Dinsdag 28/01/2020

Interview

Alex Agnew: "Wat heeft mijn dochter aan een dode martelaar van het vrije woord?"

'Ik ben een eenzame rebel. En willen maar niet kunnen: dat is de zielige waarheid van elke rebel.' Beeld Jonas Lampens

Na een lange comedysabbatical sleutelt Alex Agnew (42) met Unfinished Business weer aan een nieuwe show. Welkom terug, harde humor! Of niet? "Wat heeft mijn dochter daaraan, aan een dode martelaar van het vrije woord?"

Meer dan twee jaar heeft hij gezwegen. Of beter gezegd: heeft de stand-upcomedian Alex Agnew gezwegen. De comedian moest tijdelijk wijken voor de zanger Agnew omdat die met zijn metalband Diablo Blvd absoluut een internationaal platencontract wilde versieren. Die missie is inmiddels geslaagd, vertelt Agnew.

"We hebben, als enige Belgische band, getekend bij het grote metallabel Nuclear Blast. Dat was onze grote ambitie, maar we hadden die nooit kunnen waarmaken als we niet waren gaan toeren. Dat toeren viel onmogelijk te combineren met mijn carrière als comedian, en eerlijk gezegd, dat kwam mij ook goed uit. Ik was de comedy, zeker na mijn negen afscheidsshows in het Sportpaleis, echt wel even beu."

"Ik had gezegd wat ik te zeggen had, en ik had niet onmiddellijk iets nieuws meer te vertellen. Als ik twee jaar geleden met een nieuwe show was gekomen, was ik waarschijnlijk grandioos in herhaling gevallen."

Wanneer is de goesting in comedy teruggekeerd?
Alex Agnew: "Mijn vrouw zou zeggen: al heel snel. Ik was nauwelijks een jaar gestopt toen ze me bij wijze van spreken opnieuw dat podium begon op te jagen. Blijkbaar ben ik als mens maar moeilijk te genieten als ik de uitlaatklep van de comedy niet heb."

"Aan onderwerpen om je druk over te maken, was er bovendien ook niet echt een gebrek. Ik weet niet of het echt zo is, maar je krijgt als mens toch de indruk dat onze wereld in ijltempo naar de kloten gaat."

2015 gaat meer dan waarschijnlijk de geschiedenis in als het jaar van de aanslagen in Parijs. Het is je allicht niet ontgaan dat die aanslagen gericht waren op jouw corebusiness: harde humor en luide muziek.
"Juist, en ik zou liegen als ik zeg dat het me niet aan het denken heeft gezet. Zoals je weet, heb ik me in m'n shows al eens vrolijk gemaakt over radicale moslims. Dat is mij in die kringen niet in dank afgenomen. Mijn naam is bijvoorbeeld al eens gevallen in een filmpje van Fouad Belkacem. Misschien is het dus niet helemaal paranoïde om te denken: dit zou ook in mijn zaal kunnen gebeuren."

"Die terreurdreiging confronteert je ook automatisch met je eigen hypocrisie. Om een voorbeeld te noemen: ik ben in theorie tegen paracommando's in het straatbeeld. Je zult nooit voldoende para's hebben om een terroristische aanslag uit te sluiten, en uiteindelijk versterken ze alleen maar ons gevoel van onveiligheid."

"Maar dat is dus de theorie, want eens de terreurdreiging reëel wordt, ga je daar toch al snel wat genuanceerder over denken. Ik bedoel maar: misschien had ik er wel een paar voor mijn zaal gewild, als ik onlangs had moeten optreden."

"Ongeveer hetzelfde is gebeurd met mijn heilige overtuiging dat je met alles moet blijven lachen. Ik kan in deze tijden natuurlijk héél hard roepen dat ik gewoon dezelfde moppen blijf maken, maar meen ik dat wel echt? Natuurlijk vind ik nog altijd dat je met alles moet kunnen lachen, maar als je weet dat zo'n grap je het leven kan kosten, ga je het dan nog wel doen?"

