Zondag 08/12/2019

Interview De vragen van Proust

De Gentse fotografe die soms detective is: ‘Ze hadden me overladen met champagne in de hoop dat ik ook ging strippen’

Bieke Depoorter: ‘Ik vind eigenlijk weinig extreem. Ik ben al blijven slapen bij criminelen. Als er wederzijds vertrouwen is, kan je weinig gebeuren.’ Beeld Stefaan Temmerman

Schrijver Marcel Proust beantwoordde ze ooit in een vriendenboekje, nu geeft De Morgen er een eigenzinnige draai aan. Zevenentwintig directe vragen, evenveel openhartige antwoorden. Vandaag: fotografe Bieke Depoorter (33). Wie is zij in het diepst van haar gedachten?

Luister hier naar De vragen van Proust met Bieke Depoorter:

1. Hoe oud voelt u zich?

“Ik ben net 33 geworden en dat heb ik gevierd in Libanon, samen met Agata, een jonge vrouw met wie ik al een tijdlang samenwerk. Normaal gezien vind ik verjaardagen niet tof. Als ik in België ben twijfel ik altijd: moet ik dat nu vieren of niet? Moet ik nu vrienden uitnodigen of niet? Maar vaak ben ik alleen in het buitenland en negeer ik dat zo’n beetje. En nu waren we samen op roadtrip van Baalbek – een historische site vlak bij de grens met Syrië – naar de kust. Onderweg hebben we gestopt om te dansen op de top van een berg, met ons favoriete nummer superluid. Dat was wel een tof momentje, maar hoe oud ik mij nu voel, dat weet ik niet.

“Ik heb Agata trouwens leren kennen enkele uren voor háár verjaardag. In een stripbar in Parijs. Ze hadden me gratis binnengelaten en overladen met champagne in de hoop dat ik ook ging strippen. (lacht) Sindsdien heb ik haar meer gefotografeerd en zijn we elkaar beginnen schrijven. Wat begonnen is als een toevallige ontmoeting, is uitgemond in een gans project, waarbij we akkoord gingen om elkaar te ‘gebruiken’.

BIO

• geboren in 1986 in Kortrijk • studeerde fotografie aan het KASK in Gent • is sinds 2016 volwaardig lid van het vermaarde fotografencollectief Magnum • overnachtte in het kader van fotoprojecten bij gewone mensen in Egypte (As it may be), Rusland (Ou Menya) en Amerika (I am about to call it a day) • heeft een langdurig project lopen (Agata) met een jonge stripster in een Parijse bar • vorige week opende de grote solotentoonstelling Bieke Depoorter 2015-2019 in Düsseldorf, nog tot 16 februari (nrw-forum.de) • exposeert eveneens vanaf 7 december tot 16 februari in het Zwitserse Winterthur (fotomuseum.ch)

“Ik gebruik haar om de relatie tussen fotograaf en onderwerp te onderzoeken; zij gebruikt mij om via mijn foto’s haar identiteit te vinden.

“Agata en ik hebben samen nooit iets gekend zonder de fotografie die ons bindt. We vragen ons dan ook openlijk af hoe onze vriendschap verder zou gaan mocht de fotografie wegvallen.”

2. Wat vindt u een belangrijke eigenschap van uzelf?

“Ik denk dat ik een controlefreak ben, maar tegelijk duw ik mezelf zo ver dat ik de controle verlies. Ik voel altijd een rare tweestrijd tussen willen controleren en de controle willen loslaten, waardoor ik vaak in moeilijke of gevaarlijke situaties verzeil. Ik kan redelijk obsessief zijn.”

3. Wat is uw zwakte?

“Ongeduld is een negatieve eigenschap van mij. En soms verlies ik mij in empathie, neem ik anderen hun gevoelens over, waardoor ik mijn eigen grenzen vergeet te bewaken.”

4. Wat is uw passie?

“Fotografie zeker? (lacht) Neen, ik weet het eigenlijk niet.

“Ik heb een echte haat-liefdeverhouding met fotografie. Vaak haat ik wat ik doe en wil ik ermee stoppen. Ik wil absoluut niet het gevoel hebben dat ik mensen gebruik, maar natuurlijk gebruik ik ze, ik zei het daarnet nog. Door dat besef slaat de twijfel vaak toe.

