Luc Tuymans

Is dit schilderij van Luc Tuymans plagiaat of parodie?

1

Is dit plagiaat of gewoon humor? Fotografe Katrijn Van Giel sleepte Luc Tuymans voor de rechter omdat hij zonder toestemming een schilderij van haar foto maakte. Ik heb enkel een parodie gemaakt, zegt Tuymans nu.

Share

Wie parodieert, hoeft geen toestemming aan de auteur te vragen. Alleen: wanneer is er sprake van een parodie? Kun je dat überhaupt definiëren?

Luc Tuymans heeft nooit ontkend dat zijn schilderij 'A Belgian Politician' uit 2011 geïnspireerd was op de foto van politicus Jean-Marie Dedecker die Katrijn Van Giel een jaar eerder voor De Standaard had gemaakt. Dat had de kunstenaar wellicht ook nooit verkocht gekregen: de lichtinval, de opvallende kadrering, zelfs de zweetdruppels op het voorhoofd van Dedecker zijn zo goed als identiek. Zijn verweer voor de Antwerpse rechtbank gisteren was zo mogelijk nog opmerkelijker: volgens de kunstenaar is dit geen plagiaat, maar een parodie.

Een parodie is een van de zeldzame uitzonderingen in het auteursrecht. Wie parodieert, hoeft geen toestemming aan de auteur te vragen. Alleen: wanneer is er sprake van een parodie? Kun je dat überhaupt definiëren? Volgens het Europees Hof van Justitie althans wel.

Afgelopen september velde het Europees Hof een arrest over de zogenaamde parodie die een Vlaams Belanger maakte van het Suske en Wiske-album De wilde weldoener. Daarin stond dat de rechters in eigen land moeten oordelen, maar het arrest bevatte wél specifieke richtlijnen. "Volgens het hof doet het er niet langer toe of er sprake is van verwarring, schade of commerciële doeleinden", zegt professor auteursrecht Fabienne Brison (VUB). "Voortaan gelden er maar twee criteria: het gaat om een parodie als er duidelijke verschillen zijn met het nagebootste werk en als er spot wordt gedreven."

Grappen en grollen

Share

Finaal is het een individuele beslissing van de rechter of dit al dan niet humoristisch is. Zelf spreek ik me er dan ook niet over uit

Fabienne Brison (VUB)

En daar wringt het schoentje net. Niets zo subjectief als humor. Tuymans benadrukt wel dat hij de bedoeling had om de spot met de Belgische politici te drijven, maar volgens Brison is dat lang niet voldoende. "Finaal is het een individuele beslissing van de rechter of dit al dan niet humoristisch is. Zelf spreek ik me er dan ook niet over uit."

Waar zit de grap in het schilderij van Tuymans? Op het eerste gezicht doet het werk niet echt in lachen uitbarsten. Hoeft ook niet, pleitten Tuymans en zijn advocaat voor de rechtbank. Volgens de verdediging hoeft humor geen synoniem te zijn met grappen en grollen, maar kan een parodie evengoed kritisch en wrang zijn, iets wat zaken op de korrel neemt en tot nadenken stemt. Dit zou dan ook geen geschilderd portret zijn van Dedecker, maar - zoals de titel zegt - van 'een Belgische politicus'.

Dieter Delarue, advocaat van Katrijn Van Giel, vindt het alleszins niet om te lachen. "Dit verweer van de tegenpartij is eerder een parodie dan het werk zelf", zegt hij. "Het klopt dat humor doorgaans moeilijk te definiëren valt, maar dit is duidelijk geen spotprent. In het boek Portraits over Tuymans' portretten komt er overigens geen enkele keer het woord 'humor' voor."

Volgens Delarue gaat het om een "ultieme poging om de verantwoordelijkheid te ontlopen". "Oorspronkelijk zei Tuymans ook gewoon dat hij moeilijk aan iedereen toestemming kon vragen als hij op een interessant beeld stootte. Waarom beriep hij zich toen al niet op het argument van de parodie?"

Uiterlijk op 22 januari doet de rechter uitspraak over de zaak.

Share

Dit verweer van de tegenpartij is eerder een parodie dan het werk zelf

Dieter Delarue, advocaat van Katrijn Van Giel

nieuws

cult

zine