Woensdag 08/04/2020

Voedselintolerantie

De waarheid over verboden voedsel: worden we allemaal voedselintolerant?

Beeld Thinckstock

Steeds meer mensen blijken last te hebben van voedselintoleranties. Is er iets grondig mis met onze voeding of zijn we met zijn allen gevoeliger geworden? Of stellen we ons gewoon een beetje aan?

Een paar weken geleden was ik uitgenodigd bij een vriendin voor een zondagse brunch. Een week voor we met z'n allen rond de tafel zouden plaatsnemen, kreeg ik een mail van haar. "Heb je een allergie aan gluten, ben je lactose-intolerant of heb je een andere intolerantie waarvan ik moet weten?" Het antwoord was driemaal nee. En eerlijk: haar vraag verbaasde me. Ik organiseer geregeld zelf etentjes en nooit is het in me opgekomen om mijn vrienden naar hun intoleranties te vragen. Ik ken hen al jaren, als ze daar werkelijk last van hadden, had ik het wel al geweten.

Maar dat was buiten de brunchorganiserende vriendin gerekend. Zij had het meegemaakt dat er opeens intoleranties opdoken. Een vriend kreeg na jaren van brood eten plots een opgeblazen maag van gluten, een ander bleek ineens geen melk meer te verdragen. Wat tot de vraag noopt: zijn we met zijn allen gevoeliger geworden of stellen we ons gewoon een beetje aan?

In een tijd waarin gezonde voeding de nieuwe mantra is geworden - met dank aan de Hemsley-zussen en Pascale Naessens - lijkt er immers stilaan een tegenbeweging op gang te komen: er ronduit voor uitkomen dat je lang niet alle gezonde voedingsmiddelen mag eten. Het lijkt een nieuwe manier om je te onderscheiden van de grote massa. Waar je je vroeger nog kon profileren door je tot het vegetarisme te bekeren, heb je dezer dagen, nu zowat de helft van de wereldbevolking vlees (grotendeels) lijkt afgezworen te hebben, meer nodig om je culinaire ego in de kijker te zetten. Een voedselintolerantie lijkt daarbij de ideale manier.

Klinkt dat een beetje cynisch? Wellicht wel. En concluderen dat er veel fakers zijn - lui die beweren dat ze een voedselintolerantie hebben, maar eigenlijk gewoon doen alsof om zich interessant te maken - blijkt een beetje voorbarig. "Ik zie in mijn praktijk steeds meer patiënten met intoleranties", zegt nutritioneel arts Rudy Proesmans. Hij ziet drie grote oorzaken voor de toename. "Ten eerste is er het hoge antibioticagebruik. Vaak worden die ten onrechte voorgeschreven, bijvoorbeeld voor virale aandoeningen. Dat verstoort de darmflora; het kan soms een jaar duren voor die zich hersteld hebben. Bovendien zijn onze voedingsgewoonten verschraald: we eten te weinig groenten, fruit en vezels, waardoor we te weinig probiotica, die als voedsel voor goede darmbacteriën dienen, binnenkrijgen. Ten slotte krijgen we steeds meer gluten binnen: granen worden tegenwoordig zodanig geteeld dat er meer gluten in bijvoorbeeld tarwe zitten dan pakweg dertig jaar geleden. Bovendien worden gluten vaak toegevoegd aan brood om het meer structuur te geven. Het probleem is dat het lichaam maar in bepaalde hoeveelheden met gluten overweg kan. Ze veroorzaken inflammatoire reacties in de darmen, zeg maar een laaggradige ontstekingsreactie. Die zorgt op microscopisch niveau voor lekkende darmen, en dat geeft op zijn beurt voedselintoleranties."

Overigens mogen voedselintoleranties niet met voedselallergieën verward worden. Proesmans: "Het verschil zit 'm in de reactietijd: waar een allergie meteen een reactie uitlokt, zullen de symptomen bij een intolerantie pas later opduiken. Bovendien kan een allergie, in tegenstelling tot een intolerantie, dodelijk zijn. Wie een pinda-allergie heeft en zelfs maar een beetje daarvan eet, kan een levensbedreigende reactie induceren."

Het verklaart meteen waarom het makkelijk is om een intolerantie te veinzen: de symptomen zijn weliswaar lang niet prettig, maar dood ga je er niet aan. En dat zet de deur open voor een hele groep fakers die beweren intolerant te zijn, maar in wezen gewoon meesurfen op de trend. En dat is bijzonder pijnlijk voor wie er écht last van heeft.

