Brexit

Wat houdt dat beruchte 'artikel 50' eigenlijk in?

1 ©EPA

Meer dan negen maanden na het historische referendum zal de Britse premier Theresa May op woensdag 29 maart voor het eerst in de geschiedenis het befaamde artikel 50 van het Europese verdrag activeren. Het bewuste artikel biedt echter weinig meer dan een algemeen kader in vijf paragrafen. Voor het overige wagen de Europeanen en de Britten zich de komende twee jaar op totaal onbekend terrein.

Voor een uitstap uit de eurozone bestaat er geen draaiboek, een vertrek uit de EU is sinds het verdrag van Lissabon wel geregeld. Baanbrekend, want het druist in tegen de gedachte van Europese eenmaking. Wijlen Jean-Luc Dehaene, vicevoorzitter van de Conventie die het artikel in het leven riep, verdedigde het idee in 2004 met het argument dat het een positieve psychologische impact zou hebben op eurosceptische landen, door het gevoel te creëren "dat men niet opgesloten zit in de Unie".

Maar de redactie van het artikel was veeleer een abstracte oefening. Deze vijf paragrafen zouden de leidraad moeten zijn van de Britse uitstap uit de EU.

Paragraaf 1: Eruit? Het kan!

Paragraaf 1 stelt dat een lidstaat "overeenkomstig zijn grondwettelijke bepalingen" kan besluiten de EU te verlaten. Die lidstaat moet dat besluit vervolgens formeel aanmelden. Dat had wat voeten in de aarde. Na het referendum van 23 juni moest premier David Cameron opstappen en zijn opvolgster Theresa May had tijd nodig om de marsrichting van haar regering te bepalen. 

Pas in november kondigde ze aan dat artikel 50 voor het einde van maart geactiveerd zou worden. Bovendien oordeelde het Britse hooggerechtshof in januari dat het parlement de regering moest machtigen om het vertrek aan te melden.

Vandaag kondigde May aan dat ze de procedure voor de uitstap op 29 maart formeel op gang wil brengen.

Paragraaf 2: Europa neemt de regie over

Negen maanden moesten de Europese regeringsleiders lijdzaam wachten op de Britse openingszet. Maar nu de aanmelding aangekondigd is, kunnen ze vanaf 29 maart de regie van "de meest complexe scheiding uit de geschiedenis" in handen nemen. Begin april komen de regeringsleiders bijeen om richtsnoeren voor de onderhandelingen vast te leggen. 

Achter de schermen moet de Belgische topdiplomaat Didier Seeuws vermijden dat de Britten de lidstaten uit elkaar spelen. De eigenlijke onderhandelingen worden gevoerd door de Europese Commissie, met de Franse conservatief Michel Barnier en zijn twintigkoppig team in de cockpit.

Share

Didier Seeuws staat aan het hoofd van de brexit-task force die de Europese Raad opgericht heeft

Paragraaf 3: De tijdbom begint te tikken

De derde paragraaf geeft de EU en de vertrekkende lidstaat twee jaar tijd om het eens te raken over de terugtrekkingsvoorwaarden. Lukt dat niet, dan zijn de Europese verdragen na 29 maart 2019 gewoon niet meer van toepassing op het Verenigd Koninkrijk. Enkel mits een unanieme beslissing van de lidstaten en met de instemming van Londen kunnen de onderhandelingen eventueel verlengd worden.

Share

Een termijn van twee jaar is bijzonder krap

Een termijn van twee jaar is bijzonder krap, temeer omdat beide partijen ook al de krijtlijnen van hun toekomstige relaties moeten uittekenen. Zo heeft May aangekondigd dat haar land uit de Europese eenheidsmarkt stapt en mikt op een ambitieus vrijhandelsakkoord. Maar formele handelsgesprekken kunnen pas na de Brexit uit de startblokken schieten en dat proces zal jaren aanslepen. Vooral de Britten zullen dan ook aandringen op overgangsakkoorden. Bijna de helft van de Britse export gaat immers naar het vasteland.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat de Europeanen de Britten in 2019 zomaar in de afgrond zullen duwen. Anderzijds kan de Britse regering onmogelijk verwachten dat ze de nadelen van het lidmaatschap kan opbergen en tegelijkertijd alle voordelen behouden. Hoe dan ook, artikel 50 en het tijdskader van twee jaar speelt in het nadeel van de vertrekkende lidstaat. Het vermijdt uitstelgedrag en begrenst de periode van onzekerheid over de Europese samenwerking.

Paragraaf 4: Al met één been buiten de deur

In afwachting van het eigenlijke vertrek blijft Groot-Brittannië een volwaardige lidstaat met alle rechten en plichten van dien. Ook de komende twee jaar mag Londen dus bijvoorbeeld geen formele handelsgesprekken aanknopen met partners als de Verenigde Staten of Australië. Omgekeerd mogen May en haar ministers blijven aanschuiven op Europese toppen en ministerraden en behouden ze volwaardig stemrecht. Of ze intussen nog veel politiek gewicht in de schaal zullen leggen, is een andere vraag.

Dat is uiteraard niet het geval wanneer de Brexit aan de orde is. Zo is May niet uitgenodigd in Rome, waar de staatshoofden en regeringsleiders op 25 maart een verklaring over de toekomst van de Europese Unie willen aannemen. Uiteraard zal de Britse premier ook afwezig blijven van de top waar de leiders de richtsnoeren voor de onderhandelingen uittekenen.

Paragraaf 5 "Out means out"

Wat als... de Britten de komende twee jaar van gedacht veranderen? Daarover blijft artikel 50 stil, maar dat betekent volgens sommige experts niet dat een herroeping van artikel 50 per definitie onwettelijk is. Hoe dan ook, paragraaf 5 gaat enkel in op het scenario van een lidstaat die zich uit de EU heeft teruggetrokken en opnieuw om het lidmaatschap verzoekt. 

Zo'n verzoek zal dan volgens de geldende toetredingscriteria beoordeeld worden. En geldt dat dan ook voor een onafhankelijk Schotland? "Even interessant als hypothetische vragen", klinkt het bij de Commissie.

zine