterven - van corona of iets anders. We zullen begrafenissen moeten organiseren. Maar hoe? Je mag niet samenkomen. Dat zijn moeilijke dingen. Daar denk ik aan. Een vriend van mij was zaterdag op een begrafenis. Er waren nog geen draconische maatregelen, maar handen geven werd al afgeraden. Dat was een heel vreemde situatie, zei hij. Je wil een moment van innigheid. Elkaar de hand schudden. Eens vastpakken. Dat is ritueel belangrijk en plots gaat zoiets dan niet meer. 'Kijk elkaar in de ogen', zegt Angela Merkel. Dat is mooi en goed. Maar ook moeilijk. Op momenten van verdriet toont zich de diepe noodzaak van dat lijfelijke."

"Ik maak me geen zorgen om de mensen die nu niet mogen gaan werken. Of niet mogen fitnessen - jog wat rond uw huis. Nee, ik maak mij zorgen om de mensen die ziek gaan worden. Die gaan sterven. Die door hun geliefden moeilijk verzorgd kunnen worden. Of die eenzaam en verlaten zijn, weinig van zich laten horen en misschien niet aan de supermarkt geraken. Dat is het echte probleem. Als psychiater is het mijn taak daar aandacht voor te vragen en de zaken in de juiste proportie te blijven zien. Als je weet dat je buurman een sukkelachtige oude mens is: ga aanbellen. 'Kan ik iets meebrengen uit de winkel?'"

Onze sociale contacten vallen voor een tijdje weg. Hebben we die nodig om ons welzijn op peil te houden?

"Zonder twijfel. We hebben sociale contacten heel erg nodig. Dat gaan we de komende weken extra goed beseffen. Ik verwacht erna een inhaalbeweging. We behelpen ons nu met elektronische middelen maar zullen er straks extra attent voor zijn. In de tussentijd moeten we creatief zijn. Op de universiteit ga ik les geven met video conferencing. We gaan zien wat dat geeft. Normaal zijn mijn lessen interactief. Maar goed, ik vind er wel iets op. Straks, in mei, als het allemaal over is, gaan we elkaar met veel genoegen terugzien en beseffen hoe belangrijk het is elkaar vast te pakken en een kus te geven en een hand te geven."

Zijn we verwend, met onze vrees voor solitude? Onze ouders en voorouders kenden wel andere ontberingen.

"Ik gebruik dat woord 'verwend' niet graag. En ik vergelijk ook niet graag met vroeger. We leven nu. We moeten goed beseffen hoe kostbaar ons bestaan hier is. Met sociale zekerheid. Met gezondheidszorg. Met solidariteit. Ik zie véél solidariteit. Mensen bieden zich spontaan aan om te helpen. Laten we elkaar in dat laatste maar ondersteunen. Om na de miserie te beseffen: we moeten dat goed bewaken, we hebben nu gezien hoe belangrijk dat is."

En dus niet: zwelgen in zelfmedelijden omdat we straks op restaurant geen glas wijn kunnen gaan drinken bij de suggestie van de chef.

"Drink dat glas thuis."

Hebt u, voor uzelf in deze bittere tijden, thuis nog een goeie fles staan?

"Ge moogt gerust zijn. (lacht)"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234