Stiekem intolerant

Dat 'echte' voedselintoleranties schering en inslag zijn, merk ik wanneer ik op Facebook een oproep plaats en mijn wall na een paar uur gevuld is met namen van mensen die willen getuigen. En de verhalen zijn ronduit schrijnend en hebben één ding gemeen: wie een intolerantie heeft, stoort zich mateloos aan wie zich als intolerant voordoet. Tineke bijvoorbeeld heeft een lactose- en paprika-intolerantie, maar durft daar hoe langer hoe minder voor uit te komen, net omdat haast iedereen tegenwoordig op zijn voeding lijkt te letten, soms zonder gegronde reden. "Ik durf moeilijk te zeggen dat ik die intolerantie heb, omdat ik niet als aansteller wil aanzien worden. Terwijl het o zo moeilijk is: ik ben vegetariër en paprika zit in bijna elke vleesvervanger, soms gewoon onder de vorm van paprikapoeder of paprika-extract, maar ook dat verdraag ik niet. Dan krijg ik een ongemakkelijk gevoel of braakneigingen en lig ik een ganse nacht wakker. Maar ik stoot dus vaak op onbegrip, nu er steeds meer mensen zijn die dit of dat zogezegd niet mogen eten."

Ook Bo, die aan coeliakie lijdt, een chronische darmaandoening veroorzaakt door een gluten-intolerantie, stoort zich aan de hype. "Ik heb moeite met de heersende trend van glutenvrij eten. Heel wat mensen volgen dat gewoon als gezondheidstrend, terwijl ze vergeten dat wie coeliakie heeft er heel ziek van kan worden. Als ik gluten eet, heb ik negentig procent meer kans op maag- en darmkanker en op onvruchtbaarheid.

"Mensen vinden me wel eens een aansteller en dat vind ik heel gevaarlijk. Op restaurant zeg ik altijd dat ik coeliakie heb, want als ik gewoon vertel dat ik gluten-intolerant ben, nemen ze me niet meer serieus. Ik moet echt heel duidelijk maken dat het een ziekte is. Anderzijds heeft de hype ook een voordeel, want in vergelijking met drie jaar geleden vind je veel meer glutenvrije producten."

Glutenvrij maar ongezond

En dat is mede te danken aan het Belgische Wheatless & More, een bedrijf dat producten aanbiedt zonder allergenen. Mede-oprichtster Véronique Bockstal kreeg vijf jaar geleden, na veel klachten zonder verklaring, de diagnose dat ze gluten- en lactose-intolerant was. "Ik moest op zoek naar aangepaste voeding, maar ik botste op een muur van onbegrip en een aanbod dat zwaar te wensen overliet. Glutenvrije producten bleken vaak veel suiker, vet en bewaarmiddelen te bevatten om ze smaak en textuur te geven. Ik ben dus op zoek gegaan naar leveranciers die iets gezonders en lekkers aanboden, dus zonder ongezonde suikers of vetten en bewaarmiddelen."

Maar ook zij erkent dat er intussen een ware hype aan de gang is. "Glutenvrije voeding is daar echt het slachtoffer van: het zou zogenaamd gezonder zijn, je zou ervan afslanken en het zou je performanter maken. Dat klopt uiteraard niet: er zijn ook ongezonde glutenvrije producten. Er zijn nu mensen die allergenen mijden zonder diagnose en dat is niet altijd nodig of zelfs verantwoord."

Ook restaurants krijgen steeds vaker te maken met gasten die een gluten- of lactosevrije maaltijd vragen. "Het is echt opmerkelijk", zegt Kobe Desramaults. "Toen ik begon met In de Wulf hadden we hoogstens een keer per week iemand met een bepaalde intolerantie of allergie, terwijl we er nu dagelijks mee geconfronteerd worden. Een van de souschefs moet elke dag volledige menu's ontwerpen afgestemd op de eisen van de klanten. Lactose- en glutenintolerantie zien we heel vaak, maar ook tal van rare dingen. Onlangs hadden we bijvoorbeeld iemand die allergisch was voor schaal- en schelpdieren, maar niet voor coquilles en oesters. Tja. (lacht)

"Bij mijn volgende restaurant gaan we duidelijk communiceren dat we niet aan alle intoleranties tegemoet kunnen komen. Het is gewoon te duur om iemand in dienst te hebben die alleen maar de speciale menu's klaarmaakt. Soms gebeuren er ook dingen die eigenlijk niet kunnen. Onlangs bestelde een koppel een veganistisch menu. Wij dachten dat dat een bepaalde reden had, maar daarna zeiden ze doodleuk: het was wel leuk om eens het groentemenu te degusteren. Echt, ze beseffen gewoon niet hoeveel werk het is om die menu's om te gooien naar hun eisen."

