Vrijdag 15/11/2019

Design Ecologie

Beestig design: deze ontwerpers geven slachtafval een nieuw leven

Een lamp gemaakt van een koeiendarm: Inside Out, door Kathrine Barbro. Beeld rv

Het kop-tot-staart-principe is niet alleen zinvol in de keuken. Deze jonge designers zoeken naar manieren om alles van het dier te gebruiken.

Dieren zijn een onmisbare grondstof. Niet alleen voor voedsel, maar ook voor industriële productie. In haar onthullende boek PIG 05049 beschrijft ontwerper Christien Meindertsma 187 producten waarin delen van een slachtvarken zijn verwerkt. Het vet wordt gebruikt voor schoonheidsinjecties bij de mens. De haren voor verfkwasten. Boeklijm is gemaakt van fijngemalen botten - net als porselein trouwens. Aspirine? Huid. Het varken is bijna een industriële grondstof geworden. Van de darmen en de haren tot de botten en zelfs het bloed; werkelijk niets gaat bij het afval.

Het boek is inmiddels tien jaar oud. Maar onder jonge ontwerpers heeft het een cultstatus bereikt. Vol overgave storten zij zich op nieuwe toepassingen van dierlijke restmaterialen. De bestaande bio-industrie is daarbij een vanzelfsprekend vertrekpunt. Van de ongebruikte magen tot de uitwerpselen, het hele dier wordt opgebruikt. Maar ook van minder voor de hand liggend dierlijk afval worden nieuwe toepassingen verkend - van slakken tot oesters en algen. 

Re-sea me: een krukje van vissenhuid door Nienke Hoogvliet. Beeld rv

Nienke Hoogvliet breekt een lans voor vissenhuid

Leerlooien van vissenhuiden, in IJsland is het een eeuwenoude techniek, die weliswaar wat in onbruik is geraakt, maar waarmee nog steeds exclusieve lampen en tassen worden vervaardigd. Ontwerper Nienke Hoogvliet paste deze techniek toe in haar Rotterdamse werkplaats, zonder gebruik te maken van chemicaliën. Het resultaat is zacht en buigzaam vissenleer, dat weliswaar niet de sterkte heeft van tuigleer maar wél beschikt over een unieke schubbenstructuur. Om te bewijzen dat deze techniek toekomst heeft, maakte ze er een krukje van. In het Centraal Museum in Utrecht staat er een van zalmleer. Maar, zo verzekert Hoogvliet, ook andere vissoorten als zeebaars of zeewolf voldoen. Bovendien bracht ze het instructieboek Fish Leather Book uit (39,95 euro via haar nienkehoogvliet.nl) zodat iedereen zijn eigen vissenleer kan maken.

Een lamp gemaakt van een koeiendarm: Inside Out, door Kathrine Barbro. Beeld rv

Kathrine Barbro Bendixen omarmt de koeiendarm

Inside Out is een lamp gemaakt van precies één koeiendarm. De naam verraadt al hoe de Deense ontwerper Kathrine Barbro Bendixen de lamp maakte voor haar afstuderen aan de Design Academy Eindhoven in 2016: de darm is binnenstebuiten getrokken, gewassen en slechts minimaal geprepareerd. De volledige darm van wel vijftig meter wordt gebruikt en hangt in zijn natuurlijke kronkelende vorm aan het plafond. Ook de parelmoerachtige gloed over het weefsel is puur natuur. De darm wordt bovendien van binnen verlicht door ledlampjes aan het uiteinde, waardoor de ribbelige structuur fraai oplicht. De darm is opgepompt met lucht die geleidelijk ontsnapt, waardoor elke Inside Out, net als een echte darm, uiteindelijk zal vergaan.

studiokbb.dk

Billie van Katwijk maakte een luxe tassencollectie van de verschillende koeienmagen. Beeld rv

Billie van Katwijk maakt handtassen van koeienmaag

Hondenvoer, dat is waar koeienmagen voor worden gebruikt. Terwijl een koe er nota bene vier heeft. Ontwerpster Billie van Katwijk maakt van de pens, boek- en netmaag (de lebmaag bleek toch niet geschikt) een bijzondere leersoort, waarbij ze de unieke eigenschappen van de ingewanden uitvergroot. Het maagleer is extreem zacht en heeft een grof reliëf, waardoor het er meer uitziet als geweven of gebreide stof dan als stevig leer. De magen hebben namelijk een bijzonder ribbelig oppervlak om gras te verteren; elke maag heeft een andere functie en dus ook een andere kleur en structuur, wat ook weer een andere leersoort oplevert. Van Katwijk maakte hiermee de luxe tassencollectie Ventri. De ontwerper heeft trouwens iets met dierlijk afval: van as uit een dierencrematorium vervaardigde ze een porseleinen tafelservies.

