Zondag 22/09/2019

Reportage

Dit is de laatste stop voor dertig uitbehandelde geïnterneerden

Het paviljoen voor de 'langdurig forensische psychiatrische zorg' - of 'longstay' - is omringd door een hoog groen hek. Beeld Bas Bogaerts

Een paviljoen omzoomd door een hoge groene omheining met zicht op weilanden en schapen. Dit is de laatste stop voor dertig geïnterneerden die al decennia in de gevangenis zitten en bij wie een behandeling niets meer uithaalt. 'Hier krijgen ze weer een kwalitatief leven.'

Het universitair psychiatrisch centrum Sint-Kamillus in Bierbeek, in Vlaams-Brabant, is een samenraapsel van paviljoenen in het groen. Van de parking leidt een pad naar het onthaalgebouw, in neoklassieke stijl met barokke toren. Binnen ruikt het naar kerk, en ook het glasraam verraadt dat dit het domein is van de Broeders van Liefde.

Voor de nieuwe afdeling voor uitbehandelde geïnterneerden gaat het langs de achterdeur opnieuw naar buiten. Het paviljoen voor de 'langdurig forensische psychiatrische zorg' - ook wel bekend als de 'longstay' - ligt enkele honderden meters verderop. Het verschilt in niets met de andere statige gebouwen hier, behalve dan dat er een gloednieuwe groene omheining rond staat.

De eerste vijf patiënten arriveren donderdag, de dag erna komen er nog eens vijf, onder wie ook Frank Van den Bleeken, de man die het land beroerde met zijn vraag tot euthanasie. Allemaal hebben ze vele jaren cel achter de rug, zijn ze te gevaarlijk om in de samenleving los te laten en haalt een behandeling weinig tot niets meer uit. Het moet een humane laatste halte worden. Van zodra ze de deur binnen zijn, gaat het van 'patiënten' naar 'bewoners'.

Het paviljoen voor de 'langdurig forensische psychiatrische zorg' - of 'longstay' - is omringd door een hoog groen hek. Beeld Bas Bogaerts

Niets moet meer

"De bedoeling is dat ze hier weer een kwaliteit van leven krijgen", zegt criminologe Eva Pollet (42) tijdens een rondleiding op de afdeling. "Hier moet niets meer. Ze zullen hier kunnen werken, bezoek krijgen, koken, poetsen... Het dagelijkse normale leven, zeg maar." Werkateliers zijn er voorlopig nog niet, maar volgende week gaan de uitbreidingswerken van start.

De dame met volle zwarte krullen toont ook de kamers van de mannen. Het zijn kleine, nette ruimtes met een bed, kast en lavabo. Op een kleine bureau staat een welkomstpakket. Grote luxe is het allerminst en ondanks de nieuwe verf is het gebouw duidelijk op leeftijd.

Wel opmerkelijk: de deuren van de kamers gaan niet op slot. Geen zware celdeuren die na een bepaald uur onherroepelijk dichtgaan, zoals in de Nederlandse longstay De Pompestichting in Zeeland. Hier kunnen bewoners 's nachts gerust op wandel of buiten een sigaret roken.

Het is niet zonder reden dat het hier een pak minder streng beveiligd is dan in het Nederlandse voorbeeld. De geïnterneerden hier mogen niet vluchtgevaarlijk zijn en mogen geen agressief verdragen vertonen. Anders dan in Nederland, waar alle uitbehandelde patiënten een plek krijgen. Ook de lastige klanten.

"Het klopt dat een - weliswaar kleine - groep patiënten hier niet terecht kan", geeft Pollet toe. "En uiteraard moet er ook voor die mensen een oplossing komen. Maar wij hebben er gewoon niet de mogelijkheden voor."

Ook opvallend: het aantal zorgverleners per bed ligt hier even hoog als in het Forensisch Psychiatrisch Centrum van Gent (FPC Gent), terwijl daar patiënten wél nog behandeld moeten worden. Geen overbodige luxe, verzekert Raf De Rycke, voorzitter van de Broeders van Liefde. "Zeker omdat hier permanent staf aanwezig moet zijn. Of die norm genoeg is voor FPC Gent? Tja..."

Hoe dan ook wordt de opvang van dertig uitbehandelde geïnterneerden een uitdaging, zelfs al zijn ze niet vluchtgevaarlijk of agressief. Na jaren in de cel, wordt dit een enorme omschakeling. "Zo komt er deze week een man die sinds 1975 vast zit", vertelt de criminologe. "Dat kunnen wij ons nauwelijks voorstellen."

Niets zegt trouwens dat patiënten toch geen vooruitgang kunnen boeken. Nederland leert dat een deel van de bewoners toch terugstroomt naar behandelcentra. In luttele gevallen is zelfs een terugkeer naar de samenleving mogelijk. "Het is niet omdat hier niets meer moet, dat er niks meer kan", zegt Pollet. "Ook wij zullen elk jaar de patiënten evalueren."

Maar voor het merendeel van de bewoners wordt UPC St.-Kamillus wellicht de laatste stop, erkent ze. "En dan is het aan ons ervoor te zorgen dat ze die zo kwalitatief mogelijk kunnen doorbrengen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234