Opinie
Kenneth Roth

Met de wirwar van aanmerende bootjes is het voor een terrorist een koud kunstje om op te gaan in de vluchtelingenstroom

1 © PHOTO_NEWS

Kenneth Roth is directeur van Human Rights Watch.

De weerzinwekkende terreuraanslagen in Parijs hebben bepaalde Europese en Amerikaanse politici ertoe aangezet te ijveren voor het sluiten van de deuren voor de vluchtelingen en tegelijkertijd de overheidscontrole nog uit te breiden. Uit principe, en voor onze collectieve veiligheid, is het belangrijk dat we, net zoals sommige politieke leiders, geen gehoor geven aan die oproep tot angst en vooroordelen.

Uit een vals Syrisch paspoort dat is teruggevonden bij het lichaam van een van de daders, van wie de identiteit en nationaliteit niet bekend zijn, blijkt dat hij samen met de recente stroom vluchtelingen Europa is binnengekomen. Maar de aanwezigheid van het paspoort kan er ook op duiden dat de zogenaamde Islamitische Staat de mensen die het wagen het kalifaat te ontvluchten wil stigmatiseren. Meteen gingen er stemmen op om de vluchtelingen en de asielzoekers de toegang tot het Europese grondgebied te ontzeggen, ook al blijken de daders die tot nog toe geïdentificeerd zijn de Belgische of Franse nationaliteit te hebben.

De focus die in de nasleep van de aanslagen op de vluchtelingen wordt gelegd, leidt de aandacht af van het Europese gewelddadige extremisme van eigen bodem. En dat is gevaarlijk. De oorzaken van het probleem zijn bijzonder complex, maar hebben deels te maken met de sociale uitsluiting van de vorige generaties immigranten. Ze worden voortdurend geconfronteerd met discriminatie, hun situatie is uitzichtloos, en in wijken in de rand van bepaalde steden neemt de wanhoop de bovenhand.

Het publieke debat zou zich moeten richten op de vraag hoe we die grote sociale ongelijkheid kunnen wegwerken. Het moet de gangbare en polariserende wij-zij-retoriek verlaten. Deze gemeenschappen - die zich zoals iedereen over het algemeen aan de wet houden - moeten we niet alleen gaan beschouwen als burgers en langdurig ingezetenen, maar ook als die mensen die anderen het geweld uit het hoofd kunnen praten en die alarm kunnen slaan als iemand toch de weg van het geweld kiest.

Als we volledige gemeenschappen zwartmaken, lopen we het risico dat we hun mogelijke samenwerking met de politie ondermijnen en kunnen de misnoegde jongeren nog meer van ons vervreemden.

De vluchtelingen van hun kant gaan op de loop voor het eindeloze geweld en misbruik in landen als Syrië, Irak, Afghanistan en Eritrea. In hun buurlanden vinden ze niet de steun en de waardigheid die ze nodig hebben. Veel van ze zullen dan ook op de een of andere manier Europa proberen te bereiken. De vraag is of ze hier zullen aankomen op een ordentelijke manier die toelaat ze te screenen, dan wel of hun komst chaotisch zal verlopen, via de netwerken van de mensensmokkelaars.

Tot nog toe heeft het Europese beleid ertoe geleid dat de vluchtelingen hun leven wagen op zee en grote risico's nemen om asiel te kunnen aanvragen. Met de wirwar van bootjes die aanmeren op verschillende Griekse eilanden is het voor een terrorist een koud kunstje om op te gaan in de vluchtelingenstroom.

Share

Een verstandig antiterrorismebeleid is een beleid dat de rechten respecteert

De Europese Unie kan ook kiezen voor een veiliger en menselijker alternatief en vanuit buurlanden als Turkije, Libanon en Jordanië, en andere landen waar vluchtelingen stranden, hervestiging aanbieden en humanitaire visa verlenen. Met de gepaste steun kunnen het VN-vluchtelingenagentschap of de ontvangende landen de vluchtelingen screenen op veiligheidsrisico's. Tegelijkertijd zou Europa zo de boodschap geven dat het zijn deuren niet abrupt dichtgooit en dat het dan ook niet nodig is om de Middellandse Zee over te steken in overladen, gammele bootjes.

De uitbouw van screeningcentra in naburige landen zou ook de hervestiging van vluchtelingen buiten Europa mogelijk maken. Niet alleen in de klassieke ontvangende landen zoals de Verenigde Staten, Canada en Australië, maar ook in de Golfstaten en Rusland, die tot nog toe weigeren om Syrische of andere vluchtelingen op te nemen. Niet iedereen zal kiezen voor deze ordentelijkere procedure - en moet daar ook niet toe worden verplicht - maar ze zou de chaotische vluchtelingenstroom kunnen indijken. Terroristen in spe zouden het meteen ook moeilijker hebben om zich onzichtbaar te maken tussen de honderdduizenden asielzoekers die de screeners aan de zuidelijke kusten van Europa overspoelen.

