Boekrecensie

De nanny die eigenlijk een briljante fotograaf was

3 © Vivian Maier

Pamela Bannos doorprikt in een uitstekend gedocumenteerde biografie een aantal mythes rondom de 'naïeve' en 'gestoorde' nanny-fotografe Vivian Maier. Haar uitzonderlijke talent krijgt er nog meer reliëf door.

3 © rv

'I'll be your mirror'. Die glaciale song van de Velvet Underground kan als de perfecte soundtrack fungeren bij de foto's van Vivian Maier (1926-2009). Ontelbaar immers zijn de beelden waarop het mysterieuze kindermeisje zichzelf met haar Rolleiflex inventief vastlegde in spiegels, in winkelramen of zelfs in de glanzende carrosserie van een auto. Vaak met die eeuwig starre, ietwat treurige blik in dat smalle, ouderwetse gezicht.

Maier maakte de foto's tijdens haar eindeloze dwaaltochten door het Chicago en New York van de jaren 50 tot 70, resulterend in ettelijke tienduizenden negatieven. Op haar selfies avant la lettre komt Maier akelig dichtbij. Maar geen enkele fotografe bleek zo ongrijpbaar als deze nanny. En toch. Wie haar altijd subtiele composities en levendige straatbeelden bekijkt, beseft dat deze Mary Poppins van de fotografie postuum mag aanschurken tegen grootheden als Henri Cartier-Bresson, Robert Frank of Lisette Model.

Het verhaal van Maiers late ontdekking blijft verbazen. Historicus John Maloof stuitte op een veiling in Chicago op een immense hoeveelheid negatieven. Voor amper 380 dollar tikte hij de volgestouwde dozen op de kop. Op Flickr postte Maloof beelden uit de collectie. Zo ontdekte de wereld het uitzonderlijke talent van de teruggetrokken Vivian Maier, die haar hele leven als nanny werkte.

Share

Dag en nacht was ze bezig met een beredeneerde klopjacht op licht en schaduw en het perfecte perspectief

Nooit gaf Maier een van haar foto's aan de openbaarheid prijs. Ziekelijk meticuleus sjouwde ze haar uitdijende (beelden)archief mee van de ene werkplek naar de andere. "I'm sort of a spy. I'm the mystery woman", moet ze ooit gezegd hebben. Het spreekt voor zich dat Maloof garen spon bij het exploiteren van Maiers nalatenschap, wat hem in korte tijd 3,5 miljoen dollar opleverde (haar beelden zijn nu, na fel gebikkel tussen diverse 'ontdekkers', in een stichting ondergebracht).

Hij dikte de mythe duchtig aan en schilderde Maier in een documentaire af als een halve gekkin, een excessieve hoarder en een totaal contactgestoorde vrouw.

De werkelijkheid is genuanceerder, schrijft Pamela Bannos in haar uitstekend onderbouwde biografie Vivian Maier: A Photographer's Life and Afterlife. Dat Maier excentrieke en introverte trekken vertoonde, ontkent ze niet. Ook haar verzameldrang en lichte paranoia - ze hanteerde drie schuilnamen - verdonkeremaant Bannos niet. Maar Maier was helemaal geen naïef gansje. Technisch bedreven volgde ze alle tendenzen in de fotografiewereld op de voet en dweilde ze expo's af. Maier las veel, maakte lange reizen (getuige ook haar Cubaanse foto's) en experimenteerde tijdens haar Franse jeugd al fanatiek met Alpenbeelden.

Schaamte over ouders

3 © Vivian Maier

Nee, ze was geen wacky outsider zoals Maloof haar typecastte. Fotografie kwam op de eerste plaats. Pas daarna voelde ze zich nanny, puur om in haar levensonderhoud te voorzien. Bannos noemt haar "een visuele omnivoor", dag en nacht bezig met een beredeneerde klopjacht op licht en schaduw en het perfecte perspectief.

Diepe schaamte over haar ouders voedde al vroeg haar geheimzinnigheid. Huichelachtigheid, illegale praktijken en verwaarlozing waren schering en inslag in haar familie, ontdekte Bannos. Maier zweeg als vermoord over dat verleden. Het kon haar reputatie bij haar rijke werkgevers schaden. Waarom Maier uiteindelijk geen eigen foto's naar buiten bracht? Omdat haar grootste angst eruit bestond dat haar beelden "gestolen of misbruikt" zouden worden. Toch rijst uit Bannos' biografie het portret op van een vrouw met een ijzersterke wil, die ons uiteindelijk een bizar privacylesje offreert.

Pamela Bannos, Vivian Maier, A Photographers Life and Afterlife, University of Chicago Press, 362 p., 32,41 euro.

nieuws

cult

zine