Woensdag 16/10/2019

Architectuur

De remonte van Detroit: van bankroet tot architecturale parel

Beeld Trui Moerkerke

De kans is klein dat wie een architectuurtrip in de VS plant, meteen aan Detroit, Michigan denkt. Was die stad niet failliet? Is het daar wel veilig? De twijfelaars hebben ongelijk. Detroit is een snelcursus architectuur van wereldklasse. De zinderende energie van een stad in heropbouw krijg je er gratis bij, vertelt journaliste Trui Moerkerke.

Het geeft me altijd een boost om van op de snelweg de skyline te zien opdoemen wanneer ik Detroit binnenrijd. It makes my day, zoals ze dat hier zo mooi zeggen. Ik kan het verder niet uitleggen. Detroit is mij overkomen.

Met het gezin op rondreis in de VS kwam ik er voor het eerst, tijdens een druilerig voorjaarsweekend in 2015. De brede lanen lagen er uitgestorven bij, geen kat op straat te zien, geen winkel of warenhuis te bespeuren. Wel verschillende onbewoonde en dichtgetimmerde wolkenkrabbers. We wandelden naar een restaurant in Greektown, waar een Griekse ober ons met tranen in de ogen vertelde dat hij terug naar zijn land wilde, weg uit dit helleoord.

Op zaterdagochtend stopte de regen en zag ik bij daglicht, naast de leegstand en lukraak aangelegde parkeerterreinen, zo veel indrukwekkende architectuur, van art-decowolkenkrabbers tot elegante appartements- en kantoorgebouwen. Met open mond en de ogen omhoog gericht stapte ik uren door Downtown.

Niemand van ons had toen enig idee dat we hier zo snel terug zouden staan. In de zomer van 2016 verhuisden we (voor de job van mijn man) naar Ann Arbor, net geen uur rijden van Detroit.

Unieke timing

Sinds de verhuis kom ik graag en vaak in Detroit. Ik heb het niet zo gepland, maar de timing is uniek. Ik zie de stad voor mijn ogen veranderen. Op de centrale boulevard Woodward Avenue vind je een Nike Store, een gloednieuwe Shinola boetiek, een outdoorwinkel, een boetiek van het plaatselijke modelabel Détroit Is The New Black. Leegstaande wolkenkrabbers zijn er amper nog. De imposante Book Tower in Italiaanse renaissancestijl is de laatste historische wolkenkrabber die in de steigers staat.

Architectuurtoeristen in Detroit kunnen trouwens hun dag in schoonheid afsluiten: in het ­centrum zijn de voorbije twee jaar verschillende boetiek­hotels geopend. Ik heb me bijvoorbeeld vaak afgevraagd wat er van de hoge en smalle Wurlitzer Building zou worden. Het werd The Siren, een cosy en hip boetiekhotel, met een koffiebar in de lobby en een cocktailbar in een jaren 30-Hollywoodstijl. En nadat ik maandenlang bij elk bezoek aan Detroit met mijn neus tegen het raam gedrukt de vorderingen in het Shinola Hotel probeerde te monsteren, kan ik nu zeggen dat het open is en er geweldig uitziet. Ook is er in de voormalige brandweerkazerne nu het ­prachtige Foundation Hotel.

In het park Belle Isle bouwde Albert Kahn een grote serre, officieel de ‘Anna Scripps Whitcomb Conservatory’ genaamd. Beeld Trui Moerkerke

Kortom, de stad is na het dramatische bankroet in 2013 aan een remonte bezig, met dank ook aan de vele miljarden van ondernemer Dan Gilbert, die wel honderd gebouwen verwierf, vaak iconische buildings van grote architecturale waarde.

Gilbert renoveert niet alleen, hij heeft ook grote plannen: de ­Hud­son’s Site, een stratenblok groot pal in het centrum, wordt een complex met winkels, ­kantoren, hotels, conferentie­zalen… Een stad in de stad, met als kers op de taart een 275 meter hoge toren met ap­partementen. Critici waarschuwen voor deze economische machtsconcentratie en de onvermijdelijke gentrificatie. Ze vrezen voor een Detroit met twee snelheden.

Steppende hipsters

De vibrerende energie van Downtown en Midtown, waar blanke hipsters op een Bird-step voorbijflitsen op weg naar een trendy koffiebar, of van Corktown, waar nerds op een koersfiets bij The Detroit Institute of Bagels komen aanwaaien, dat is niet het volledige verhaal van Detroit. Met een oppervlakte van 350 km² is Detroit zo uitgestrekt dat je er Manhattan, San Francisco en Boston in kwijt kan. Veel wijken hebben het nog moeilijk en tot voor het bankroet vonden vooral ruin porn-toeristen hun weg naar de stad. Uitgebrande huizen, straten waar de meeste huizen zijn afgebroken, immense braakliggende terreinen, niet eens zo ver van Downtown, dat is ook Detroit. Ook Detroit: enorme stadsboerderijen die wijken revitaliseren.

Beeld Nicholas LeTarte

Terug naar de architectuur. Vijf tekentalenten en plekken drukten hun stempel op de smoel van de stad. Leer ze hier kennen.

