buitenland

Expo Congolese kunst toont gewelddaden van Belgische kolonisten

3 Het schilderij 'Congo Belge II' werd in de jaren 70 van de vorige eeuw gemaakt en is een historisch tafereel uit de koloniale periode van de huidige Volksrepubliek Congo. © Etienne Bol

In Londen loopt nog tot eind volgende maand de tentoonstelling '53 Echoes of Zaire': schilderijen uit de jaren zeventig waarop het Belgische koloniale verleden in het voormalige Congo op pijnlijke wijze wordt blootgelegd.

Share

Deze schilderijen tonen vaak een blanke - de koloniale meester - die onberispelijk is gekleed en niets anders doet dan toekijken hoe een zwarte een andere zwarte afranselt, vaak terwijl de familie van het slachtoffer toekijkt

Christian Sulger-Buel van de Londense galerij Sulger-Buel-Lovell

Voor een wit gebouw wordt een zwarte man gewurgd met een ketting. Op het plein voor het gebouw wappert een Belgische vlag. Een zwarte man ligt op de grond, zijn broek is neergetrokken zodat we de bloedende snijwonden op zijn zitvlak zien. Een zwarte staat achter hem, in het uniform van de koloniale politie, de zweep in de lucht. Schalks kijkt die naar een blanke man in een wit uniform met de Belgische vlag op zijn revers. Die blanke heeft zijn ene hand in zijn broekzak, met de andere dirigeert hij het geweld. Het schilderij 'Congo Belge II' werd in de jaren 70 van de vorige eeuw gemaakt en is een historisch tafereel uit de koloniale periode van de huidige Volksrepubliek Congo.

Uitbuiting
In de jaren 1880 was Congo Vrijstaat de privéholding van koning Leopold II. "Belgisch Congo vormde een bijzondere uitzondering op de koloniale norm. Het land en de bevolking werden op gruwelijke wijze uitgebuit door één man, koning Leopold. Hij behandelde het land en de mensen als zijn persoonlijke bezit", stelt Christian Sulger-Buel van de gelijknamige galerij in Londen tegenover CNN.

Lumumbashi Beweging
De schilder, T. Kalema, was lid van een groep artiesten die bekend zou worden als 'de Lumumbashi Beweging'. Het werd van die artiesten toont de turbulente geschiedenis van Congo.

De politieke inslag van de kunst die in de jaren zeventig werd gemaakt in Lumumbashi is eigen aan de centraal gelegen stad, het hart van de koperwinning in Congo. "In Kinshasa was de kunst lichter van toon en humoristisch", verklaart Salimata Diop van het Londense Africa Centre en curator van de expo.

Kunst voor eigen volk
Artiesten van de Lumumbashi Beweging schilderden taferelen van de slavenhandel in de 16de en 17de eeuw, van de gewelddaden van de kolonisten tot hun recentere problemen: mijnstakingen, de onafhankelijkheid, de afscheiding van Katanga en de executie van Lumumba. "Deze kunstenaars maakten geen kunst voor toeristen, ze zagen zichzelf als ambachtslui en maakten kunst voor hun eigen volk", aldus Diop.

Vooral het genre 'Colonie Belge' van de Lumumbashi Beweging werd populair. "Deze schilderijen tonen vaak een blanke - de koloniale meester - die onberispelijk is gekleed en niets anders doet dan toekijken hoe een zwarte een andere zwarte afranselt, vaak terwijl de familie van het slachtoffer toekijkt", weet Sulger-Buel.
Lees verder onder de foto

3 'Dwangarbeid' van Tshibumba Kanda-Matulu. © Etienne Bol

In opdracht van Belg

De tentoonstelling toont voornamelijk werk van Tshibumba Kanda-Matulu, die in de jaren 70 bevriend raakte met de Belg Etienne Bol. Die laatste gaf Kanda-Matulu en vier andere kunstenaars tussen 1971 en 1973 opdracht de schilderijen te maken die nu in Londen worden getoond.

Armoede
Diop: "Dergelijke schilderijen, vaak gemaakt op doek van bloemzakken, brachten niet veel op. Kanda-Matulu woonde in een huis met één slaapkamer en kwam amper rond met zijn schilderkunst. Hij leefde in armoede".

Het leven van de man is in mysterie gehuld. In 1982 verdween hij spoorloos. Bekenden dachten ddat hij terug was gegaan naar zijn geboortedorp, anderen speculeerden dat hij naar buurland Zambia was verhuisd. De vraag of zijn verdwijning een politieke verklaring heeft, blijft tot vandaag onbeantwoord.

Diop: "Tshibumba werkte altijd thuis, maar plots was hij verdwenen. In de woelige tijden onder Mobutu verhuisden heel wat mensen vaak, op zoek naar een rustig bestaan. We weten niet of hij nog leeft".

De tentoonstelling loopt tot 30 juni, de dag waarop Congo in 1960 onafhankelijk werd.

3 Met koning Boudewijn op de achtergrond geeft Patrice Lumumba, de eerste premier van het onafhankelijke Congo, zijn speech waarin hij de koloniale periode veroordeelt. Lumumba werd later vermoord. Twee weken later werd zijn regering afgezet in een staatsgreep, in januari 1961 werd hij door een vuurpeloton geëxecuteerd. © Etienne Bol

nieuws

cult