Maandag 02/09/2019

Psychologie

Amper 16 jaar oud en elke dag herkend worden, is dat wel oké?

Beeld Jasper Van Gestel

Een horde tienermeisjes trotseerde onlangs ellenlange wachtrijen in het Wijnegem Shopping Center om een glimp op te vangen van Vlaamse musical.ly-ster Stien Edlund. Stien wie? Dit zestienjarig meisje heeft honderdduizenden fans en veroorzaakte een stormloopje tijdens haar boekpresentatie. Beroemd op sociale media: wat doet dat met een tiener?

De vraag ‘Wat wil je later worden?’ beantwoorden ­kinderen steeds minder vaak met balletdanseres, astronaut of profvoetballer. We leven immers in een tijd waar tieners tegen de sterren op vloggen. Al in de lagere school richten ze de camera op zichzelf om al wie het wil zien te vertellen over hun leven, hobby’s en interesses. Tienjarigen lopen storm voor YouTube-kampen en een workshop vloggen is hét hippe dingetje om verjaardagsfeestjes onvergetelijk te maken. Online beroemd zijn, het is de laatste nieuwe kinderdroom. Geen blitse tv-studio’s of programmabudgetten met zes nullen nodig, want iedereen kan bekend worden op YouTube.

In Vlaanderen zijn de socialemediasterren van het moment de 13-jarige Zita Wauters (50.000+ volgers op Instagram en natuurlijk ook dochter van Koen en Valerie) en de 16-jarige Stien Edlund (650.000+ volgers op musical.ly en 30.000+ op YouTube). Op musical.ly, een app waarmee je in een vingerknip flitsende videoclips kunt opnemen, is ze de populairste Vlaming. Sinds kort is Stien ook te zien op de VTM Kids-app Vloglab. Ook heeft ze een contract bij Warner Music op zak. Merken en tv-zenders pikken maar al te graag een graantje mee. Wat leidt tot nog meer bekendheid.

Bieber-taferelen

“Elke dag word ik wel herkend”, vertelt Stien Edlund. “Tijdens het winkelen, op restaurant, op straat. Dan ­vragen fans om een foto, of om samen een musical.ly-filmpje op te nemen. Het is wel een boost voor je zelfvertrouwen als mensen naar je opkijken.”

“Internetbekendheid loopt gewoon door in je offline leven”, duidt trendwatcher Tom Palmaerts. “Het zijn bekende Vlamingen, ook al kennen veel Vlamingen hen niet en staan ze niet op de cover van
Story. Soms zijn ze nog bekender dan gewone BV’s, al zie je dat vooral Nederlandse vloggers – zoals Enzo Knol – nog amper kunnen buitenkomen. In 2014 riep Knol zijn volgers op om hem in Utrecht te ontmoeten. De politie moest uiteindelijk tussenbeide komen omdat er zoveel fans waren opgedaagd dat de vlogger niet meer wegraakte uit de mensenmassa. Dat zijn Bieber-taferelen.”

De ‘selfie’-generatie lijkt constant op zoek naar bewondering en vind-ik-leuks. Verrassend genoeg blijkt uit een nieuw Amerikaans onderzoek dat tieners minder narcistisch zijn dan hun voorgangers. Welke impact heeft het dan als je op je vijftiende al honderdduizenden fans hebt en elke dag een karrenvracht aan likes ziet ­binnenstromen? “Vind-ik-leuks geven een kick”, zegt psycholoog Joris Bruyninckx. “Het streelt ons ego en geeft het gevoel dat we graag gezien worden. We zijn er allemaal verslaafd aan. Maar als je 650.000 keer applaus krijgt, hoe ga je dan om met de tegenslagen en afwijzingen in het leven? Op jonge leeftijd zo veel aandacht ­krijgen, dóét iets met je. De spotlight is ook de plek waar iedereen vrijuit over je kan oordelen. Niemand vindt ­kritiek krijgen een pretje. En als die expliciet en openbaar wordt meegedeeld op sociale media, komt dat hard aan. Voor sommige tieners kan dat desastreus zijn. Een aanslag op het zelfbeeld.”

Naast playbacken en dansen op musical.ly, vlogt Stien ook op YouTube. “Likes zijn belangrijk voor mij”, geeft ze toe. “Met veel vind-ik-leuks wordt je video ­sneller voorgesteld in de feed van anderen. Zo krijg je meer weergaves en groeit de populariteit van je kanaal. Naar de negatieve commentaren kijk ik niet, daar krijgt elke YouTuber mee te maken. Ik focus liever op het ­positieve.”

“In het begin hebben we met Stien over die platvloerse reacties gepraat”, reageert papa Krister Edlund, “Maar het is nu eenmaal eigen aan sociale media. Het zij zo, je kunt dat helaas niet tegenhouden.”