Icoon 1: Albert Kahn

Albert Kahn, ook wel de architect van Detroit genoemd, was een bescheiden Joodse immigrant die in 1880 als kind met zijn ouders vanuit Duitsland naar Detroit verhuisde. Hij is de grondlegger van de moderne industriële architectuur. Kahn werkte met gewapend beton en zorgde ervoor dat grote ramen daglicht binnenhaalden. Fabrieken in die tijd waren donker en onveilig door de brandbare houten vloeren.

Building n°10 van de Packard Automotive Plant (1905) was een van de eerste moderne autofabrieken en zette de standaard in The Motor City. De fabriek sloot in 1958 en werd een van de meest legendarische ruïnes, een paradijs voor raveparty’s en urban explorers. Het immense gebouw wordt nu klaargemaakt voor renovatie.

De iconische en voor iedereen vrij toegankelijke Fisher Building.  Beeld Alamy Stock Photo

Kahn bouwde ook kantoren, overheidsgebouwen, appartementen en huizen. Na een studiereis in Europa ontwikkelde hij een stijl geïnspireerd door renaissance-elementen, Beaux-Arts-invloeden en art deco. Kahns Fisher Building uit 1928 kan je zo binnenlopen en dat is een must. De zeven Fisher-broers – rijk dankzij de autoindustrie – gaven Kahn zo goed als carte blanche voor dit art-decokantoorgebouw met winkels op het gelijkvloers. Met een weelde aan marmer, graniet, brons, mozaïeken, sculpturen en muurschilderingen is ‘de Fisher’ een van de meest iconische gebouwen van Detroit.

Op Belle Isle, een park gelegen tussen de Detroit River en Central Park, bouwde Kahn een aquarium – een van de oudste in Noord-Amerika – en een grote serre.

Icoon 2: Wirt C. Rowland

Architect Wirt C. Rowland, een leerling van Kahn, ontwierp vijf van de zestien wolkenkrabbers die voor 1930 in Downtown gebouwd werden. De Guardian Building kan je niet missen. Rowland gaf art deco een Amerikaanse invulling: hij wilde niet zomaar Europese stijlornamenten kopiëren naar de typisch Amerikaanse wolken­krabbers.

In de lobby van het gebouw huizen nu een bank, een koffiebar en een shop van het modelabel Pure Detroit. Je kan je vergapen aan de excentrieke stijl: muurschilderingen, mozaïeken, een Tiffany-klok, sculpturen en illustratieve elementen uit de cultuur van de Azteken en Native Americans…

Als je de Guardian Building verlaat via de uitgang in Griswold Street, zie je aan de overkant de Buhl Building, nog een art-decowolkenkrabber van Rowland en even verderop de Penobscot Building, een art-decoparel.

Het interieur van de Guardian Building, compleet met Tiffany-klok. Beeld Trui Moerkerke

Icoon 3: Ludwig Mies van der Rohe

Vlak bij Eastern Market ligt Lafayette Park, een voorbeeld van utopische, midcentury stads­vernieuwing. Voor fans van de modernistische Mies van der Rohe is dit een droom: hoewel hij vooral geassocieerd wordt met Chicago, vind je de grootste verzameling Van der Rohe-architectuur in Detroit. Lafayette Park, uit eind jaren 50, telt 186 woningen en drie appartementsblokken, gekenmerkt door strakke lijnen, royale glas­partijen en beton.

Het Lafayette Park is vergeven van de Mies van der Rohe-gebouwen. Beeld Alamy Stock Photo

Icoon 4: Minoru Yamasaki

De Japans-Amerikaanse architect Minoru Yamasaki haalde begin 1963 de cover van toonaangevend tijdschrift Time. Aanleiding was de prestigieuze opdracht die hij kreeg: de bouw van het World Trade Center in New York.

Yamasaki werkte in Detroit. Met One Woodward Avenue uit 1962, de voorloper van de Twin Towers en Yamasaki’s eerste wolkenkrabber, zette hij zich af tegen de banale glazen hoogbouw die in de mode geraakte. Het elegante gebouw met smalle, hoge ramen – een meevaller voor mensen met hoogtevrees – is omhuld door een fijnzinnig ­traliepatroon. Yamasaki streefde in zijn werk naar decoratieve elementen die de menselijke geest konden verzachten en verrassen. In Midtown vind je op de campus van Wayne State University vier Yamasaki-gebouwen.

Icoon 5: Michigan Grand Central

Nadat begin 1988 de laatste trein uit het Michigan Central Station vertrok, stond het gebouw – met een kantoortoren van 18 verdiepingen – decennia leeg. Het werd een symbool voor de neergang van Detroit. Gestript door plunderaars en blootgesteld aan de weers­elementen, heeft de overleving van dit majestueuze gebouw aan een zijden draadje gehangen. Doodzonde als je bedenkt dat dit station ontworpen is in de stijl van en door de firma van New Yorks ­fabuleuze Grand Central Terminal.

Michigan Central Station. Beeld trui moerkerke

Vorig jaar konden architectuurminnende Detroiters een zucht van verlichting slaken: Ford kocht het station en startte renovatiewerken. Het autobedrijf zal er later haar divisie zelfrijdende auto’s in onderbrengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234