Vier vragen

Panama Papers: hoe de rijken hun miljoenen verborgen houden

- Lennart Bloemhof, Pieter Hotse Smit, Astrid Snoeys
3

Als een bom sloegen ze in gisterennacht, de zogeheten Panama Papers. Ruim elf miljoen gelekte documenten leggen miljarden aan belastingontwijking (en mogelijk -ontduiking) bloot die staatshoofden, voetbalsterren en vele andere prominenten in de problemen kunnen brengen. Vier vragen over de Panama Papers.

1. Hoe is de zaak aan het rollen gebracht?

De Duitse krant Süddeutsche Zeitung kreeg ruim een jaar geleden de miljoenen documenten toegestuurd. De documenten kwamen in de vorm van pdf-bestanden, foto's en e-mails. Mogelijk is het lek het grootste datalek van geheime informatie ooit. Het is nog onduidelijk wie de documenten heeft gelekt.

Vanwege de bulk aan data besloot de krant de informatie te delen met het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ). Daarmee konden de aan de ICIJ verbonden media (meer dan honderd mediabedrijven in tachtig landen) samen met de Duitse krant de documenten doorpluizen. In België hadden De Tijd, Knack, Le Soir en MO* toegang tot de documenten. Gisteren werd besloten dat er voldoende was uitgeplozen om het eerste nieuws te brengen.

2. Wie is de spil in het verhaal?

3 © REUTERS

De Panamese belastingfirma Mossack Fonseca. Dit bedrijf adviseert de rijken der aarde hoe ze het beste hun miljoenen kunnen beheren, zonder dat de buitenwereld ziet dat zij dit geld bezitten. In de praktijk komt het neer op bedrijven opzetten voor hun klanten in belastingparadijzen, zoals de Maagdeneilanden, Cyprus, Zwitserland, Guernsey en Jersey. Vandaar ook de naam Panama Papers. Mossack Fonseca zegt dat het bedrijf is gehackt.

Medeoprichter Ramón Fonseca zegt in een interview met persbureau Reuters dat zijn kantoor meer dan 240.000 bedrijven heeft opgericht. Een "overgrote meerderheid" daarvan zou worden gebruikt voor "legale doeleinden". Volgens Fonseca houdt zijn organisatie zich bezig "met het maken van juridische structuren voor tussenpersonen" zoals banken, advocaten, accountants en fondsen. "Zij hebben hun eindklanten die wij niet kennen." Alle klanten van Mossack Fonseca zouden inmiddels op de hoogte zijn gesteld van "dit probleem".

3. Wat was precies het doel en wat zijn de gevolgen van het lek?

Het hoofddoel was waarschijnlijk het verbergen van eigendom. Bijvoorbeeld van regeringsleiders die miljarden van bedrijven aan zichzelf laten uitbetalen. Omdat die bedrijven op de Kaaimaneilanden en Maagdeneilanden geen jaarrekeningen publiceren, is niet te achterhalen wie de eigenaar is. Ideaal dus voor het verbergen van crimineel geld, smeergeldbetalingen en vermogens aan zwart geld.

Veel namen van prominenten die dit doen, liggen nu op straat. Maar, niet iedereen met een bedrijf in een belastingparadijs is een boef. Of en hoeveel bedrijven bewust zijn opgezet om belasting te ontduiken, moet nog blijken.

Op het eerste gezicht zijn de gebruikte constructies legaal, schrijven de betrokken media. Toch hebben de prominenten van wie de namen nu op straat liggen wat uit te leggen. Zoals voetbaliconen Lionel Messi en Michel Platini, en staatshoofden als de Oekraïense en Russische presidenten Porosjenko en Poetin, wiens entourage in de lijsten opduikt. Maar ook de premier van IJsland, Sigmundur David Gunnlaugsson, wordt ervan verdacht miljoenen dollars te hebben weggesluisd naar belastingparadijzen van de Britse Maagdeneilanden.

In totaal zijn namen van 72 staatshoofden in de documenten terug te vinden, meldt de BBC. Diverse landen doen naar aanleiding van het lek al onderzoek naar de rol van banken, bedrijven en specifieke personen.

4. Wat is de rol van België?

3 Johan Van Overtveldt (N-VA). © Photo News

Minstens 732 burgers en inwoners van België hebben via tussenkomst van Mossack Fonseca bedrijven opgericht in elf belastingparadijzen. "We spreken vaak van rijke Belgen en zakenfamilies, maar eigenlijk gaat dit over iedereen: uw tandarts en uw dokter. We hebben zelfs een marktkramer gevonden", zeiden journalisten Lars Bové (De Tijd) en Kristof Clerix (Knack) vanochtend in Radio 1-programma 'De Ochtend'. Onder andere Franco Dragone, die beroemd werd door zijn werk voor 'Cirque Du Soleil', wordt genoemd in de zaak, en meerdere namen zullen de komende dagen en weken volgen. 

Kamerlid Peter Vanvelthoven (sp.a) liet gisteren al van zich horen en vroeg minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) alle informatie op te vragen en de Bijzondere Belastingsinspecia een fiscaal onderzoek te laten starten. "Ik zal de minister ook vragen te onderzoeken of ook Belgische banken betrokken zijn bij het opzetten van constructies in belastingparadijzen. Mocht dat het geval zijn, moeten serieuze sancties volgen."

Van Overtveldt heeft de BBI ondertussen de opdracht gegeven verder te zoeken naar meer gegevens. "In een eerste fase dient de identiteit van de betrokken personen of bedrijven achterhaald te worden. Daarnaast moet er ook onderzocht worden om welk type structuren het gaat."

Dossier Panama papers
Dossier Panama papers

Lees alle artikels

nieuws

cult

zine