“Bovendien wil ik me niet beperken tot één medium. Op een bepaald moment werd ik uitgenodigd in Noorwegen voor een residentie. Ik wilde er fotograferen en werken rond het begrip ‘tijd’, over de donkerte en mensen die wachten tot het weer licht wordt. Ik had al een hele sfeer in mijn hoofd, maar toen ik begon te fotograferen voelde ik dat het niet klopte. Een jaar later ben ik teruggekeerd met Mattias De Craene (saxofonist Nordmann, red.) en hebben we er samen een film gedraaid. Dus ja, wat is mijn passie? Mijn leven en mijn werk vormen één geheel, maar kun je dat een passie noemen?”

5. Is het leven voor u een cadeau?

“We zijn hier op de wereld beland maar hebben daar niet zelf voor gekozen. Een cadeau zou ik het dus niet noemen. Ik ben optimistisch ingesteld maar heb tegelijk heel veel ups en downs. Het ene moment kan ik intens gelukkig zijn, het andere kan ik diep in de put zitten, wat heel griezelig is.

“Ik herinner me nog dat ik eens in Roemenië in de lift stond met een vriend, een schrijver uit New York met wie ik toen samenwerkte, en dat ik huilend tegen hem zei: ‘Ik stop met fotograferen, ik heb er genoeg van!’ Ik meende dat uit het diepst van mijn hart. Tot de lift openging en we midden in een feest belandden met de zotst geklede mensen. In een onmiddellijke reactie nam ik mijn toestel en begon ik te fotograferen. In een fractie van een seconde was ik vergeten hoe slecht ik mij voelde. (lacht)

“Hoe ouder ik word, hoe erger dat wordt. Misschien omdat ik intenser leef, omdat ik zo vaak de grenzen opzoek.”

6. Welke geluksscore geeft u zichzelf?

“Alec Soth, een collega van mij bij Magnum, toonde mij onlangs een geluksapp die je om het halfuur vraagt hoe gelukkig je bent. Ik ging die vandaag installeren. (lacht)

“Maar nu op dit moment? Een zes of zo. Ik vind dit eigenlijk niet zo’n tof interview. (lacht) Moet ik echt alle vragen beantwoorden?”

Beeld Stefaan Temmerman

7. Welke kleine, alledaagse gebeurtenis kan u blij maken?

“Op bezoek gaan bij mijn zus. Als ik terug ben van reis, ga ik altijd eerst bij haar en haar kindjes.

“Maar ook, omdat ik zo vaak weg ben, gewone dagelijkse dingen doen, zoals een bakje aardbeien gaan kopen.”

8. Hoe is de relatie met uw ouders?

“Mijn ouders hebben mij vooral geleerd om mijn gevoel te volgen. Niet te veel nadenken, gewoon doen. Mijn moeder was kleuterjuf, mijn vader elektricien. We zijn helemaal niet artistiek opgevoed. Voor mijn achttiende was ik nog nooit een museum binnen geweest, denk ik. Maar onze ouders hebben ons altijd gesteund in de keuzes die we gemaakt hebben; daar ben ik hen heel dankbaar voor. Mijn zus is architecte en heeft nu haar eigen knitwarelabel Wolvis, mijn broer is mediakunstenaar, dus we zijn alle drie een creatieve weg ingeslagen.

“Als ik iets wil doen, zal ik niet twijfelen. Ik zal niet eerst de positieve en negatieve punten ervan in overweging nemen. Die naïviteit of spontaneïteit is iets wat onze ouders ons wel hebben meegegeven, denk ik.”

9. Waar hebt u spijt van?

“Ik wil leven met het idee dat ik geen spijt moet hebben. Ik wil mezelf helemaal geen verwijten maken, ik wil zo dicht mogelijk bij mijn gevoel blijven. Natuurlijk loop ik weleens tegen de lamp of voel ik mij weleens slecht over iets wat ik gedaan heb, maar ik kan dat alleen maar wijten aan het feit dat ik mijn intuïtie gevolgd heb.

“Een vriend van mij zei onlangs: ‘Bieke, als je slecht in je vel zit, kun je je intuïtie niet volgen en maak je de verkeerde beslissingen’. Dat klopt echt wel.”

