In memoriam

De films van Nicolas Roeg (1928 - 2018) liepen voor op de tijd

- Bor Beekman - Bron: De Volkskrant

Het duurde vaak even voor de films van Nicolas Roeg waardering vonden, maar de op negentigjarige leeftijd overleden Britse filmmaker regisseerde diverse invloedrijke films en (latere) klassiekers, waaronder Walkabout, The Man Who Fell on Earth en Don’t Look Now

Het is vaak gezegd, over de vrijdag op negentigjarige leeftijd overleden filmmaker Nicolas Roeg: diens films liepen voor op de tijd. “Ik haat die uitdrukking”, zei de Brit acht jaar geleden nog, in een wrevelig gesprek met de Britse krant The Guardian. “Ik wil mijn tijd niet vooruit zijn. Dít is mijn tijd.”

Share

Warner Bros. liet ‘Performance’ twee jaar op de plank liggen: te ongewoon, te gewelddadig en véél te psychedelisch

Performance, zijn debuut als regisseur in 1970, met Mick Jagger als teruggetrokken rockster die een gangster in huis neemt, werd door Warner Bros. eerst twee jaar op de plank gelegd. Men achtte de drugs- en seksroesscènes in de film te ongewoon, te gewelddadig en véél te psychedelisch, zodat het even duurde voor Performance alsnog een cultstatus verwierf. Roeg, destijds al een gerenommeerd cameraman, deelde de regie met Donald Cammell, die z’n hulp had gevraagd. Ook Roegs eerste soloregie, het inmiddels als klassiek beschouwde Walkabout uit 1971, was aanvankelijk een commerciële flop. Maar Roegs surreëel gefilmde overlevingsdrama over twee door hun vader de outback in gejaagde kinderen en een Aboriginal-jongen werd als een van de eerste Australische films ooit opgenomen in de competitie van het filmfestival van Cannes, en luidde zo de wereldwijde doorbraak in van de Australische new wave cinema.

Nicolas Jack Roeg werd 15 augustus 1928 geboren in Noord-Londen, als zoon van een Nederlandse immigrant die zijn in de diamanthandel verdiende vermogen had verspeeld met verkeerde investeringen.

Als zestienjarige schoolverlater belandde Nicolas in de jaren 40 bij toeval in de filmindustrie: pal tegenover het ouderlijk huis stond een filmstudio, waar hij kleine klusjes mocht uitvoeren. Roeg klom op, van bordjesklapper tot camera-assistent. En hij bleek visueel begaafd, ook zonder scholing. David Lean benutte Roegs capaciteiten als tweede cameraman van Lawrence of Arabia (1962). En de Britse meesterfilmer schoof hem zelfs door naar de eerste positie als director of photography voor Doctor Zhivago. Maar hij ontsloeg Roeg halverwege de opnamen na onmin over de filmstijl. De Oscar voor beste cinematografie, in 1965 toegekend aan Leans verfilming van Boris Pasternaks roman, kwam zo enkel en alleen op de naam te staan van de vervangende cameraman Freddie Young - zelfs al had Roeg een groot aandeel in de opnamen. Dichterbij zo’n Oscar zou Roeg nooit meer geraken, ook niet als regisseur – z’n smaak was niet die van Hollywood.

Share

‘Roeg keerde de vertelstructuur in filmscènes geregeld binnenstebuiten, stoorde zich niet aan lineaire conventies: je kon ook jongleren met de tijd

Roeg keerde de vertelstructuur in filmscènes geregeld binnenstebuiten, stoorde zich niet aan lineaire conventies: je kon óók zijwaarts vertellen, jongleren met de tijd. Het bekendste voorbeeld daarvan is tevens een van de mooiste seksscènes in de filmgeschiedenis: Julie Christie en Donald Sutherland in bed in Don’t Look Now (1973). Roeg doorsneed de geruchtmakend vrijpostige en natuurlijk ogende vrijpartij van de steracteurs met fragmenten van het koppel pal ná de seks, het postcoïtale aankleden.

Collega-regisseur Christopher Nolan noemde zijn eigen met het begrip van tijd en perceptie spelende thrillers Memento (2000) en Inception (2010) “behoorlijk ondenkbaar” zonder die eerdere filmvoorbeelden van Roeg. Don’t Look Now was een van de weinige films van Roeg die wél meteen een daverend succes werd. Een psychologisch rouwdrama verpakt als bovennatuurlijke horrorthriller, waarin het verdronken dochtertje van een Amerikaanse echtpaar ineens - of toch niet? - met haar rode regenjasje door nachtelijk Venetië huppelt.

Share

Roeg verklaarde zijn voorliefde voor popsterren als volgt: die waren het wel gewend om op te treden, maar als acteur toch nog fris en weinig zelfbewust

Roeg was ook befaamd om de inzet van popsterren in zijn films. Naast Jaggers Performance was er David Bowie als lijkbleek en drankzuchtig buitenaards wezen in The Man Who Fell to Earth. Wederom geen groot succes bij de release in 1976, maar later (alweer) op waarde geschat: een uiterst originele sciencefictionfilm, een van de beste rollen van Bowie ook. Roeg verklaarde zijn voorliefde voor popsterren als volgt: die waren het wel gewend om op te treden, maar als acteur toch nog fris en weinig zelfbewust. Een volgende samenwerking met Art Garfunkel voor Bad Timing (1980) verdeelde het publiek. De thriller over een psychiater die zich aan een labiele vrouw vergrijpt, werd zelfs publiekelijk afgeserveerd door de eigen Britse distributeur: “Een perverse film, gemaakt door perverse mensen vóór perverse mensen.” Inmiddels duikt die bewuste rol van Garfunkel hoog op in lijstjes van beste acterende muzikanten ooit.

In de jaren 80 verloor Roeg grip op zijn carrière: films kwamen sporadisch van de grond, werden zelfs in tweede instantie niet meer opgepikt door het publiek. The Witches, naar het jeugdboek van Roald Dahl, was in 1990 zijn laatste film voor een grote studio.

In 2009 nam Roeg nog een ere-Bafta (de Britse filmprijs) in ontvangst - zijn enige. Om zich in zijn dankwoord verbaasd te tonen over het tijdstip van de toekenning: “Ik ben nog niet dood.”

Nicolas Roeg laat zes kinderen na, en huwde driemaal.

Dossier Filmmanie
Dossier Filmmanie

U krijgt nooit genoeg van cinema? Hier vindt u de recensies en andere artikels van onze filmredactie op een rij.

Lees alle artikels

nieuws

cult

zine