billievankatwijk.com

Jalila Essaïdi slaagde erin om jurken en sjaals te maken uit de cellulosepulp in koeienmest. Beeld rv

Mest is het geheime wapen van Jalila Essaïdi

De Nederlandse biodesigner Jalila Essaïdi werd wereldnieuws toen ze in 2013 een kogelwerende huid ontwikkelde op basis van genetisch gemanipuleerd celweefsel, verrijkt met het DNA van spinnen. Voor zo’n ontwerper moet het mestoverschot een peulenschil zijn, dacht een Nederlandse landbouworganisatie en vroeg haar om mee na te denken. Wat bleek, mest is rijk aan cellulose, een veelgebruikte grondstof in de textielindustrie. Essaïdi ontwikkelde een procedé om cellulosepulp uit mest te distilleren, waarmee in theorie textiel en uiteindelijk dus kleding kan worden gemaakt. Met een eerste collectie won ze een duurzaamheidsprijs van modeketen H&M. Met haar jurken en sjaals van koeiendrek won ze een geldprijs van 150 duizend euro. De centen gebruikt ze om deze experimentele collectie op te schalen naar een bedrijf. Onder de noemer Mestic heeft Essaïdi octrooi aangevraagd op dit circulaire productieproces. Ze droomt al van een grootschalige industrie: “De jaarlijkse hoeveelheid mest van één melkkoe is 27 duizend kilo. Daarvan kunnen 15 duizend T-shirtjes worden geproduceerd.”

jalilaessaidi.com

Schalen van garnalen, krabben en andere kreeftachtigen leveren dit ‘plastic’ op. Beeld rv

Shellwork maalt garnalen fijn tot een soort plastic

Shellwork is een collectief van vier Londense ontwerpers dat met een zelf ontwikkelde productieketen zeedierschalen verwerkt tot een volledig recycleerbaar ‘plastic’. De schalen van garnalen, krabben en andere kreeftachtigen worden eerst vermalen en vervolgens vermengd met een biohars op basis van schimmels. Dit plastic kan buigzaam en zacht of juist hard en glad zijn, afhankelijk van de mengverhouding en de druk, hitte en tijdsduur in het maakproces. Door deze biologische kunststof op te lossen in water en azijn keert hij min of meer terug naar zijn oorspronkelijke staat van een dikke pasta. Zo kan ‘kreeftplastic’ eindeloos worden gerecycleerd.

theshellworks.com

Producten van dierenbloed door Basse Stittgen. Beeld rv

Ontwerper Basse Stittgen heeft bloed aan zijn handen

Eerst de disclaimer: de producten van dierenbloed van de Nederlands-Duitse ontwerper Basse Stittgen zijn niet geschikt voor massaproductie. Zijn vazen, schalen en drinkbekers bestaan uit uitgedroogd bloed zonder toevoegingen en zijn daardoor broos en breekbaar; al moet het volgens de ontwerper mogelijk zijn alledaagse gebruiksvoorwerpen van slachtbloed te maken. Dan nog is het de vraag of een drinkbeker van bloed niet te luguber is voor de doorsneeconsument. Stittgen wilde vooral een conversation piece ontwerpen. En daarvoor is bloed, dat zowel leven als dood symboliseert, dan weer uitstekend geschikt. De vleesindustrie is nu eenmaal een bloederige industrie, hoe graag we daar ook aan willen voorbijgaan. En een verspillende industrie bovendien, want jaar na jaar worden er miljoenen liters dierlijk bloed verspild.

bassestittgen.com

Marmertegels van Marjolein Stappers. Beeld rv

Marjolein Stappers gooit geen oesterschelp weg

In het 17de-eeuwse New York waren oesters volksvoedsel en werden de overtollige schelpen gebruikt om wegen te verharden. Het huidige asfalt is dus feitelijk gebaseerd op oesters. De schelpen werden bovendien in fabriekachtige ovens verbrand, zodat er een lijmsubstantie ontstond die werd gebruikt in de bouw. Tegenwoor­dig is de oester een delicatesse en verdwijnen de schalen bij het afval. En dat terwijl ze een intrigerende, grillige vorm hebben, met aan de binnenkant een prachtige parelmoeren schittering. Ontwerper Marjolein Stappers heeft de schelpen als decoratie verwerkt in exclusieve marmertegels, bij uitstek geschikt voor de badkamer of als keukenblad. Voor de oogst van de schalen heeft de ontwerper een distributiesysteem uitgedacht voor horeca en visproductie. Aan voorraad voorlopig geen gebrek: alleen al in haar homebase Nederland worden 25 miljoen oesters per jaar geconsumeerd.

dwerkplaats.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234