Boekenrecensie

Edouard Louis gaat weer flink tekeer in 'Ze hebben mijn vader vermoord'

2 Edouard Louis. Is zijn nieuwe boek een politiek manifest, een aanklacht tegen de Franse staat of toch vooral een virulente korte roman vol pijnlijk schurende herinneringen? © John Foley

In zijn derde boek begraaft Edouard Louis zowaar de strijdbijl met zijn vader. Om vervolgens de politici die de arbeidersklasse tot ‘armoede’ veroordelen aan het kruis te nagelen.

De klassenstrijd laait weer op, de revolutionaire banieren mogen weer van stal, de strijd tegen het kapitalisme moet op het scherpst van de snee worden uitgevochten. Tenminste, die indruk krijg je wanneer je Edouard Louis hoort tekeergaan in zijn nieuwste boek Ze hebben mijn vader vermoord.

Is het een politiek manifest, een aanklacht tegen de Franse staat of toch vooral een virulente korte roman vol pijnlijk schurende herinneringen? Louis, het welbespraakte wonderkind van de Franse literatuur, injecteert zijn proza altijd weer met een ferme sociologische geladenheid. “Ik wil vooral aantonen hoe het geweld van de onderdrukten slechts een echo is van het geweld van de verdrukkers”, zo poneerde hij in menig interview.

In zijn ophefmakende debuut Weg met Eddy Bellegueule (2014) blikte Louis zonder pudeur terug op een door vernederingen, alcoholmisbruik en vechtpartijen getekende jeugd in een Noord-Frans arbeidersmilieu, waar zijn homoseksualiteit op weinig respijt kon rekenen. De roman las als een bitsige afrekening van een jongeman die intussen – dankzij beurzen – was opgeklommen tot de studiebanken van de Ecole Normale Supérieure.

Share

Louis concludeert dat het leven van zijn vader ‘een negatief bestaan’ is geweest: ‘Een bestaan dat jij niet wilde en dat jou niet wilde’

In zijn derde boek grijpt Louis terug naar die ooit zo hoekige en verstoorde verhouding met zijn vader. Er gulpt opnieuw veel woede uit deze tekst in drie bedrijven, geïnspireerd door het proza van James Baldwin, Toni Morrison en Peter Handke. Maar opmerkelijk genoeg is er toenadering tussen vader en zoon, ja, je mag zelfs spreken van verzoening. Want de vader, dat is niet langer dezelfde man die ooit buitenlanders en homoseksuelen zo grof schoffeerde: ‘Je koopt de boeken die ik publiceer, je geeft ze aan de mensen om je heen. Je bent veranderd, van de ene dag op de andere, een van mijn vrienden zegt dat kinderen hun ouders omturnen, en niet andersom.’

In de eerste pagina’s beschrijft Louis hoe belabberd zijn zwaarlijvige, amper 51-jarige vader er tegenwoordig aan toe is: na tien meter stappen is hij buiten adem, hij heeft diabetes en kan elk moment een hartstilstand krijgen. Praten is een uitzonderlijke inspanning. ‘Je lichaam kon zijn eigen gewicht niet meer dragen. (…) Ik zag je vechten tegen je lichaam, maar probeerde te doen alsof ik het niet merkte.’

Share

'Veel pakkender is deze voor de theaterpodia geknipte tekst wanneer de auteur zich overgeeft aan zijn schaamte, zijn pijn'

Vervolgens vuurt Louis in korte scènes navrante taferelen op ons af: hoe is het zover kunnen komen? Weer is er veel spanning, onbegrip en redeloos geweld. Ooit pookte hij zijn criminele broer wraaklustig op tegen zijn vader, tot hij hem opgefokt naar de keel greep. Of hij zoomt in op de paradoxen van een man die de snaak bezwoer ‘dat hij zich nooit als een vrouw mocht gedragen’ maar wél zit te huilen bij opera-uitzendingen. Louis vraagt zich af: ‘Is het normaal je te schamen omdat je van iemand houdt?’

Zijn vader, geboren ‘in een gezin met zes of zeven kinderen’ met een gewelddadige, drankzuchtige vader, ging al vroeg van school af. Hij leek bij voorbaat kansloos. Zeker nadat in de fabriek zijn rug ernstig wordt gehavend en hij later verplicht als straatveger aan de slag moet. Louis concludeert dat het leven van zijn vader ‘een negatief bestaan’ is geweest: ‘Een bestaan dat jij niet wilde en dat jou niet wilde.’

2 Edouard Louis, 'Ze hebben mijn vader vermoord', De Bezige Bij, 96 p., 16,99 euro. Vertaald door Jan Pieter van der Sterre en Rheintje Ghoos. © RV

Fanatiek priemt Louis met de vinger naar de beleidsmakers – van Chirac en Sarkozy tot Hollande en Macron – die systematisch de sociale voorzieningen afbouwen, medicijnen duurder maken en de bestaansminima aftoppen. ‘Het verhaal van je lijdensweg draagt namen’, klinkt het nogal pathetisch.

In zijn rechttoe rechtaan diagnoses toont Louis zich niet vies van enig simplistisch sociaal determinisme. Zijn politieke oekazes hebben het aanschijn van makkelijke inkoppertjes.

Veel pakkender is deze voor de theaterpodia geknipte tekst wanneer de auteur zich overgeeft aan zijn schaamte, zijn pijn, zijn ontgoocheling en zijn gedwarsboomde gevoelens. Kortom, wanneer hij de feiten voor zich laat spreken en de prangende scènes op ons netvlies mitrailleert met zijn nerveuze maar ongemeen krachtige pen.

nieuws

zine