Seppe Nobels van het Antwerpse restaurant Graanmarkt 13 beaamt, maar wil niet van een hype spreken. Hij ziet het eerder als een cultuurverandering. "We worden er meer en meer mee geconfronteerd en eerlijk: ik vind dat een goed teken. Het duidt dat mensen heel bewust met hun voeding bezig zijn. Wat wél opvalt: ik kook frequent in het buitenland en we zijn in Europa echte laatbloeiers. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld moet je al veel moeite doen om nog een gerecht te vinden waar gluten in verwerkt zijn.

"Het enige dat ik vraag, is dat klanten eerlijk zijn: als ze een zware allergie hebben, is het logisch dat ze dat melden. Maar zoiets beweren terwijl ze gewoon op dieet zijn of een bepaald ingrediënt niet lusten, kan echt niet. Want voor ons maakt dat een heel verschil. Wanneer we te horen krijgen dat iemand een bepaald ingrediënt niet verdraagt, zullen we met nieuwe messen werken, nieuwe handschoenen aantrekken, mixers ontsmetten, noem maar op, om kruisbestuiving te vermijden. Ik ben er wel zeker van dat het reële percentage van zware allergieën lager ligt dan wat we hier over de vloer krijgen, maar wat doe je eraan? Je moet aan de vraag van de klant voldoen, zo simpel is het."

Opmerkelijk: in zijn keuken hangen tabellen waarop alle allergenen per product vermeld staan. "Twijfelen we of iets gluten of lactose bevat, dan kunnen we dat daar controleren. We zijn er echt op een heel bewuste manier mee bezig."

Toch leert een kleine rondvraag bij mensen met een intolerantie dat het nog altijd beter kan. Valérie, die een lactose-intolerantie heeft: "Ik vraag altijd of er geen melk, boter of room in een gerecht zit. Meestal is dat geen probleem - ze bakken het dan wel in olijfolie in plaats van in boter - maar het gebeurt toch geregeld dat er bijvoorbeeld in een saus een zuivelproduct zit en dan heb ik uiteraard veel last. Jammer, maar er valt weinig aan te doen, vrees ik."

Ook voor Hans, die lactose-, gluten-, zalm- en eieren-intolerant is, is op restaurant gaan geen pretje: "Om zeker te zijn dat ik niets binnenkrijg wat niet mag, pik ik er de saaie gerechten uit. Of ik dubbelcheck of er niets in zit dat ik niet mag eten. Het is best erg dat ik dan veel betaal voor een minder gesofisticeerd gerecht, maar wat doe je eraan? Soms ben ik het beu en neem ik gewoon waar ik zin in heb. Maar daarna heb ik altijd spijt. Zit ik met steken in mijn buik en krijg ik opvliegers."

Sommigen hebben inmiddels hun buik meer dan vol van de gluten- en lactosevrije hype, maar niemand gaat zo ver als de eigenaar van The White Moose in Dublin. Toen een jonge vrouw naar glutenvrije pannenkoeken vroeg, wilde de eigenaar weten of ze aan coeliakie leed. Toen ze niet wist wat dat was, kreeg ze als straf gewone pannenkoeken voorgeschoteld. En de eigenaar gaat nog een stapje verder: voortaan hebben gasten een doktersattest nodig om glutenvrije gerechten te mogen bestellen. Overdreven? Misschien wel. Maar het toont wel aan in welke mate de glutenvrije obsessie een hype is geworden.

"Die hype zal wel weer overwaaien," zegt dokter Proesmans, "maar het glutenprobleem zal altijd blijven. Mensen blijven nu eenmaal slechte voeding eten." Of hoe Pascale Naessens, met haar pleidooi voor gezond eten, toch een punt heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234