Documentaire

Zo hard en mooi kan het boerenleven echt zijn

Documentaire ‘Wat hebben we verdiend vandaag?’ wil het heersende beeld van landbouwers bijstellen

5 © Victoria Deluxe

“Naar wat boeren denken of zeggen hebben we het raden”, zegt regisseur Brecht Vanhoenacker. Die beroepsgroep krijgt naar Victoria Deluxe-traditie nu een stem op het grote scherm. Wat hebben we verdiend vandaag? toont het boerenleven anno 2018, maar van een “verzuurde, almaar klagende landbouwer” is geen spoor in deze gevoelige film.

Waar beter dan een hoeve om een documentaire over het boerenleven in première te laten gaan dan een erf? Afgelopen weekend gebeurde net dat op ’t Alkeveld in Zottegem met Wat hebben we verdiend vandaag? 

“Maar de boer, hij ploegde voort.” Het bekende citaat uit ‘Ballade van de boer’ van dichter Werumeus Buning zou de ondertitel kunnen zijn van Wat hebben we verdiend vandaag?, de nieuwe documentaire van regisseur Brecht Vanhoenacker. De film zoomt in op zes kleinschalige Oost-Vlaamse landbouwbedrijven, merendeels geleid door relatief jonge boeren en boerinnen. Bij elk van hen proef je de gedrevenheid en de liefde voor het vak. Ze aanvaarden stuk voor stuk dat ze aan een avontuur begonnen zijn dat alleen met een onblusbare werkkracht en een ijzeren discipline tot een goed einde kan worden gebracht. Al beseffen ze evengoed dat ze desondanks hun lot niet volledig in handen hebben. “Hoe meer melk je levert, hoe hoger de prijs per liter die je ervoor krijgt.” Zo wijst een melkveehouder op de perverse kanten van een landbouweconomie die schaalvergroting favoriseert. 

5 © Victoria Deluxe

Victoria Deluxe is een Gentse sociaal-artistieke werkplek die ernaar streeft om de clichématige beeldvorming rond minderheidsgroepen te doorbreken. Daartoe gebruiken ze onder meer theater en films, meestal documentaires, zoals Buffalo Forever, over een elftal KAA Gent-supporters, of Soap & Dishes, over nieuwkomers in ons land.

Geen contramine

In bovenstaand rijtje past Wat hebben we verdiend vandaag?  Dominique Willaert is de artistiek leider van Victoria Deluxe en Vanhoenacker noemt hem de bezieler van de film: “De boeren zijn een beroepsgroep die erg geëxploiteerd wordt. Linkse partijen hebben het altijd over de arbeiders die worden uitgeperst als citroenen, maar landbouwers zijn een van de meest uitgebuite beroepsgroepen. We wilden het stereotiepe negatieve beeld rond boeren, zoals dierenleed en milieuvervuiling, corrigeren vanuit hun perspectief.” Regisseur Vanhoenacker vult aan: “Boeren zelf komen zelden aan bod in de media. Naar wat ze zelf denken of zeggen hebben we het raden.”

5 © Victoria Deluxe

Vanhoenacker helpt ons de boerenwereld van binnenuit te ontdekken: zes niet al te grote bedrijven die veel aandacht hebben voor de korte keten; bij sommige hoort een winkel. Op een subtiele manier verweeft hij het landbouwwerk met het persoonlijke leven van zijn gesprekspartners. De verschillende miniverhalen, elk op zich al boeiend, zijn naadloos aaneengesmeed tot een onthullende en bij momenten roerende vertelling.

Visuele vignetten

Het is op zich geen vernieuwende aanpak, maar hij werkt wel. Dat is te danken aan Vanhoenackers visuele terughoudendheid. Hij houdt zich ver van het valse realisme van de opdringerige, hectisch bewegende schoudercamera en opteert vaak voor statische shots. Maar vergis u niet: die zijn weldoordacht gekadreerd, met een subtiel oog voor schijnbaar onbenullige, maar in wezen ontroerende details (de koffiekopjes en koekjes bijvoorbeeld). De interviews wisselt hij af met korte, door weemoedige accordeonklanken onderlijnde visuele vignetten: het boerenleven in rake beelden gevat.

5 © Victoria Deluxe

Al heeft hij ook veel te danken aan zijn landbouwers die schijnbaar onbekommerd in hun ziel laten kijken. Vanhoenacker: “Het stereotiepe beeld van een verzuurde, klagende boer ben ik niet tegengekomen. Het zijn jonge, intelligente mensen met veel veerkracht die enorm gepassioneerd zijn door hun beroep. Dat was mooi om vast te stellen.”

Wat hebben we verdiend vandaag? is vanaf 17 december te zien in Sphinx in Gent.

5 © Victoria Deluxe

cult

zine