"De mannen van Charlie Hebdo hebben die consequente houding met hun leven bekocht. Oké, ze zijn gestorven als martelaar van het vrije woord. Dat klinkt natuurlijk prachtig - mijn ego tekent er onmiddellijk voor - maar aan de andere kant: wat heb je aan dat martelaarschap, eens de kogel door je hoofd is gegaan? En wat heeft mijn zevenjarige dochter daaraan, aan zo'n dooie martelaar van het vrije woord?"

Voorlopig dus even geen moppen over moslims in je show?

"Ondertussen heb ik voor mezelf besloten dat ik me er niks van ga aantrekken. Ik vraag me trouwens af of die mannen je wél met rust zouden laten op het ogenblik dat je niét meer met hen lacht. Want wat wil IS eigenlijk? Stel dat wij met z'n allen zouden zeggen: 't Is al goed jongens, wij worden allemaal moslims. Zou dat dan volstaan? Ik heb niet de indruk.

"Ik lees dat IS uit is op 'de eindstrijd met het Westen'. Maar wat er na die eindstrijd moet komen, is mij nog altijd niet duidelijk. 'Oké gasten', denk ik dan, 'verkoop het eens aan mij, want voorlopig vind ik jullie verhaal nog niet echt wervend.'"

De aanslagen op Charlie Hebdo zijn uiteraard vrijwel unaniem veroordeeld. Tegelijk rees her en der de vraag of de vrije meningsuiting wel dient voor dergelijke 'zinloze provocatie'.

"Je bedoelt dat die cartoonisten er uiteindelijk wel een beetje om hebben gevraagd? Dat is natuurlijk complete nonsens. Als je die redenering volgt, mogen we voortaan elke vrouw die met een kort rokje rondloopt ongestraft verkrachten 'omdat ze erom heeft gevraagd'.

"Natuurlijk waren de cartoons van Charlie Hebdo provocerend. Het is ook het volste recht van moslims om er zich gekwetst door te voelen en er tegen te protesteren. Dat mag, zolang ze maar niemand het zwijgen opleggen.

"Ik ben ook geen voorstander van zinloze provocatie, en inderdaad, het is niet omdat je alles mag zeggen dat je het ook moet doen. Soms kan het geen kwaad om twee keer na te denken, voor je iets extreems of provocatiefs de wereld instuurt. Maar op dat vlak hebben die mannen van Charlie Hebdo natuurlijk geen lesjes te leren van radicale moslims of christenen die vinden dat homofilie een ziekte is. Ik moet de eerste radicale moslim of christen nog tegenkomen die twee keer nadenkt vooraleer een extreme mening te formuleren."

Ook jij bent weleens van 'zinloze provocatie' beschuldigd. Zo lag je vorig jaar nog onder vuur na een mop over GAS-boetes en Joden.
"Correctie: het ging over een klacht tegen de zender VIER, die mijn mop over Joden en GAS-boetes had gebruikt in een trailer om een van mijn shows aan te kondigen."

"In die mop werd volgens de aanklager de Holocaust gebanaliseerd. Dat sloeg natuurlijk nergens op. In mijn mop ging het er net over dat een GAS-boete niet meteen een subtiele naam is voor een boete die je allicht ooit wel eens aan iemand van de Joodse gemeenschap zal moeten geven. Is dat banalisering? Strikt genomen deed ik in die mop net het tegenovergestelde."

Is het niet veel geestiger en ook nuttiger om te lachen met de meerderheden in onze samenleving?

"In principe ben ik het daar mee eens. Als comedian beleef ik ook veel meer plezier aan een grap over iemand die extreem populair is dan aan een grap over iemand die al op de grond ligt. Een mop over Filip Dewinter vind ik bijvoorbeeld bijna per definitie niet leuk meer. Lachen met Dewinter was leuk toen hij nog gevaarlijk was. Vandaag is die man bijna meelijwekkend geworden.