10. Wat is uw grootste angst?

(neemt aardbei) Ik zou niet graag gek worden. Ik hoop dat ik het onderscheid zal kunnen blijven maken tussen een idee in mijn hoofd en de realiteit. Ik vind dat een logische angst, want de grens tussen beide is dun bij mij, vrees ik.”

11. Wanneer hebt u het laatst gehuild?

“Waarschijnlijk in het vliegtuig, daar huil ik altijd. Ik kijk dan naar van die liefdesdrama’s, van die films waar ik anders nooit naar zou kijken. (lacht) Er bestaan theorieën dat je in een vliegtuig sneller huilt omdat je daar samen in één ruimte opgesloten zit, maar het fijne weet ik er niet van.”

12. Welke episode uit uw leven zou een goed filmscenario opleveren?

“In 2015 heb ik in Portland op straat een oudere man leren kennen, Michael. Toen hij mij bij hem thuis uitnodigde wist ik niet wat ik zag: kamers die uitpuilden van de krantenknipsels, muren vol foto’s en collages, portretten van celebrity’s en van hemzelf. Een wreed zotte scène. Ik heb hem drie keer gezien en twee keer gaf hij mij bij het afscheid een valies vol plakboeken, collages en zelfgeschreven essays. Toen ik terug in België was, stuurde hij mij een derde op, waarin een briefje verstopt zat waarin hij mij om hulp vroeg.

“Daarop ben ik teruggekeerd, in de hoop om hem terug te zien, want ik kreeg geen antwoorden op mijn brieven, maar toen ik daar aankwam bleek hij verdwenen. Niemand heeft hem sindsdien nog gezien. Ik besloot naar hem op zoek te gaan in een poging zijn leven te begrijpen. Ik contacteerde enkele detectives, maar dat kan ik beter, dacht ik, met meer toewijding. Ik heb mijn eigen detective room gecreëerd; ik ga naar alle huizen waar hij ooit gewoond heeft en bezoek de plaatsen die hij beschrijft in zijn brieven. Ik gebruik zijn essays als scripts voor kortfilms en tracht hem op te sporen via artificial intelligence en gezichtsherkenning. Mijn broer Dries heeft een programma geschreven op basis van foto’s van Michael om hem op te sporen via open-source-surveillancecamera’s.

Beeld Stefaan Temmerman

“Michael is intussen uitgegroeid tot verschillende projecten, waarvoor ik zijn materiaal telkens als beginpunt gebruik. Terwijl ik dit doe, word ik een beetje Michael. Dat is het obsessieve in mij, zoals ik daarnet zei.”

13. Bent u ooit door het lint gegaan?

“Vroeger kon ik echt kwaad worden uit onmacht en beginnen slaan en smijten, maar dat is over. Ik kan me niet meer herinneren wanneer ik het laatst door het lint ben gegaan. Waarschijnlijk zal dat bij een ex-lief geweest zijn omdat ik het gevoel had niet begrepen te worden. Maar ik heb dat een beetje opgegeven. Ik wil geen strijd meer voeren om begrepen te worden. En ik ben beginnen mediteren. Wellicht helpt dat om wat helderder te denken.”

14. Hoe definieert u liefde?

“Goh, ik vind dat een moeilijke vraag. Hm, hoe definieer ik liefde? (zwijgt, kijkt ondeugend) Ik ben niet aan het nadenken, ik doe alleen maar alsof. (lacht) Geef me nog wat tijd.”

15. Hoe hebt u uw eerste liefde ervaren?

“Mag ik dat ruim interpreteren? Een megabelangrijk moment voor mij was toen ik mijn eerste beste vriendin ontmoette. Dat was liefde op het eerste gezicht. Niet seksueel, maar mentaal. In het eerste middelbaar voelde ik mij niet goed in mijn vel. Ik was eenzaam en herinner me dat ik in het begin van het schooljaar in het geniep twee weken lang geweend heb.

