Design

Hoe design kan helpen om complexe maatschappelijke problemen op te lossen

Doordat ontwerpers met een ander oog naar de dingen kijken, kunnen ze ook met alternatieven komen

Deze week organiseerde Design Vlaanderen, onderdeel van Flanders DC, een symposium rond het 97ste en laatste nummer van zijn tijdschrift Kwintessens. Samen met enkele prominenten uit het veld boog het blad zich er over de status en de toekomstmogelijkheden van hun geliefde discipline. “Design bezit het potentieel om alternatieve oplossingen te bedenken voor complexe problemen waar onze moderne samenleving zich mee geconfronteerd ziet”, zo klinkt het bij curator en ontwerper van de laatste editie, Annelys de Vet.

Onze samenleving ziet zich geconfronteerd met een heel aantal problemen waar politiek geen een sluitend antwoord op weet te vinden, zo lijkt het wel. Denk: de huidige vluchtelingencrisis, de opwarming van de aarde, files, overbebouwing, enzovoort. Maar waar politiek en andere maatschappelijke sectoren falen, ziet ontwerper Annelys de Vet een rol voor de designer weggelegd. “Doordat ontwerpers in hun creatieve functie op een andere manier over de dingen nadenken, kunnen zij een cruciale rol spelen in het bedenken van alternatieve modellen om met deze problemen om te gaan”, zegt ze.


Een mooi voorbeeld van zo’n alternatief model is ONBETAALBAAR, een artistiek onderzoeksproject dat objecten niet vanuit een pure gebruiksfunctie bekijkt, maar eerder vanuit hun emotionele en artistieke waarde. “Om hun ontwerpen samen te stellen, gebruikt het collectief geen nieuwe, maar wel gerecycleerde objeceten. Van kapotte of ongewenste meubelstukken, een halve deur, een schuifje, een tafel met drie poten, tot zelfs design en antiek: alles halen ze op bij mensen die de spullen niet langer gebruiken, om ze vervolgens tweede leven te geven. Op die manier ondersteunt ONBETAALBAAR geen puur economisch comsumptiemodel, maar een meer duurzame variant waarin ecologie en een bewuste omgang met materialen centraal staat." 

Share

'Ontwerpers moeten zich bewuster worden van de ideologie die ze dienen met hun werk'

Annelys de Vet, ontwerper


Design in Vlaanderen – maar ook daarbuiten – zou zich volgens haar dan ook dringend wat meer maatschappijkritisch mogen opstellen. “Daarmee bedoel ik niet dat elk ontwerp per se een maatschappelijke vorm van engagement moet uitdragen, zeker niet, maar wel dat ontwerpers zich meer bewust zouden moeten zijn over de ideologie die ze dienen met hun werk. Ze moeten beseffen dat elk ontwerp dat ze produceren zich ook onlosmakelijk met een bepaald maatschappijbeeld verbindt.” 

4 Een stoel van designcollectief ONBETAALBAAR volledig geproduceerd uit gerecycleerde materialen. © Marble Sound, Jan Fack.

Vooral van dat laatste blijken veel Vlaamse designers zich vandaag nog niet bewust te zijn. “Ik zie soms ontwerpers die, door de manier waarop hun werk gemaakt is of door de materialen die ze gebruiken, de idealen van onze neoliberale consumptiemaatschappij mee helpen uitdragen, zonder dat ze dat zelf beseffen en willen. Het is de taak van ons onderwijs en van de creatieve sector om jonge designers te erop te wijzen dat elke vorm van ontwerpen en elke vorm van produceren onvermijdelijk ook bepaalde ideologische implicaties met zich meebrengt.”

Het is immers pas wanneer designers zich bewust zijn van die indirecte manier waarop hun werk de wereld beïnvloedt, dat ze bewust op zoek kunnen gaan naar nieuwe vormen van denken en produceren die de dogma’s in onze dominante cultuur niet kritiekloos bevestigen, maar die net proberen te voorzien van een verfrissend alternatief.

Nieuwe denkmodellen 

Share

'Mocht de politiek ontwerpers betrekken in de denkprocessen rond de huidige maatschappelijke problematiek, dan zouden de innovatieve ideeën vanzelf komen'

Dogma's doorbreken, dat is ook precies wat architectuurcollectief Rotor DC wil doen. "In plaats van nieuwe gebouwen te ontwikkelen, proberen ze bestaande gebouwen een nieuwe bestemming te geven. Op die manier dragen hun projecten bij tot een meer duurzame vorm van ruimtelijke ordening waarin niet lineair, maar wel circulair denken centraal staat. Een gedachtegang die in onze ecologisch uitgeputte wereld steeds meer noodzaak dan luxe begint te worden."

4 Architecturaal onderzoeksproject Rotor DC probeert oude gebouwen van een nieuwe functie te voorzien. © Richard Duyck / Rotor

Ook in andere sectoren zou design dat soort van pioniersrol op zich kunnen nemen, zo klinkt het bij de Vet en ook bij Design Vlaanderen. “Alternatieve manieren om vluchtelingen te huisvesten, nieuwe modellen van inburgering, een meer ecologische manier van voedsel produceren, enzovoort: al die complexe zaken waarvoor voorlopig niet meteen een sluitende oplossing gevonden wordt, zouden met behulp van innovatieve designideeën een nieuwe weg kunnen inslaan.” 

4 Cover van het allerlaatste Kwintessens-nummer. © kos

Volgens de Vet komt het er voor de politieke sector dan ook op aan om designers – en andere kunstenaars - in de denkprocessen die rond die problemen worden opgezet, te betrekken. “Als designers samen met mensen uit het veld over zo’n dingen kunnen nadenken en brainstormen, dan ontstaan de alternatieve, innovatieve en hopelijk zelfbewuste voorstellen als vanzelf."

nieuws

cult

zine