"Of dat wil zeggen dat je als comedian niet mag lachen met een minderheid? Nee, dat vind ik niet. Ik ga een open deur intrappen, maar in humor bestaat maar één wet: het moet grappig zijn. Ik heb wel eens een grap gemaakt over mensen met het downsyndroom. Of juister: over ouders van kinderen met het syndroom van Down. Het ging erover dat die ouders hun kinderen klaarblijkelijk ook altijd willen kleden als kinderen met het downsyndroom.

"Kon niet, vonden nogal wat mensen, want je lacht niet met gehandicapten. Terwijl ik het in mijn ogen net had opgenomen voor die gasten. Ik bedoel: waarom mogen mensen met het syndroom van Down niet ook een beetje een cool kapsel hebben, in plaats van altijd zo'n pot op hun kop?

"Ik heb in het verleden ook al gelachen met de Marokkaanse gemeenschap. Onlangs nog kwam er een jonge Marokkaan uit mijn straat naar mij toe. 'Zijt gij misschien een racist?', vroeg hij. Hij werd meteen in de rede gevallen door zijn broer. 'Alex Agnew lacht met iedereen, mongool.' Hij vatte daar heel mooi samen wat mij zo ergert aan dat politiek correct gedoe. Het vertrekt meestal van een geweldige, bijna denigrerende onderschatting van de mensen waarover je je vrolijk maakt.

"Alsof die niet in staat zijn om het hele punt van humor te snappen. Humor is net zo mooi omdat het de grote gelijkmaker is. Wij zijn allemaal even grote debielen. Dat is zowat de essentie van wat ik als comedian te vertellen heb."

Je gebruikt racistische grappen om de debiliteit van racisme aan te tonen. Helaas hebben niet al je fans die dubbele bodem begrepen.

"Dat is inderdaad een akelige vaststelling. Met het ouder worden probeer ik daar ook wel meer rekening mee te houden. Het is zoals die beroemde zin uit Spiderman: 'With great power, comes great responsibility.' Aan de andere kant kun je daar ook niet te veel bij stilstaan. Als ik bij elk woord moet nadenken over de mogelijke impact die het kan hebben, kan ik er maar beter mee stoppen.

"Ik heb ooit een mail gekregen van een meisje dat me vertelde dat mijn shows haar voor zelfmoord hadden behoed. Dat is natuurlijk prachtig om te lezen, maar je moet dat ook echt wel kunnen relativeren. Voor hetzelfde geld jaagt er straks iemand een kogel door zijn hoofd na een van mijn shows. Daar moet ik dan ook de credits voor opeisen."

Schrijver David Van Reybrouck heeft eens gezegd dat Alex Agnew, mocht hij de politiek ingaan, met de vingers in de neus zou winnen van Bart De Wever.
"Dat is me al vaker gezegd, maar ik weet niet of dat waar is. Ik ben geen strategische denker. In een debat zou ik ook niet opgewassen zijn tegen een zo angstaanjagend geslepen en intelligente debater als De Wever."

"Daar komt nog bij dat ik niet zou functioneren in een politieke partij. Die partijen werken nog altijd volgens de oude tegenstelling links en rechts, terwijl iedereen met meer dan tien hersencellen in zijn hoofd natuurlijk al lang die tegenstelling voorbij is."

"Ik heb standpunten die sommige mensen rechts zouden noemen, en ik heb er die sommigen links zouden noemen, en daarnaast ben ik, zoals de meeste mensen, ook nog eens hopeloos hypocriet. Zo ben ik tegen de doodstraf, maar besef ik maar al te goed dat mijn standpunt hierover zou veranderen op de dag dat ze mijn dochter zouden vermoorden. De man die mijn dochter vermoordt, die moet natuurlijk gewoon dood. Punt."

Volgens Joost Zweegers/ Novastar is de stad Antwerpen er sinds De Wever op vooruitgegaan. Heeft hij gelijk?
"Ik weet niet waar hij het precies over had, maar ik heb in elk geval geen traan gelaten om het vertrek van Patrick Janssens. Dat hij moest huilen toen bleek dat hij de sjerp moest afstaan, tot daar aan toe. Maar dat dat toevallig moest gebeuren op de schouder van de grote acteur Gene Bervoets, en dan nog eens uitgerekend in de Roma, een zaal waar de stad welgeteld nul euro heeft ingestoken? Nee man, dat was voor mij toch net iets té veel hypocrisie in één beeld."

