Zwitserland

Zwitsers stemmen over basisinkomen van 2260 euro

Referendum in Zwitserland zet toon van debat over hervorming verzorgingsstaten

2 De actiegroep achter het Zwitserse referendum verbrak vorige maand in Genève al een wereldrecord met de grootste gedrukte poster ooit, vandaag halen ze misschien het wereldnieuws met het basisinkomen. ©AFP

De Zwitsers spreken zich vandaag uit over het universeel basisinkomen, om armoede uit de wereld te helpen en keuzevrijheid te vergroten. De kans is klein dat de voorstanders het nu halen. Toch geeft het initiatief wereldwijd ernstige experimenten wind in de zeilen. 'Op veel plekken wordt de stip aan de horizon gezet.'

Een basisinkomen van 30.000 Zwitserse frank per jaar, of omgerekend maandelijks 2.500 frank (2.260 euro) voor iedere volwassene en 625 frank (566 euro) per kind? Het kan realiteit worden in Zwitserland, als de bevolking er vandaag ja zou stemmen. 'Elke burger heeft recht op een menswaardig bestaan en deelname aan het openbare leven', is het motto van de actiegroep Für ein bedingungsloses Grundeinkommen die met meer dan 100.000 handtekeningen de volksraadpleging afdwong. De initiatiefnemers deden hun voorstel omdat één op de acht Zwitsers nu onder de armoedegrens leeft, maar ook omdat ze vrezen dat verdere robotisering tot nog grotere verarming zal leiden. Het verschaffen van een inkomen om te voorzien in basisbehoeften kan dat voorkomen.

De kans is klein dat er vandaag een meerderheid wordt gehaald maar de volksraadpleging geeft globaal wel enkele ernstige experimenten de wind in de zeilen. "Het basisinkomen is de space race van onze tijd", zegt de Nederlandse denker Rutger Bregman, die een groot pleitbezorger is van het 'gratis geld voor iedereen'-principe. "Op veel plekken wordt de stip aan de horizon gezet. Als Zwitserland dit nu wegstemt, is het geen eindpunt, maar een begin. Finland probeert het volgend jaar als eerste land op nationale schaal, in Nederland en de Verenigde Staten, Oakland in Californië bijvoorbeeld, gaan verschillende steden er mee aan de slag."

"De kroon op eeuwenoude vooruitgang"

Rutger Bregman. ©Franky Verdickt
Share

'Onze huidige bijstand helpt mensen niet uit armoede, maar vernedert ze'

Rutger Bregman, pleitbezorger basisinkomen

Tweehonderd jaar geleden voor het eerst geopperd door de liberale Engels-Amerikaanse filosoof Thomas Paine werd het basisinkomen door de geschiedenis heen omarmd door linkse én rechtse economen. Behalve een middel om armoede voorgoed uit te roeien, ziet Bregman er vandaag ook een uitweg in 'voor westerse verzorgingsstaten aan het einde van hun Latijn'. "Onze huidige bijstand (sociale zekerheid, MR) helpt mensen niet uit armoede maar vernedert ze. Mensen aan de onderkant van de samenleving worden voortdurend gedwongen door allerlei hoepels te springen, waar ze vooral depressief van worden."

Een uitkering wordt gezien als gunst. Een basisinkomen daarentegen zou een universeel recht zijn dat alle burgers dagelijks dezelfde, zorgeloze, startkansen biedt. Bregman: "We hebben nu in het Westen onze mond vol over vrijheid maar de keuze hoe je zelf je leven inricht en hoe je bijdraagt aan de samenleving hebben velen niet. Een basisinkomen zou de kroon zijn op een eeuwenoude vooruitgang."

Investering

Het lijkt een utopische gedachte, maar universeel stemrecht was dat ooit ook. Tot het werd afgedwongen. Al herhaaldelijk werd, weliswaar op kleine schaal, bewezen dat een basisinkomen vruchten afwerpt. In Londen kregen dertien daklozen enkele jaren geleden 3.000 pond cash (3.900 euro). Ze waren volledig vrij er mee te doen wat ze wilden. Vooroordelen dat ze het geld zouden besteden aan drank klopten niet. Een jaar nadien hadden zeven van de dertien een dak boven hun hoofd.

Bregman is overtuigd dat het basisinkomen ook op grote schaal te financieren is. In de VS zou het als middel om de armoede uit te roeien bijvoorbeeld jaarlijks 175 miljard dollar (155 miljard euro) kosten. Veel geld? Zeker, maar ook slechts een kwart van het Amerikaanse defensiebudget. Een basisinkomen moet je vooral ook zien als investering, stipt Bregman aan. De kosten voor de sociale zekerheid (uitkeringen en gezondheidszorg) dalen drastisch, net zoals misdrijven die uit armoede werden gepleegd. Tegelijk bleek dat burgers door hun grotere vrijheid productiever worden.

Een van de veel gehoorde tegenargumenten is dat er geen mensen meer te vinden zullen zijn voor laagbetaald of vuil werk. Daar gelooft Bregman niet in. "Vuilnismannen bijvoorbeeld zullen door een basisinkomen meer onderhandelingsruimte krijgen. De onderkant van de arbeidsmarkt zal zijn lonen zien verbeteren, waardoor ook de inkomensongelijkheid kleiner zal worden."

nieuws