Zondag 20/10/2019

reizen

'Cirque du Soleil op steroïden': Noord-Korea is weer in de ban van uniek acrobatisch schouwspel

Terwijl de gymnasten op het middenplein hun kunsten vertonen, zorgen de ‘bordjeshouders’ voor een visueel spektakel op de tribunes. Beeld David Devleeschauwer

In het Guinness Book of Records staan de Noord-Koreaanse Mass Games genoteerd als het grootste acrobatische en choreografische spektakel ter wereld. Met maar liefst 100.000 deelnemers is dit evenement volstrekt uniek in de wereld. Na een onderbreking van vijf jaar staan september en oktober weer in het teken van de Games. Reisjournaliste Debbie Pappyn maakte de twee vorige edities mee.

Toen we in 2009 voor de eerste keer naar Noord-Korea trokken om de Mass Games bij te wonen, moesten we onze mobiele telefoon nog bij binnenkomst van het land afgeven (om hem na de trip netjes terug te krijgen). In 2013 blogden we live voor De Morgen, elke dag, over hoe het is om te reizen in een gesloten land. Van gsm-verbod naar live bloggen in vier jaar tijd. We zagen plots ook meer auto’s op straat, de iconische traffic girls bleken vervangen door ordinaire stoplichten, er waren meer Chinese handelaars en activiteiten in de stad en de vliegtuigen waren aanzienlijk voller.

Wat we toen nog niet wisten, was dat die Mass Games die we in 2013 opnieuw bijwoonden, voor lange tijd de laatsten zouden zijn. Twee keer trokken we naar het grootste, nog in gebruik zijnde stadion ter wereld (er kunnen 150.000 toeschouwers in) om de grootste synchrone menselijke massabeweging op aarde te zien. De BBC noemde de Mass Games ooit ‘Cirque du Soleil op ­steroïden’.

Wellicht doen deze fameuze Mass Games bij veel mensen een belletje rinkelen dankzij de ‘I Want More’-videoclip van de Britse elektroband Faithless. In die video zie je meer dan 100.000 Noord-Koreanen dansen, turnen en bewegen op de meest synchrone en hallucinante wijze. Faithless gebruikte daarvoor beelden van de gelauwerde Britse documentaire
A State of Mind, die twee jonge Noord-Koreaanse gymnasten in 2003 gedurende hun Mass Games-­training volgt. Dankzij Faithless werd zo het eerder onbekende Grand Mass Gymnastics-fenomeen aan de wereld geïntroduceerd.

Ook als gewone reiziger kun je deze once in a lifetime- ervaring meemaken. Wij deden dat zelfs twee keer, in 2009 en 2013, in de hoofdstad Pyongyang. Het waren telkens weer kippenvelmomenten, teweeggebracht door de kracht en impact die een perfect ­georkestreerde opvoering van dit kaliber ­veroorzaakt.

Maar na 2013 was het plots gedaan met het spektakel. Geen opvoeringen meer, geen reden, geen uitleg van leider Kim Jong-un.

Tot plots in de lente van dit jaar geruchten in de communistische gangen van Pyongyang de ronde reden dat de Games terug zouden komen. Noord-Korea viert in september namelijk zijn 70ste verjaardag en dat moet spectaculair in de verf gezet worden. Begin deze zomer werd het vermoeden dan eindelijk bevestigd: de Mass Games zijn de hele maand september en tot 10 oktober voor even terug, wie weet is het de laatste keer ooit.

Beeld David Devleeschauwer

Gymnastiek als filosofie

Nochtans zijn de Mass Games geen Noord-Koreaanse uitvinding. Het fenomeen gaat terug tot de Europese industriële revolutie in de 19de eeuw. Het menselijk lichaam werd in die tijd gezien als een machine, het geheel van ­mensen als een goed draaiende fabriek. Want het collectief is immers zoveel sterker dan een mens alleen.

Het eerste grootschalige gymnastisch programma vond plaats in 1860 in het Duitse Coburg, daarna volgden er een aantal in Tsjechië, dat een groot netwerk van gymnastiekclubs oprichtte, maar ze werden ook georganiseerd in regio’s die later deel zouden uitmaken van de USSR, waar gigantische dans- en gymnastiekevenementen enorm populair waren om het socialisme te vieren.

In Noord-Korea vonden in 1961 de eerste echte Mass Gymnastics plaats, met als titel The Era of the Workers Party. Blijkbaar gebaseerd op een werk dat president Kim Il-sung in 1930 maakte genaamd Flower Gymnastics, ten tijde van de anti-Japanse revolutie. In 1971 werd de Mass Games Production Company gevormd, met zelfs een echte school eraan gekoppeld, waar kinderen na de gewone lessen gymnastiek leerden. Toen de documentaire A State of Mind in 2003 werd gefilmd, had de gymschool 1.500 leden, onder wie de twee meisjes die de hoofdrollen in de film spelen. Volgens voormalig leider Kim Jong-il was het heel belangrijk dat kinderen gymnastiek leerden, zodat ze zich konden ontwikkelen tot een sociaal, gezond, communistisch individu.