De asielzoekers die Europa binnenkomen via Griekenland of Italië wacht een vergelijkbare chaos als ze hun tocht, zoals de meesten, noordwaarts voortzetten. De moeizame implementering van een Europees plan voor georganiseerde hervestiging, in combinatie met het optrekken van afsluitingen, wat ten koste gaat van de buurlanden, leidt tot een enorme, ongecontroleerde mensenstroom die een godsgeschenk is voor al wie politiecontroles wil omzeilen. Ook nu weer zou een ordentelijkere procedure leiden tot een doeltreffendere screening.

Bepaalde Amerikaanse politici verzetten zich nog steeds tegen het opnemen van Syrische vluchtelingen, ook al heeft het handvol asielzoekers in Amerika een screeningprocedure van twee jaar doorlopen. Ze zijn ondervraagd, hun achtergrond is gecontroleerd en hun biometrische gegevens zijn geregistreerd. Dat is niet bepaald een aantrekkelijke route voor terroristen in spe die veeleer zullen gebruikmaken van gewone studenten- of toeristenvisa.

Op basis van het Amerikaanse visumvrijstellingsprogramma worden Belgische of Franse staatsburgers - en dus ook de daders van de aanslagen in Parijs - veel minder streng gecontroleerd als ze de Verenigde Staten binnenkomen. Van iedereen die de Verenigde Staten binnenkomt, worden de vluchtelingen momenteel het strengst gescreend en doorgelicht. Maar natuurlijk zijn studenten en toeristen minder explosieve munitie voor de handelaren in angst en de volksmenners.

De beleidsmakers op beide continenten wijzen niet alleen de vluchtelingen met de vinger, maar gebruiken de aanslagen van Parijs ook om te pleiten voor een grootschalige bewaking die verdergaat dan de nu al aanzienlijke controles die de meeste overheden uitoefenen.
CIA-directeur John Brennan liet zijn afkeuring blijken over de technische en wettelijke beperkingen die het afluisteren van privégesprekken door de Amerikaanse inlichtingendiensten moeten beknotten. Toch was de enige nieuwe wettelijke beperking van betekenis - het schrappen van een van de aanleidingen om telefonische metadata te verzamelen - grotendeels symbolisch.

Twee onafhankelijke toezichthoudende organen, die toegang hebben tot vertrouwelijke informatie, kwamen echter tot het besluit dat die metadata geen enkel terroristische samenzwering hadden kunnen voorkomen, ondanks het enorme kostenplaatje en de zware schending van de privacy.

Ook FBI-directeur James Comey heeft geprobeerd 'achterpoortjes' verplicht te maken voor de sterkste coderingsmethodes die gangbaar werden na het publieke ongenoegen over de onthullingen over de massale bewaking door de Amerikaanse overheid. Maar achterpoortjes die alleen de goeien kunnen gebruiken, bestaan niet. Criminelen zouden hun plezier ongetwijfeld niet op kunnen en essentiële infrastructuur en vertrouwelijke informatie in gevaar brengen.

Ook bepaalde Europese functionarissen lijken gewonnen te zijn voor toegenomen grootschalige bewaking. De nieuwe Franse inlichtingenwet heeft die weg gekozen en de mogelijkheden voor grootschalige bewaking verder uitgebreid. Toch waren bij alle aanslagen in Europa daders betrokken die bekendstonden bij de politie, maar niet werden vervolgd bij gebrek aan politiemiddelen. De Franse president François Hollande heeft beloofd 8.500 extra ordehandhavers aan te werven om aanwijzingen te kunnen natrekken. Dat lijkt een verstandiger koers om te varen dan te investeren in het verzamelen van nog meer massadata als de middelen ontbreken om ook te handelen naar de verkregen informatie.

Als mensen zich bedreigd voelen, gaan sommige politici maar al te graag voorbij aan de individuele rechten en beloven ze een snelle oplossing. We zouden lering moeten trekken uit de rampzalige Amerikaanse reactie op de aanslagen van 11 september. Als we de basisrechten met voeten treden of mensen met een bepaald religieus of sociaal profiel zwartmaken, brengen we niet alleen schade toe aan wie rechtstreeks betrokken is. Een dergelijke reactie zaait tweedracht en leidt tot vervreemding, en dat is voor de terroristische groeperingen de ideale voedingsbodem om nieuwe rekruten aan te trekken. Zoals op pijnlijke wijze is gebleken is een verstandig antiterrorismebeleid een beleid dat de rechten respecteert.

nieuws

cult

zine