Filmrecensie

‘Zagros’: De pijnlijke spreidstand van de paranoïde schaapherder ★★★☆☆

Film Fest Gent-winnaar is boeiend drama over clash tussen traditie en moderniteit

1 Zagros © Zagros

Met Sahim Omar Kalifa is ons land een sterke verhalenverteller rijker: zijn langspeelfilmdebuut Zagros is een matuur en meeslepend drama over culturele verscheurdheid, gedragen door levensechte vertolkingen.

Het zijn mooie tijden voor de Vlaamse film. Na Gilles Coulier (Cargo) staat met Sahim Omar Kalifa alweer een bijzonder beloftevolle filmmaker op. Niet dat dat een verrassing is: Kalifa reeg met zijn kortfilms de internationale festivalselecties aaneen, en mocht vorig jaar zelfs toetreden tot de Academy – hij kan dus meestemmen voor de Oscars. Op zijn 37e heeft de Koerdische Belg ook al meer meegemaakt dan de meeste mensen in een heel leven. Geen wonder dat Zagros zo ontzettend matuur en genuanceerd is voor een debuutfilm.

Geen aards paradijs

“Is dit niet de mooiste plek op aarde?”, vraagt herder Zagros (Feyyaz Duman) retorisch aan zijn vrouw Havin (Halima Ilter). Schapen grazen, krekels tsjirpen, de zon streelt hun huid. En toch denkt Havin, die oorspronkelijk uit de grote stad komt, daar anders over: voor een vrouw is het Koerdische platteland allesbehalve een aards paradijs. Zeker als je, zoals Havin, niet op je mondje gevallen bent. De dorpelingen verwarren haar moderniteit met promiscuïteit, en al snel groeit de geruchtenmolen uit tot een hakselaar die Havins toekomst helemaal fijnmaalt. Haar besluit staat vast: hoeveel ze ook van haar man houdt, ze kan hier niet blijven. Kalifa filmt het cruciale gesprek in één lange, indringende take. Dit moment zal de rest van Zagros’ leven bepalen, voel je aan.

Wanneer Havin met dochter en ongeboren kind naar België vertrekt, reageert Zagros als de herder die hij is: hij gaat zijn verloren schapen achterna. Maar ook duizenden kilometers van huis kan hij de paranoia die zijn familie en dorpsgenoten hebben veroorzaakt niet afschudden. Is zijn vrouw hem echt ontrouw geweest? Twijfel loopt als een sluipend gif door de film, en tast zelfs de kijker aan. Het bewijs dat niet alleen Kalifa, maar ook zijn levensechte cast hun werk uitstekend doen.

Gekwetste mannelijkheid

Zagros, dat onlangs Film Fest Gent won, is een boeiende studie van gekwetste mannelijkheid. In zijn eigen dorp is de tragische protagonist relatief ruimdenkend, maar wanneer hij uit zijn vertrouwde omgeving gewrikt wordt – niet toevallig valt zijn naam samen met die van het Zagrosgebergte, waarin hij is opgegroeid –, stoot hij op de grenzen van zijn eigen tolerantie. Hij moet kiezen tussen zijn familie en zijn vrouw.

Dat centrale dilemma staat symbool voor de pijnlijke culturele spreidstand waarmee heel wat mensen met een migratie-achtergrond worstelen: die tussen respect voor familie en tradities aan de ene kant, en emancipatie en moderniteit aan de andere kant. Of hoe een verhaal over een schaapherder uit Koerdistan ook heel veel kan zeggen over onze eigen samenleving.

Een behoorlijk denderend debuut dus, al had het nog beter gekund: sommige passages – zoals Zagros’ illegale tocht naar België – worden te snel afgehaspeld, terwijl een handvol andere scènes wat overbodig voelen. Of zijn we nu aan het zag(ros)en?

Genre: Drama
Van: Sahim Omar Kalifa
Met: Feyyaz Duman, Halima Ilter, Maaike Neuville, Aziz Çapkurt
Duur: 102 min.