Natuurlijk draait het bij het eindresultaat, de eigenlijke Games, allemaal rond het collectief, het samenwerken, de synchronie van het moment. Ondertussen werden er al meer dan honderd Mass Games gehouden, met als belangrijkste de Arirang Games tussen 2002 en 2005 en opnieuw tussen 2007 tot 2013. Arirang is een Koreaanse, melancholische vertelling die al die jaren als rode draad voor de Games diende. Het is ook in de Democratische Volksrepubliek Korea (DPRK) het officiële, nationale volksverhaal over twee jonge ­geliefden die op een tragische manier moeten scheiden (en een mooie metafoor voor de ­verdeeldheid en tragedie in het land). Exact 90 minuten lang surfden de Games door de geschiedenis van het land, van kolonialisme tot een denkbeeldige toekomst met het Koreaanse Romeo en Juliet-verhaal erin ­geweven.

Beeld David Devleeschauwer

“Dit jaar heet de show The Glorious Country”, zegt de Brit Simon Cockerell, general manager van Koryo Tours, een gevestigde waarde op het vlak van Noord-Korea-reizen. “Een ander verhaal, maar ongetwijfeld met dezelfde acrobatische hoogstandjes.”

Cockerell neemt samen met Koryo Tours-stichter Nick Bonner al meer dan 25 jaar toeristen mee doorheen het meest geheime land van de planeet. Bonner maakte al enkele films over de DPRK. Hij helpt ook mee om het jaarlijkse Pyongyang-filmfestival te organiseren en ziet het als zijn missie om de muur tussen Noord-Koreanen en buitenlanders via goed geregeld toerisme naar beneden te halen. Bijvoorbeeld door de marathon van Pyongyang te lopen, of bij Noord-Koreanen thuis te gaan slapen.

Zijn laatste film heette Comrade Kim Goes Flying (2012), een komedie gemaakt met de Belgische producer Anja Daelemans en gemonteerd in ons land. Voor de eerste keer in de geschiedenis kreeg een buitenlander de toestemming om een fictieprent in Noord-Korea op te nemen, zelfs met Noord-Koreaanse acteurs. Het vrolijke liefdesverhaal was te zien op de Berlinale in Berlijn en zelfs in Cannes. Wat Bonner vooral wil tonen, is dat er een menselijke kant achter die Axe of Evil-façade zit en dat de Noord-Koreanen het verdienen om een kans te krijgen, ondanks de stroom van negatieve berichtgeving.

Menselijk projectiescherm

Dat je als reiziger best met een open geest de wereld rondtrekt, is niks nieuws. Boek een ­ticketje richting Pyongyang, al dan niet om deze iconische Mass Games te zien, en je zal zeker – zoals wijzelf – een ander en vooral ­persoonlijk gevormd beeld van dit gesloten land krijgen.

De Mass Games meemaken tijdens een trip in Noord-Korea was ook voor ons zeker een hoogtepunt, maar dat waren evengoed shotjes lokale wodka drinken in het park met een familie ietwat tipsy Noord-Koreanen (die zeker geen acteurs waren, voor alle duidelijkheid), de metro nemen geprangd tussen tetterende en goedlachse schoolkinderen, gaan bowlen met de locals (met bowlingballen made in USA) en craft beer gaan proeven in een lokale ­brouwerij.

De Mass Games zelf omschrijven, daar zijn bijna geen woorden voor. De hoogtepunten, dan? Het naderen van het gigantische stadion bij valavond voelt alsof je naar een groot rockconcert gaat. De vibe, de geur van eettentjes, het gedrum om binnen te komen, de antici­patie. Binnenkomen zelf is een beetje zoals op een filmset wandelen. De ene kant van het ­stadion is bestemd voor de Noord-Koreanen, van hooggeplaatste militairen tot het gewone volk, en bezoekers zoals wij. De andere kant is gereserveerd voor de ‘bordjeshouders’: tienduizenden mensen die het hele spektakel lang hun kleurenboeken minutieus hanteren om allerlei patronen, slogans en zelfs complete schilderijen te projecteren.

Komt daarbij de luide en ietwat opzwepende muziek, de start van het schouwspel met duizenden acrobaten en gymnasten die het veld opkomen, telkens anders gekleed en uitgerust: van strakke turnpakjes tot weelderige baljurken of strenge legeruniformen.

De Noord-Koreanen zitten net zoals wij gefascineerd te kijken. Soms kijken ze ook naar ons, de buitenlanders, benieuwd naar onze reactie, om dan snel weer verder te kijken. Het lijkt bijna zonde om constant foto’s te nemen en te filmen (wat overigens wel toegelaten is), in plaats van gewoon te kijken om geen detail te missen. Het decor verandert continu: hele bergketens worden op het plein binnengereden, een gigantische aardbol passeert, omgeven door tienduizenden dansers.

De boodschap is niet alleen dat Noord- Korea een sterk, groot en fier land is, maar ook een plek van vrede en harmonie, denk aan de Arirang-verwijzing naar vreugde en verdriet.

Sceptici lachen dit waarschijnlijk weg, maar wij kunnen alleen maar hopen dat de Glorious Country ooit definitief zijn muren zal neerhalen en dat reizen naar de meest hermetische plek op aarde definitief een ­bucketlist-item uit het verleden wordt. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234