"In plaats van een hypocriet hebben we een klootzak gekregen. Dat heeft het voordeel van de duidelijkheid. (denkt na) Al weet ik ook niet zo zeker of De Wever wel een klootzak is. Die man lijkt me in de eerste plaats een gespleten figuur. Ik heb hem begin dit jaar persoonlijk ontmoet. We zaten samen in Reyers laat, naar aanleiding van de aanslagen op Charlie Hebdo. Nadien hebben we nog uitgebreid met elkaar gepraat in de foyer. Dat gesprek ging over Gladiator, Russell Crowe en de Romeinen. Het was een tof, vlot gesprek tussen twee generatiegenoten met min of meer gelijkaardige interesses."

"Tot hij plots, in het midden van een zin, een andere mens werd. Opeens sprak ik met de politicus De Wever, en begon hij te vertellen hoe er in zijn stad wel 98 potentiële Joodse doelwitten waren. Ik heb hem nog gevraagd of hij van plan was om naast de Joodse doelwitten ook de moskeeën extra te beschermen. Daar is geen antwoord op gekomen."

"Het minste wat je kunt zeggen, is dat De Wever voor de ene bevolkingsgroep al wat gevoeliger is dan voor de andere. Uitgerekend op de dag dat de foto van die driejarige vluchteling de wereld rondging, is De Wever in gezelschap van de nationale pers de Joodse gemeenschap gaan verzekeren dat het antisemitisme hard zou aangepakt worden. Dat vond ik zacht gezegd een beetje smakeloos. Ik bedoel: mag het ook eens twee minuten niet over antisemitisme gaan? Kunnen we soms ook niet heel even wat empathie opbrengen voor mensen die op de vlucht zijn voor een keiharde oorlog?"

"De Wever is volgens mij vooral een populist. Een paar dagen na die foto ging hij op tv vertellen dat die dode peuter niet onze schuld is. Bam. Jij en ik kunnen dat choquerend vinden, maar ik vrees dat De Wever heel goed weet dat de meerderheid van de mensen dat graag hoort. Empathie met de vluchtelingen is niet zo populair. Het volstaat om een centimeter uit je eigen kringetje te stappen om dat te beseffen."

Je hebt nog niet geantwoord op de vraag. Is Antwerpen er onder De Wever op vooruitgegaan?

"Eerlijk gezegd: ik zie weinig verschil. Oké, we hebben hier vandaag die nogal prominente militaire aanwezigheid. Maar zou Janssens in deze omstandigheden geen para's hebben ingezet? Ik weet het niet.

"Ik weet wel, een krant als De Morgen smult natuurlijk van de karikatuur: Antwerpen is het nazibastion, en Gent is een soort walhalla van progressieve verdraagzaamheid. Dat is natuurlijk onzin. In naam van de verdraagzaamheid zie ik vandaag bovendien vooral heel veel onverdraagzaamheid. Je kent die verdraagzame types wel. De Wever is een fascist, en iedereen die De Wever geen fascist vindt: fuck off, fascist."

De wereld gaat naar de kloten, zei je daarstraks.
"Nee, ik heb gezegd dat het daar soms op lijkt. Het gevoel dat de Apocalyps nabij is, wordt natuurlijk heel sterk gevoed door de media, uiteraard in combinatie met de sociale media, die geen haar beter zijn. Samen doen ze heel hard hun best om mij te doen geloven dat onze wereld steeds grimmiger wordt. Het is rechts tegen links, het Westen tegen de islam, en het lijkt alsof de tegenstellingen steeds groter worden."

"Het helpt ook niet dat de kranten vandaag meer en meer opinies brengen. Meer dan ooit snak ik vandaag naar objectieve berichtgeving. Geef me de feiten, alstublieft. Ik begrijp niet waarom kranten niet veel meer daarop inzetten."