“Toen op 1 september het nieuwe schooljaar aanbrak, stond ik opnieuw in de rij tussen allemaal kinderen met wie ik geen enkele band voelde. Tot ik Tine zag. Zonder dat we een woord hadden gewisseld, was er onmiddellijk een klik. Net een openbaring! Dat Tine bestond! En bovendien in mijn rij stond! (lacht) Ik herinner mij dat moment nog perfect. Ik weet zelfs nog welke schoenen zij aanhad. Van die blauwe sportschoenen, die ik heel erg raar vond. Vanaf dan waren Tine en ik onafscheidelijk. We hebben ons doodgeamuseerd. Eigenlijk heeft zij mij gered. ”

16. Bent u een goede vriendin?

“Ik hoop het. Ik ben veel weg, maar ik vind het belangrijk dat mensen op mij kunnen rekenen. Mocht een vriend van mij ernstig in de problemen zitten, zou ik meteen het vliegtuig nemen en naar huis komen. Maar gelukkig reiken vriendschap en liefde verder dan fysieke aanwezigheid.

“Ik mis mijn vrienden vaak. Ik denk dat het voor mij lastiger is dan voor de thuisblijvers. Als je vaak in het buitenland zit, kunnen mensen je vergeten. Vaak gaan ze ervan uit dat je er toch niet bent. Ze sturen je geen sms’jes meer, ze voegen je niet toe aan een groepschat. Vroeger had ik daardoor het gevoel dat niemand mij nog wilde zien, wat natuurlijk niet klopte. Je kunt gewoon niet verwachten dat iedereen met jou rekening blijft houden.

Beeld Stefaan Temmerman

“Mijn leven bestaat uit pakweg twee weken weg, drie weken thuis, vier weken weg, een week thuis. Thuis zijn is bovendien heel intens, omdat ik enerzijds moet doorwerken en anderzijds het gevoel heb dat ik iedereen moet terugzien. Ik vind het heel moeilijk om daar een evenwicht in te vinden. Ook omdat ik geen zin heb om telkens een update van mijn leven te geven. Als je iemand lang niet gezien hebt, moet je de tijd inhalen en dat vind ik soms lastig. Ik ben liever gewoon samen.”

17. Welke film zou u iedereen aanraden?

Calvaire van Fabrice Du Welz is voor mij een heel belangrijke film geweest. Ken je die film? Een psychologisch horrorverhaal over een charmezanger die in Wallonië rondtoert, autopech heeft en in een herberg verzeilt, waar een man hem behandelt alsof hij zijn vrouw is. Super intrigerend. Wat is waarheid, wat is verzinsel? De ongrijpbaarheid ervan trekt mij heel erg aan. Bovendien speelt het verhaal zich in de Ardennen af, wat er nog een extra mysterieuze dimensie aan geeft.

“Mijn kat heet trouwens Calvaire!”

18. Hebt u ooit een religieuze ervaring gehad?

“Religieus niet echt, maar wel een spirituele ervaring. In Noorwegen, toen ik in een vissershuis verbleef op palen in de oceaan. Het was winter, het was donker, het was min tien graden en het stormde. Plots zag ik orka’s passeren en ben ik naar buiten gerend. Zonder handschoenen en voldoende warme kleren aan. Nadat ik op de punt van de aanlegsteiger was gaan staan, sprongen er links orka’s en rechts bultrugwalvissen uit de golven. Nog nooit was het mij gelukt om walvissen te zien! Mijn fototoestel werkte niet, want ik was mijn kaartje vergeten, maar ik stond te huilen van geluk! Ik ben toen zelfs bijna in zee gevallen. (lacht)

19. Hoe voelt u zich in uw lichaam?

“Vroeger minder goed, nu beter. Ik probeer om content te zijn met mezelf. Ik ben gezonder beginnen leven, gezonder beginnen eten, waardoor ik afgevallen ben. Ik heb het wel moeilijk met ouder worden, met de eerste rimpels die opduiken. Bij anderen vind ik dat niet erg, maar zelf vind ik dat ik minder mooi word.”

20. Wat vindt u erotisch?

“Dat is een vraag die ik eigenlijk niet wil beantwoorden. Ik wil niet dat dat in de krant staat. Ik wil dat trouwens ook niet weten van anderen.

