Slavenhandel

500 jaar geleden begon de slavenhandel tussen Afrika en Amerika. Een Vlaming speelde de hoofdrol

- TT - Bron: The Independent, VRT
5 slaven © Wellcome Trust

Augustus 1518 is een maand die misschien niet meteen een belletje doet rinkelen. Toch is de zomermaand in de vroege zestiende eeuw een van de belangrijkste uit de geschiedenis, die ook vandaag nog altijd een immense impact op de wereld heeft. Het is deze maand exact 500 jaar geleden dat er voor het eerst zwarte slaven verscheept mochten worden tussen Afrika en Amerika. Een 'voorrecht' dat Keizer Karel V als eerste toekende aan een Vlaming: Laurent de Gouvenot.

Voor en rond 1500 werden slaven uit zwart Afrika door de Portugezen enkel naar Portugal en Spanje verscheept. Maar de ontdekking van Amerika in 1492 door Columbus veranderde alles. Plots hadden de Spanjaarden in hun nieuwe immense rijk aan de overkant van de oceaan werkkrachten nodig. 

Een tussenstop in Spanje of Portugal vooraleer de slaven werden doorgestuurd naar de Caribische eilanden en het Noord- en Zuid-Amerikaanse vasteland, betekende extra tijd en geld. Maar het moest, omdat de Spaanse machthebbers schrik hadden dat Afrikanen de inheemse bevolking in de nieuwe gebieden met hun eigen religie zouden beïnvloeden.

Keizer Karel V, die zowel over Spanje (als Carlos I) als over de Nederlanden regeerde, nam op 18 augustus 1518 een belangrijk besluit. Hij verleende de Vlaamse edelman Laurent de Gouvenot, in het Spaans Lorenzo de Garrevod, het recht om 4.000 slaven rechtstreeks naar Amerika te verschepen, zonder Spaanse tussenhalte. Enige voorwaarde was dat de slaven aan boord christenen zouden worden.

5 Het charter waarmee Keizer Karel V aan Laurent de Gouvenot toestemming gaf 4.000 slaven te verschepen van Afrika naar Amerika. © Archivo General de Indias, Sevilla

Onderaannemers

Slavenhandelaar De Gouvenot was een van Karels belangrijkste raadgevers aan het Spaanse hof. Veel is er over hem niet gekend. Hij verkocht zijn licentie, door Karel ondertekend in een charter, meteen door aan 'onderaannemers', die op hun beurt hun rechten doorverkochten aan slavenhandelaars die zorgden voor de verscheping. 

De Spanjaarden beseften na de ontdekking van de nieuwe gebieden aan de overkant van de oceaan al snel dat ze er op een goudader gestoten waren - ook letterlijk. Maar al die nieuwe grondstoffen ontginnen, ging niet vanzelf. De bezetter zette in eerste instantie de inheemse bevolking in, maar die viel al snel ten prooi aan de nieuwe ziektes die de Europeanen met zich meebrachten. De inheemse bevolking - door Columbus 'indianen' genoemd - had geen enkel weerstand tegen voor hen onbekende ziektes als de pokken. 

5 Keizer Karel V, die heerste over de Nederlanden en Spanje. © rv

"Inheemse bevolking viel met bosjes dood"

Op het eiland Hispania, dat we vandaag kennen als Haïti en de Dominicaanse Republiek, stierf in de eerste 25 jaar na de aankomst van de Spanjaarden ongeveer 80 procent van de inheemse bevolking. "Het is gruwelijk om het te zeggen , maar ze vielen met bosjes dood door Europese ziektes waar ze niet tegen bestand waren", verklaarde professor Gert Oostindie, hoogleraar koloniale geschiedenis aan de universiteit van Leiden, gisteren in 'De wereld vandaag' op Radio 1.

Nieuwe werkkrachten uit zwart Afrika waren dus meer dan welkom. Karels beslissing veranderde de wereld. 350 jaar lang ging de handel onverminderd voort. Meer dan 10 miljoen Afrikanen werden verscheept, nog eens bijna 2 miljoen stierven tijdens de wekenlange reis tussen Afrika en Amerika. De gruwel op de slavenschepen en plantages in Amerika moet onbeschrijflijk geweest zijn. 

In Afrika zelf had de slavenhandel een immense impact. Hele gebieden werden leeggeroofd. Slavenhandelaars hadden steeds meer nood aan menselijk kapitaal en maakten deals met lokale machthebbers, die stammenoorlogen en rooftochten begonnen om hun eigen hachje te redden. In de Verenigde Staten werd slavernij pas officieel afgeschaft in 1865 en blijft de rassenkwestie ook vandaag nog een heikel thema.

5 Een doorsnede van een slavenschip toont hoe zo veel mogelijk Afrikanen bij elkaar gezet konden worden om de oversteek naar Amerika zo efficiënt mogelijk te maken. © rv
5 © Getty

nieuws

cult