economie
OPINIE

Het pensioendebat is een debat over herverdeling van de rijkdom

Moet de pensioenleeftijd automatisch aan de levensverwachting worden gekoppeld? CD&V'ers Robrecht Bothuyne en Peter Van Rompuy gooiden de knuppel in het hoenderhok (DM 25/7). Thomas Decreus (28), die als politiek filosoof verbonden is aan de KULeuven en 'Een paradijs waait uit de storm' (EPO) schreef, reageert.

1 © PHOTO_NEWS
 
Voor slechts weinigen is betaald werk ook een vorm van zelf- verwezenlijking. Helaas zijn het die weinigen die de grootste megafoon hebben om te verkondigen dat de pensioen- leeftijd de hoogte in mag

In 1883 schreef de linkse publicist Paul Lafargue een pamflet met als titel Het recht op luiheid. Hij verzette zich hiermee op eigenzinnige wijze tegen het arbeidsethos van zijn tijd, en ook tegen het tijdens de revolutie van 1848 opgeëiste 'recht op arbeid'. Volgens Lafargue heeft de mens niet zozeer een recht op arbeid als wel een recht op luiheid. Luiheid mag hierbij niet opgevat worden zoals het heden ten dage wordt opgevat: als een gebrek aan daadkracht, engagement of creativiteit. Nee, Lafargue besluit zijn pamflet met de gevleugelde woorden: "O Luiheid, moeder der kunsten en der edele deugden, wees balsem voor de menselijke kwellingen!" Luiheid wordt dus geassocieerd met schepping en een deugdzaam leven. Het is een vorm van vrijheid die ons in staat stelt om het belangrijkste in het leven - deugd, kunst, de ziel - te vrijwaren en te verheffen. Luiheid, in de vorm van niet door arbeid bepaalde tijd, is vrijheid.

Naar hedendaagse termen vertaald: Lafargue houdt een pleidooi voor onthaasting ten opzichte van een leven waarin het ritme gedicteerd wordt door prikklok en loonbrief. Niet in de arbeid vindt de mens zijn vervolmaking maar in de ruimte buiten de arbeid. Dit is volgens mij ook de wezenlijke inzet van het pensioendebat. In weerwil van wat een legertje experts en politici ook mogen beweren: het pensioendebat is in wezen een existentieel en filosofisch debat dat niet gereduceerd kan worden tot een louter boekhoudkundige kwestie.

Sociale overwinning

De eigenlijke vraag is niet: zijn de pensioenen betaalbaar? Maar wel: willen we een leven dat nog meer bepaald wordt door betaalde arbeid en consumptie? Het doel van een pensioen is om mensen vanaf een bepaald moment te ontrekken aan het strikt economische productieproces zodat er meer plaats is voor zaken die belangrijk zijn: het onderhouden en verdiepen van menselijke relaties, fysieke of intellectuele zelfontplooiing en de vrijheid om je leven autonoom te sturen. Vanuit die optiek beschouwd zijn de verlenging van de levensduur en het constant blijven van de pensioenleeftijd een sociale en emancipatorische overwinning.

De reductie van het pensioendebat tot een technisch-boekhoudkundige setting (de rekeningen moeten kloppen!) is een manier om de existentiële grond van het debat te ontlopen. De politicus-boekhouder durft zich niet langer te wagen aan de Grote Vragen over mens en arbeid, maar wijst steeds vermanend naar de cijfers als ultieme grond voor het eigen discours. Wanneer de publieke opinie slechts in gebrekkige mate de richting volgt die de cijfers en rekeningen zogenaamd uitwijzen, dan klinkt het dat 'een draagvlak' dient gecreëerd te worden.

Maar in plaats van kiezers en burgers te beschouwen als de anonieme bouwstenen waaruit een dergelijk draagvlak opgetrokken wordt, zou men beter eerst goed luisteren naar diezelfde kiezers en burgers. Voor vele beroepsgroepen blijft het lang niet evident om de pensioenleeftijd zomaar met enkele jaren te verhogen. Niet iedereen verdient zijn brood door te tokkelen op een tablet of van werklunch naar werklunch te hoppen. Slechts weinigen is de luxe gegund om in betaald werk een vorm van zelfverwezenlijking te ervaren. Helaas zijn het die weinigen die vaak de grootste megafoon hebben om te verkondigen dat die pensioenleeftijd gerust de hoogte in mag.

Hier tekent zich nog een andere belangrijke dimensie af die vaak onderbelicht blijft in het debat: de sociale dimensie. Niet alleen is het pensioendebat een existentieel debat, het is ook een debat omtrent hoe we rijkdom herverdelen. Cijfers mogen dan wel aangewend worden als de basis van politieke beslissingen, die cijfers zelf zijn ook doorgaans het resultaat van een bepaald soort politiek beleid. De algemene beleidstendens waarvan we de voorbije decennia getuige geweest zijn is er een waarbij de herverdeling en inkomsten uit belastingen stelselmatig teruggeschroefd werden ten voordele van wat dan heet economische groei. Op die manier worden inderdaad sommige zaken moeilijker betaalbaar.

Dringender dan een debat over de pensioenleeftijd is dan ook het debat over hoe we rijkdom zullen verdelen. We kunnen sociale verworvenheden niet redden door ze af te bouwen. We moeten er radicaal op inzetten ze te behouden en waar mogelijk weer verder uit te breiden. Dat veronderstelt durf, creativiteit, ideologisch debat en misschien zelfs een minimaal utopisme. Maar volgens mij is het net hierin dat politieke moed en grandeur zich onderscheiden van veredelde boekhoudkunde.

nieuws

cult

zine