“Het werk dat ik samen met Agata maak gaat onrechtstreeks over wat erotiek is. Toen ik haar zag strippen in die bar in Parijs; raakte ik geïntrigeerd door haar, maar niet omdat ik haar erotisch vond. Ik wil niet op die manier naar haar kijken of haar niet op die manier fotograferen. Ik wil haar begrijpen en een andere kant zien. Ik zie natuurlijk wel dat heel veel mannen haar wel erotisch vinden. Maar dat is, denk ik, omdat ze de fantasie van velen heel goed kan bespelen.”

Beeld Stefaan Temmerman

21. Wat is uw goorste fantasie?

(lacht) Veel fantasieën realiseer ik gewoon; denk ik. En wat is goor? Met Agata ben ik al op plaatsen geweest met wreed veel drank en drugs, waar iedereen seks heeft met iedereen. Maar is dat extreem? Ik vind eigenlijk weinig extreem. Ik ben al blijven slapen bij criminelen. Als er wederzijds vertrouwen is, kan je weinig gebeuren.”

22. U belandt in de gevangenis, wat zou de reden kunnen zijn?

(lacht) Ik moet hier toch niet al mijn illegale praktijken blootleggen?

“Ik ben al in situaties beland die niet oké waren. Die grens is namelijk heel dun. Wanneer ga je te ver mee in de leefwereld van wie je fotografeert? Als je opgepakt wordt in Egypte omdat ze denken dat je een spion bent, bijvoorbeeld.”

23. Hoe zou u willen sterven?

“In een natuurramp. Ik droom daar vaak over, waarschijnlijk omdat ik ontzettend bang ben van de natuur. Maar ik zou het wel een mooie dood vinden.

“Wat ik zou wensen als laatste avondmaal? Ik kan soms superhard verlangen naar frietjes van het frietkot als ik op reis ben geweest, maar als laatste avondmaal zou ik dat misschien niet kiezen. Liever een ouderwetse West-Vlaamse schotel in drie lagen met gehakt en puree. Het is wreed lang geleden dat ik dat gegeten heb.”

24. Wat zou u willen doen voor het te laat is?

“Stoppen met dit interview. (hilariteit)

25. Waarover bent u de laatste tijd anders gaan nadenken?

“Over mijn strijd om begrepen te worden. Misschien deed ik vroeger te hard mijn best om graag gezien te worden. Dat vergt te veel energie en wat is het nut daarvan? Ik ben meer beginnen stilstaan bij wat goed voor mij is. Mediteren bijvoorbeeld is iets wat ik vroeger nooit zou hebben gedaan. Of nee proberen te zeggen.

“Ik ben eerst moeten crashen om in te zien dat mijn leven, mijn werk heel heftig is omdat alles met elkaar samenhangt. Neem nu Agata. Zij is niet zomaar iemand die ik eventjes fotografeer. Zij is een persoon met wie ik een band opgebouwd heb die ik via mijn werk probeer te doorgronden. Die zoektocht gaat heel diep. Bovendien ben ik overgevoelig. Ik kan echt gek worden van te veel prikkels. Soms is het gewoon te veel. En daar ben ik pas de laatste tijd achter gekomen.”

26. Is de mensheid op de goede of slechte weg?

“Ik wil niet oordelen over de mensheid, maar ik denk wel dat we ons bewuster mogen zijn van onze daden. Op het vlak van milieu en klimaat zijn we zeker op de slechte weg.

“Maar hoe we met elkaar omgaan, kun je op twee niveaus bekijken. Op macroniveau zie je veel onverdraagzaamheid en racisme, maar op microniveau zie je ook veel respect tussen mensen. Toen ik bijvoorbeeld in Amerika door de oerconservatieve Biblebelt reisde, merkte ik veel warmte en respect naar anderen toe, terwijl er in Californië, dat zogezegd links en open-minded is, veel afstandelijkheid heerste. Het hangt er dus vanaf welke invalshoek je neemt.”

27. Wat is de titel van uw biografie?

“Zeg! Ik moet over die vraag kunnen nadenken. Zo gaat dat toch niet! (lacht) (denkt na)

Untitled. Ik geef bijna nooit een titel aan een werk.”

Bieke Depoorter 2015-2019, in Düsseldorf, nog tot 16 februari (nrw-forum.de)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234