Internationale relaties

Wat blijft over van hechte band tussen Amerika en Europa?

Veiligheidsconferentie in München moet veel vragen beantwoorden

- Arnout Brouwers - Bron: De Volkskrant
1 Een lachende Angela Merkel met Barack Obama. Merkel is door sommigen al gekroond tot 'nieuwe leider van de westerse wereld'. © Reuters

Wat blijft er in het Trump-tijdperk over van de hechte band tussen Amerika en Europa? Blijft dit het anker waarop de internationale ordening drijft - of spat deze ordening uiteen in een kakofonie van met elkaar wedijverende machten? Die vraag staat dit weekend centraal als politici uit oost en west elkaar ontmoeten op de jaarlijkse veiligheidsconferentie in München.

"De internationale veiligheidsomgeving is wellicht onzekerder dan ooit sinds de Tweede Wereldoorlog. Fundamentele pijlers onder het Westen en de liberale internationale orde wankelen. Tegenstanders van open samenlevingen zijn in opkomst en liberale democratieën zijn kwetsbaar gebleken voor desinformatiecampagnes in dit 'post-truth'-tijdperk." Met deze omineuze zinnen begint het dikke veiligheidsrapport dat als aftrap geldt voor de conferentie.

München was in het verleden al het toneel van heel wat memorabele retorische veldslagen - zoals tussen Donald Rumsfeld en Joschka Fischer in de aanloop naar de Irak-oorlog in 2003, of de felle aanval op het Westen van de Russische president Vladimir Poetin in 2007. Maar nooit eerder stond het voortbestaan van de westerse liberale orde op de agenda. Want daaraan wordt buiten Washington volop getwijfeld nu Donald Trump in het Witte Huis zit, vooral door Amerika's bondgenoten in Europa en Azië. 

Share

Nooit eerder stond het voortbestaan van de westerse liberale orde op de agenda

Terwijl president Trump pogingen doet de chaos in de 'Wild West Wing' (zoals The Economist het noemt) te temmen, zullen zijn voornaamste sherpa's, onder wie vice-president Pence en minister van Defensie Mattis, een sceptisch Europees gehoor in München uitleggen dat het allemaal zo'n vaart niet zal lopen. Eerder deze week deed Mattis dat al tijdens een NAVO-vergadering in Brussel. Maar hij voegde er direct een ultimatum aan toe: als er niet snel tastbare verhogingen komen van de Europese bondgenoten, zijn de VS gedwongen hun verplichtingen 'te matigen'.

Wat zetten de Europeanen daartegenover? Ministers van Defensie lopen er genoeg rond in München, maar kunnen achterlopers als Duitsland en Nederland (beiden besteden niet 2 maar 1,2 procent van hun bbp aan defensie) veel meer doen dan beloven dat ze hun stinkende best gaan doen? In beide landen staan verkiezingen voor de deur. En wat doen de Britten, die uit de Europese boot stappen? Een hoofdrol in versterkte defensiesamenwerking met andere Europese landen zou een kans kunnen bieden om de brexit diplomatiek te 'verzachten'.

Catastrofaal 

'München' moet ook duidelijker maken hoe Europese bondgenoten zich gaan verhouden tot de regering-Trump. Is de grotere onzekerheid die met Trump is gekomen aanleiding voor krachtiger pogingen het rammelende Europese huis te stutten? Een antwoord op die vraag zal wellicht de Duitse bondskanselier Angela Merkel geven, wiens vluchtelingenbeleid door Trump 'catastrofaal' is genoemd.

Share

Merkel is door sommigen al gekroond tot 'nieuwe leider van de westerse wereld'

Merkel is door sommigen al gekroond tot 'nieuwe leider van de westerse wereld', maar kan Duitsland die last dragen? Ongeacht het antwoord op die vraag geldt: als Trump en Poetin elkaar echt vinden, waarmee een diepe wens van de Amerikaanse president in vervulling zou gaan, zal Merkel een cruciale rol moeten spelen in het formuleren van een Europees antwoord hierop.

Behalve de oude bondgenoten zijn ook de andere grote machten - die al heel lang streven naar een minder door het Westen gedomineerde wereldorde - vertegenwoordigd. Vanavond spreekt Wang Yi, China's minister van Buitenlandse Zaken. Zorgt hij voor Chinees vuurwerk? Bij eerdere edities van deze veiligheidsconferentie hielden de Chinezen meestal diplomatiek hun kruit droog. Maar sinds president Xi Jinping zich in Davos tot alternatieve hoeder van de mondialisering heeft uitgeroepen, is niets meer zeker.

Radicale islamisten 

Share

Hoopt Moskou nog steeds op de 'beschavingsalliantie' met Amerika?

Heel interessant kan zaterdag het optreden worden van de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov. Het Kremlin was deze week al bezig de hoge Russische verwachtingen van Trump naar beneden bij te stellen, zeker toen vanuit Washington opeens de eis klonk dat de Krim moet worden teruggegeven. Hoopt Moskou nog steeds op de 'beschavingsalliantie' met Amerika tegen radicale islamisten, waar de ideologen in het Witte Huis op azen? En hoe zal Lavrov reageren op de westerse verwijten dat Rusland op slinkse wijze de verkiezingen in Amerika en Europa probeert te beïnvloeden?

De discussies in München zullen op al deze brandende vragen geen definitieve antwoorden geven, maar ze zullen wel iets zeggen over de toonhoogte waarop de oude bondgenoten in dit tijdsgewricht met elkaar wensen te praten.