Kunst

Zo kreeg dit Nederlandse instituut een échte Hitler in zijn bezit

Saai kunstwerk, pikzwart verhaal

- Rik Kuiper - Bron: Volkskrant

Nee, geld wilde de eigenares er niet voor, ze wilde van dat beladen kunstwerkje af en daarom bood ze het aan het Niod Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies aan. Het instituut wilde het graag hebben. Alleen restte de vraag: was het echt? Reconstructie van een speurtocht.

Gespannen is Gertjan Dikken eigenlijk nooit als hij mensen ontvangt die een schenking willen doen. Maar op deze dag in maart, nu hij de vrouw met die plastic tas naar boven begeleidde, was dat anders.

Hij voerde haar de statige kamer van de directeur binnen, waar Dikken wel vaker spreekt met mensen die documenten uit de Tweede Wereldoorlog willen overdragen aan het Niod, het instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies. Daar namen ze plaats aan de ovale tafel.

De vrouw haalde een pakket uit de plastic tas. Ze verwijderde het krantenpapier en legde een fletse aquarel voor zich neer in een donkerbruine lijst. Repen plakband hielden het hout bij elkaar.

Vanwege die lijst had haar vader dit kunstwerk gekocht, vertelde ze, tientallen jaren geleden, op een postzegel- en muntenmarkt in de buurt van Utrecht. Hij had er 75 cent voor neergelegd en kwam er thuis pas achter wat hij had aangeschaft. Daarna legde hij het ding in de kelder, om er nooit meer naar om te kijken.

De vrouw had het werk al aan twee veilinghuizen aangeboden, maar die waren niet bereid het te verkopen - vermoedelijk omdat ze bang waren hun naam te grabbel te gooien. Daarom was ze nu hier.

Dikken vroeg of ze wel wist dat er de afgelopen jaren op veilingen in het buitenland tienduizenden euro's voor vergelijkbare kunstwerken waren betaald.

Ja, dat wist ze, maar het maakte haar niet uit. Ze hoefde er geen geld voor, ze wilde ervanaf.

Dikken bekeek het kunstwerk, een eenvoudig aquarelletje achter gebroken glas. In het midden zag hij een toren met een poort: de Neuthor, zoals het onderschrift vermeldde. Er liep een klinkerstraatje naartoe, waar hoekige schaduwen op vielen.

Nee, een meesterwerk was het niet, dat zag Dikken wel. Dit was een vrij saai stadsgezicht waar weinig leven in zat.

En toch kreeg hij kippevel.

Want dit was niet zomaar een schenking, dit was de schenking van het jaar! Als het schilderij tenminste gemaakt was door de man die - helaas, mogen we nu wel concluderen - twee keer werd afgewezen bij de kunstacademie in Wenen, de man die zich vervolgens ontpopte als een hartvochtige dictator, de man wiens naam in zeven kleine blokletters rechtsonder in de hoek stond: A. Hitler.

Een paar weken eerder, op 13 februari 2017, ontving Gertjan Dikken een e-mail waarin deze vrouw liet weten dat ze niet goed wist wat ze met dit 'beladen' kunstwerk moest.

'Nu mijn ouders zijn overleden, zit ik ermee', schreef ze. 'Denkt u dat een museum belangstelling voor dit object zou kunnen hebben? Ik zou het in bruikleen willen geven of willen schenken.'

Wow.

Dikken was er even stil van. In de acht jaar die hij nu de acquisitie deed bij het Niod was er nog nooit iets aangeboden dat... nou ja... van de Führer zelf was geweest, door hem was vervaardigd, misschien zelfs zijn dna zou bevatten.

cult

zine