De feiten kun je krijgen bij Wikipedia.
"Vergeet dat, man. Totale onzin. Iedereen is aan het discussiëren en zich aan het begraven in het eigen gelijk, zonder nog de moeite te doen om zich in de feiten te verdiepen. Kijk naar Facebook. Een oneindige aaneenschakeling van meningzieke ego's die zichzelf interessant willen maken op de kap van het wereldleed. Kindje dood? Kei-erg man, maar kijk, ik heb er een gedichtje over geschreven. Liken en scrollen maar. Ze zullen daar blij mee zijn, die vluchtelingen."

"Echt waar, ik word er geweldig mottig van. En het ergste van al is natuurlijk dat ik geen haar beter ben. Uitgerekend op het moment dat ik mij hier geweldig druk over aan het maken was, kwamen die aanslagen in Parijs. Het eerste wat ik toen dacht was: kan ik daar een grap over maken? Hoe ziek is dat, man? Erger dan dat wordt het niet, of het moesten die gasten met hun kalasjnikovs zelf zijn natuurlijk."

Ben je hier nu ongeveer de bottomline van je volgende show aan het verklappen?
"Min of meer, ja. Mijn nieuwe show wordt een pleidooi voor nuance, zij het op de meest ongenuanceerde manier die je je kunt voorstellen. En wees gerust: ik zal wel iets vinden waardoor die boodschap een beetje funny wordt."

Krijgen we na de stilte straks een andere komiek te zien?
"Ik hoop het wel. Er staan een paar extra jaren op de teller. Met het ouder worden, ben ik steeds meer gaan beseffen dat ik mezelf iets wijsmaak, als ik denk dat ik iets heel zeker weet. Vandaag vraag ik me meer en meer af: wat denk ik echt? Wie ben ik echt? Zijn mijn overtuigingen ook echt mijn overtuigingen?"

"Op een paar zieke geesten na zal niemand zichzelf een nazi noemen. Maar zou ik tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet hebben gezeten? Weet ik heel zeker dat ik niet met de nazi's had gesympathiseerd?"

Als ik even stroop aan je baard mag smeren: om een goeie nazi te zijn, lijk je mij toch net iets te weinig meeloper.
"Misschien wel, ja. Ik ben altijd een loner geweest. Een eenzame rebel. Niet omdat ik nergens bij wilde horen, zeker niet. Ik heb het vaak genoeg geprobeerd. Ik heb een tijdje met zo'n affreuze Millet-jas rondgelopen, alleen maar omdat iedereen er zo een had. En ik heb ook even de T-shirts gedragen die je in de hardcorescene moest dragen om erbij te horen. Maar lang heeft dat nooit geduurd. Ik kon de druk van zo'n groep gewoon niet verdragen. Het ging gewoon niet, hoe hard ik het ook wilde. Willen maar niet kunnen: dat is, denk ik, de zielige waarheid van elke rebel."

Beeld Jonas Lampens

Het leven van de meeloper is ongetwijfeld een stuk makkelijker dan dat van de rebel. Welk leven wens je je dochtertje toe?
"Een heel moeilijke vraag. Natuurlijk wil je dat je dochter uitgroeit tot een gelukkig mens. Maar ik weet niet of je daar als ouder veel in te willen hebt. Zo'n kind is toch in belangrijke mate wie het zelf is. Mijn dochter bijvoorbeeld denkt veel te veel na. Dat heb ik haar niet geleerd, dat zit er gewoon in."

"Misschien zou ze veel gelukkiger zijn, als ze straks gewoon meegaat met de hoop, maar ik weet nu al zeker dat dat niet gaat gebeuren. Dat zit er niet in, en ik geloof niet dat ik dat ga veranderen. Zoals ik ook niet geloof dat ze dat zelf zal kunnen veranderen. Ik bedoel: heb jij ooit het gevoel gehad dat je kon kiezen wie je wilde zijn? Nee, toch?"

Unfinished Business van Alex Agnew. Tourdata en ticketinfo op www.alexagnew.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234