Filmrecensie

'Loveless': wanneer mama en papa vechten om de voogdij níét te krijgen

1 Matvej Novikov speelt de twaalfjarige Aljosja in 'Loveless'. © Sony Classics

Het allegorische scheidingsdrama Loveless won zopas de Juryprijs in Cannes. Topregisseur Andrej Zvjagintsev (Leviathan) legt alweer een stevige knoop in je maag met visueel superieure feelbadcinema.

Kun je meer dan twee uur blijven kijken naar een film over twee antipathieke egoïsten? Ja, zo blijkt, of toch wanneer er een klasbak als Andrej Zvjagintsev achter de camera staat. De Russische regisseur van Elena en Leviathan observeert in het passend getitelde Loveless de laatste stuiptrekkingen van een verzuurd huwelijk. Zjenja (Marjana Spivak) is zo uitgekeken op haar man Boris (Aleksej Rozin) dat elk woord uit zijn mond haar in de gordijnen jaagt. Stille getuige van hun bitsige ruzies: hun twaalfjarige zoontje Aljosja. Op een dag hoort hij wat geen kind ooit zou moeten horen: dat geen van beide ouders hem na de scheiding bij zich wil. Zjenja en Boris kunnen niet wachten om een nieuw leven uit te bouwen, en Aljosja past niet in die plannen. Vechten om de voogdij níét te krijgen, dat hadden we nog niet gehoord.

Gevolg: Aljosja verdwijnt met de noorderzon. Met hem verdwijnt meteen ook het enige sympathieke personage uit de film. Zvjagintsev maakt zulke onmensen van zijn protagonisten, dat het bijna ongeloofwaardig wordt. Boris is een futloze lafaard die bang is dat hij zijn job zal verliezen als zijn baas ontdekt dat hij gaat scheiden, Zjenja is een narcistische schoonheidsspecialiste. Maar net wanneer het helemaal karikaturaal dreigt te worden, komt er wat meer karakteruitdieping: Zjenja’s ongeluk blijkt van generatie op generatie doorgegeven. Liefdeloosheid als een erfelijke ziekte.

Burger aan zijn lot overgelaten

Share

Het schrijnende gebrek aan ouderliefde verbeeldt hoe de overheid haar burgers verwaarloost. Vrij vertaald: Moedertje Rusland is een kille bitch

Toxische familiebanden hebben altijd centraal gestaan bij Zvjagintsev. Maar steeds meer zijn die in zijn films symbool voor – of symptoom van – een zieke samenleving. Zjenja’s selfie-obsessie illustreert bijvoorbeeld (op niet zo subtiele wijze) onze blindheid voor de Ander. Maar Loveless is ook heel specifiek een film over Rusland anno 2017 – en daarin schuilt zijn enorme kracht. Het schrijnende gebrek aan ouderliefde verbeeldt hoe de overheid haar burgers verwaarloost. Dat Zjenja op een gegeven moment in grote letters het woord 'Rusland' op haar vest heeft staan, is geen toeval. Vrij vertaald: Moedertje Rusland is een kille bitch. Dat blijkt ook uit de totaal onverschillige en inefficiënte manier waarop de politie de verdwijning van Aljosja afhandelt. De ouders moeten dan maar vertrouwen op de hulp van een groep vrijwilligers, die een grootschalige zoekactie opzetten. Zij zijn het enige sprankje hoop in deze pikdonkere film.

En dan is er nog de visuele flair van Loveless: Zvjagintsev blijft een van de meest begenadigde beeldvertellers van zijn tijd. Al heel vroeg in de film legt hij een joekel van een knoop in je maag met een lang aangehouden shot, dat eindigt met het gezicht van Aljosja, bevroren in een zielskwellende grimas – het cinematografische equivalent van De schreeuw van Munch.

Genre: Drama
Van: Andrej Zvjagintsev
Met: Marjana Spivak, Aleksej Rozin, Matvej Novikov
Duur: 127 minuten