Kinderen tussen acht en twaalf jaar zijn notoire YouTube-kijkers. Op die leeftijd wordt hun zelfbeeld sterk beïnvloed door de mensen naar wie ze opkijken. Dat Stien voor velen een rolmodel is, vindt ze niet erg. “Ze heeft die voorbeeldfunctie, dus bekijken we alle filmpjes en volgen we de inhoud ook op”, vertelt haar vader. “Het gaat nooit over seks, alcohol, geweld, racisme of spot. Ook haar privéleven gooit ze niet zomaar te grabbel. Warner Music begeleidt ons daarin. Als het te veel wordt of als ze het niet meer leuk vindt, zullen we aan de alarmbel trekken.”

Luxe van anonimiteit

Opgroeien met een publiek eist soms een stevige tol. Kijk maar naar de eindeloze lijst van ontspoorde Hollywood-kindsterretjes. De drugsverslaving van Macaulay Culkin uit Home Alone, de mentale problemen van Britney Spears, de arrestatie van Justin Bieber.

“Zo jong al een voorbeeldfunctie aangemeten krijgen, kan zwaar wegen”, weet Bruyninckx. “We verwachten van beroemdheden de perfectie. Iedereen veronderstelt dat je non-stop de king of queen bent, op álle vlakken. Als ik op een dag diarree heb op de bus, lachen er hooguit twintig mensen en is dat later een goed verhaal om op familiefeesten te vertellen. Als een bekende tiener dat voorheeft, gaat dat viraal. Je verliest de veiligheid van de anonimiteit, waar je mag falen en lekker zijn wie je bent.”

Beeld Jasper Van Gestel

Morgen kun je opeens beroemd zijn. “Door jarenlang hard aan je blog te werken, maar evengoed omdat er een grappige foto van jou de wereld rondgaat”, zegt Palmaerts. “We moeten beginnen nadenken over een vak, of op z’n minst een aantal lessen, over hoe om te gaan met de impact van online bekendheid. Want met die tienduizenden volgers komen ook verantwoordelijkheden. Mensen kijken naar je op en vertrouwen ineens op jou voor goede raad en ­antwoorden. Hoe ga je als jonge tiener om met haatberichten of met fans die je sturen over hun zelfmoordgedachten? Leren hoe je het best met al die facetten van beroemdheid omgaat, is geen overbodige luxe.”

Weg introversie

Wat doe je als je tienerdochter op een dag beroemd is op sociale media? Bruyninckx vindt dat ouders hun kind daarin moeten begeleiden. “Leg ze de do’s-and-don’ts uit, van privacy tot omgaan met kritiek. Zie er ook op toe dat je kind nog voldoende een offline leven heeft en leg uit dat die populariteit op een dag ook gewoon voorbij kan zijn.”

“De wereld van Stien zou voor een groot deel instorten mocht musical.ly morgen opgedoekt worden”, beseft Krister Edlund. “Eerst dachten we: moet dat, jezelf de hele tijd filmen? Is dat wel een nuttig tijdverdrijf? Pas toen Stien door de Vlaamse media opgepikt werd, besefte ik hoe goed ze bezig was. Het zou stom zijn om de kansen die ze krijgt te laten liggen. Ze wil nummer 1 blijven op musical.ly en als je te weinig actief bent, ga je achteruit in de ranking. Dat snappen wij. Andere kinderen blinken uit in tennis of voetbal, bij Stien is dat sociale media. Je kunt 
discussiëren over of dat goed of slecht is, maar wij steunen haar volledig. Vroeger was Stien vrij introvert. Dankzij haar ­succes op sociale media is ze gaandeweg opengebloeid. Onze dochter ontdekte al vroeg waar ze goed in is. Dat ze zichzelf kan ontplooien, kunnen wij alleen maar toejuichen. Uiteraard moeten haar schoolresultaten wel goed blijven. Ze zit nu in het vijfde middelbaar, in de richting Latijn-wiskunde. Verder studeren is een must, zodat ze later altijd op een diploma kan terugvallen.”

Op jonge leeftijd zo populair zijn, heeft volgens Palmaerts een positieve invloed op je ­culturele DNA. “Als je al de likes en reacties ziet binnenstromen, gaat je dopaminebalkje omhoog. Je krijgt erkenning omdat je iets kunt en het voelt goed om je daarop toe te leggen. Spelenderwijs ontwikkelen ze een skill en dat verrijkt hen. Ze weten hoe ze mensen kunnen boeien, bouwen een netwerk op, leren omgaan met ­kritiek. Als je fifteen minutes of fame voorbijwaaien, kun je steeds op die kwaliteiten terugvallen. Er zijn ­uitblinkers die je destijds op Vine zag, die nu bijvoorbeeld meewerken aan reclamefilmpjes.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden