Kunst

Er zijn verschillende versies van de waarheid in Trumptijden

De achtste editie van Contour, Biënnale voor Bewegend Beeld

- Jozefien Van Beek - Bron: Eigen berichtgeving

Videowerk wordt binnen de beeldende kunsten al eens in het verdomhoekje gedrukt, maar dat is buiten Contour gerekend, de tweejaarlijkse hoogmis van het bewegende beeld. In deze Biënnale wordt bewegend beeld zeer ruim geïnterpreteerd, maar het zijn toch twee films die het meeste indruk maken.

3 © RV Ho Tzu Nyen

Voor deze achtste editie van Contour werd de Zuid-Aziatische Natasha Ginwala aangesteld als curator. Zij selecteerde nationale en vooral internationale kunstenaars: met 25 artistieke projecten van over de hele wereld is dit meteen de meest internationale aflevering van Contour tot nu toe. En dat is niet toevallig, getuige de titel 'Polyphonic Worlds: Justice as Medium'.

Ginwala liet zich inspireren door de geschiedenis van de Vlaamse Polyfonie. In die Middeleeuwse muziek versmelten individuele stemmen tot een prachtige collectieve klank, waarin geen enkele stem dominant is. “De tentoonstelling 'Polyphonic Worlds: Justice as Medium' reflecteert de wereld vandaag”, aldus de curator. “Met Contour presenteren we pluraliteit, polyfonie en collectiviteit. Ik wilde niet louter een Westers perspectief bieden, zoals toch nog te veel gebeurt. Daarom toon ik kunstenaars uit onder meer Puerto Rico, Canada, Australië, India, Libanon, Vietnnam, Singapore en Jordanië.”

Een stem geven aan wie er een verdient. Gerechtigheid dus, het tweede grote thema van deze tentoonstelling. De curator wilde de kunstwerken presenteren tegen de historische achtergrond van de Grote Raad, het Mechelse gerechtshof dat het juridische centrum van Europa was. Rechtspraak toen en nu.

Wrede taal

3 © Ana Torfs

Een werk dat perfect in deze visie past, is 'Anatomy' van Ana Torfs, waarvoor de kunstenaar zich liet inspireren door een van de belangrijkste processen uit de twintigste eeuw: het strafproces dat in mei 1919 in Berlijn werd gevoerd rond de moord op Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg, oprichters van de Duiste Communistische Partij. Op twee tv-schermen zijn mensen te zien die in het Duits ondervraagd worden.

“Ik kon documenten uit het Duits Militair archief in Freiburg inkijken”, zegt Ana Torfs. “Uit die protocollen selecteerde ik de uitspraken van vijfentwintig ondervraagden en bewerkte die tot een script, dat ik liet spelen door jonge Duitse acteurs.” Die 25 verschillende versies van de waarheid zijn tegelijk een verwijzing naar de film 'Rashomon' van Kurosawa, een Japanse klassieker over de onmogelijkheid om uit getuigenissen de waarheid te construeren. “Ook de getuigen uit mijn film hebben elk hun versie van de waarheid, in deze Trumptijden helaas een zeer relevant onderwerp.”

Wat Torfs vooral fascineerde aan de getuigenissen was de taal. “Op zeer neutrale toon worden de meest gruwelijke dingen gezegd. We krijgen te horen hoe Luxemburg en Liebknecht geslagen en geschopt werden, tot bloedens toe. Contrapunt voor die neutrale, zakelijke getuigenissen is de tolk. Ik vroeg iemand die nog getolkt heeft voor het Joegoslaviëtribunaal om mijn werk te vertalen. Zij vertelde me dat het voor een tolk onmogelijk is om altijd neutraal te blijven. Dat hoor je ook aan haar stem: haar Engelse vertaling is veel emotioneler dan de mannelijke Duitse stemmen van de acteurs.”

Achter de twee tv's met getuigenissen is op de muur een grote projectie te zien van zwart-wit dia's: mannen en vrouwen staan in het Anatomisch Theater van Berlijn, als een Grieks koor dat in stilte toekijkt op de tragedie. Of de doden die op ons menselijk geklungel neerkijken vanuit de hemel.

Torfs: “Uiteindelijk werd niemand veroordeeld in het proces van Liebknecht en Luxemburg. Het proces werd dan ook een 'comedy of justice' genoemd. Iedereen is vrijgesproken, behalve één soldaat, heel laag van rang, op wie makkelijk de schuld kon worden afgeschoven. Deze zaak staat natuurlijk symbool voor andere processen.”

Forrest Gump

3 © RV Trinh Thi Nguyen

Een ander werk dat veel indruk maakt op deze Biënnale is de film 'Vietnam the Movie' van de Vietnamese kunstenaar Trinh Thi Nguyen. Ook zij wil een beeld van de werkelijkheid schetsen aan de hand van een veelheid aan stemmen. Haar originele insteek: een onderzoek naar hoe het woord 'Vietnam' de afgelopen vijftig jaar gebruikt werd in films.

Share

Met 25 projecten op zes verschillende locaties in Mechelen biedt Contour een meerstemminge tentoonstelling

Voor 'Vietnam the Movie' monteerde ze footage uit Hollywoodfilms en avant garde werk waarin Vietnam vermeld wordt, veelal in de context van de oorlog. Het resultaat is een originele mix van filmfragmenten, waarin zelfs een scène uit een oude Batmanfilm de revue passeert. Of Belmondo in de auto naast een knappe vrouw, uit de radio weerklinkt: “115 mannen gedood door Vietcong.” Een prostituee stapt verleidelijk in weinig verhullende kledij op twee Amerikaanse soldaten af en zegt: “Me so horny. Me love you long time.” Tom Hanks in 'Forrest Gump'. Robert de Niro in 'Taxi Driver'. Of nog: een blond jongetje wordt ondervraagd aan de deur van zijn huis. Op de vraag “waar is je vader?” antwoordt hij “in Vietnam”. En cut. Naar de volgende scène uit een andere film. 'Vietnam the Movie' zit heel slim in elkaar en toont aan hoe een natie in het collectieve bewustzijn gedefinieerd kan worden door populaire media.

Met 25 projecten op zes verschillende locaties in Mechelen biedt Contour een meerstemminge tentoonstelling. Maar in deze veelheid van stemmen is niet iedere afzonderlijke stem even interessant. Gelukkig maken de enkele uitschieters naar boven van het geheel de moeite.

11 maart tot 21 mei, contour8.be

nieuws

cult

zine