analyse

Van sp.a tot N-VA: iedereen zit links van het centrum

7 "Het is een verregaande conclusie, maar misschien zijn er op links te veel partijen en op rechts te weinig", zegt politicoloog Peter Thijssen. © BELGA

Links of rechts? De tegenstelling doet er, behalve op economisch vlak, steeds minder toe. Zo liggen de kandidaten van de verschillende partijen ideologisch dicht bij elkaar in het centrum en links daarvan. "Er zijn te weinig partijen op rechts."

Share

Er zijn slechts zeer weinig stemmen te winnen door oppositie te voeren tegen het recht op abortus of tegen groene energie

Leefmilieu, ethiek, migratie en internationalisering. Op deze domeinen vertonen alle partijen, Vlaams Belang uitgezonderd, veel gelijkenissen. Dat blijkt uit een studie naar de ideologische standpunten van bijna 1.400 kandidaten van CD&V, N-VA, sp.a, Open Vld, Groen en PVDA+. Zij hebben in aanloop naar de verkiezing van 25 mei meegewerkt aan de online-verkiezingstool Kandidaten2014, die werd opgezet door De Morgen, de Universiteit Antwerpen en ontwikkelaar Tree Company.

De honderden politici kregen zes thema's voorgelegd, met daarin telkens vijf vragen. Naast de vier eerder genoemde domeinen moesten zij ook stelling innemen wat betreft Vlaams-nationalisme en economie. Daaruit hebben de UA-politicologen Peter Thijssen en Peter Van Aelst een ideologische landkaart gedistilleerd.

De partijlijn
Wat meteen opvalt, is dat de klassieke verdeling van de partijen alleen opduikt op economisch vlak. Daar vinden we N-VA ter rechterzijde, Open Vld rechts van het centrum, CD&V centraal en Groen, sp.a en PVDA+ op nagenoeg dezelfde linkse positie.

"De economische discussies zijn zo prominent aanwezig in het nieuws dat er een socialiserend effect optreedt", zegt Van Aelst. "De politici krijgen de visie van de partijtop meermaals te horen en zullen zich daarnaar gaan schikken. Er is minder ruimte om af te wijken van de partijlijn en daardoor liggen de meningen van de kandidaten dicht bij elkaar."

Dat fenomeen treedt ook op bij het thema Vlaams-nationalisme. Bij de meeste partijen voelen de kandidaten zich evenveel Vlaming als Belg. Alleen N-VA en Vlaams Belang wijken af. Daar voelt respectievelijk 85 en 90 procent van de politici zich alleen Vlaming. Logisch, menen de onderzoekers, want deze partijen konden mensen aanvankelijk vooral mobiliseren op dit thema en daardoor nemen ze meer uitgesproken posities in.

"Confederalisme is hun core-issue", zegt Van Aelst. "Daarnaast zag N-VA dat er op rechts economisch braakliggend terrein lag."

Maar deze links-rechtstegenstelling verdwijnt elders haast volledig. Groen, sp.a en PVDA+ zijn ideologisch erg vergelijkbaar als het aankomt op bijvoorbeeld migratie en leefmilieu, maar ook CD&V en vooral Open Vld en N-VA bewegen naar links. Van Aelst: "De N-VA'ers positioneren zich in het centrum en links daarvan. Dit terwijl de meeste Vlamingen hen wellicht rechtser hadden verwacht. Deze thema's zijn in de campagne minder zichtbaar en daardoor hebben de kandidaten meer vrijheid en zien we eerder hun eigen ideologische overtuiging."

Op rechts verblijft, behalve Vlaams Belang, niemand. "Het is een verregaande conclusie", zegt Thijssen, "maar misschien zijn er op links te veel partijen en op rechts te weinig."

De vraag is evenwel of zich daar ook kiezers bevinden. Op ethisch vlak is Vlaanderen, en bij uitbreiding België, internationaal een voorloper. Niet alleen de kiezers zijn van die mentaliteit doordrongen, ook de kandidaten. Bovendien zijn er slechts zeer weinig stemmen te winnen door oppositie te voeren tegen bijvoorbeeld het recht op euthanasie of abortus.

Groene energie
Hetzelfde geldt voor ecologische vraagstukken. Geen enkele partij of politicus zal zich fors tegen groene energie uitspreken, laat staan de gevaren van de klimaatverandering afzwakken of ontkennen. Voor Groen, dat zich ooit een plek verwierf door op ecologie te focussen, betekent het dat hun oude corebusiness niet meer uniek is.
Van Aelst: "Ze kunnen zich er niet meer mee onderscheiden, waardoor er weinig mee te winnen valt. Dat kan evenwel veranderen als er een milieuramp plaatsvindt. Als Bart De Wever (N-VA) en Kris Peeters (CD&V) zich dan recht tegenover elkaar plaatsen, dan worden de posities scherper gesteld en kunnen de partijen iets meer uiteen bewegen."

Het lijkt erop dat er op rechts geen stemmen te winnen zijn als het niet over economie of confederalisme gaat. Maar daar is Van Aelst het niet mee eens, want soms zijn de partijen en hun kandidaten linkser dan hun kiespubliek. "Kijk bijvoorbeeld naar Europa of migratie. De Vlaming is waarschijnlijk eurosceptischer en iets strenger op migratievlak dan de politici. Die laatsten stellen zich evenwel pragmatischer op: deels om compromissen te sluiten, maar ook omdat ze focussen op bijvoorbeeld de voordelen van de Europese Unie."

1. Economie:

7 © DM

"De overheid moet zo weinig mogelijk regels opleggen." Het is een van de stellingen die de 1.400 verkiezingskandidaten voorgeschoteld kregen. Opvallend is dat Vlaams Belang ideologisch het meest verspreid is. Hun kandidaten zijn hoofdzakelijk centrumgericht, maar er zijn evenzeer progressieve als conservatieve politici.

2. Ethisch

7 © DM

De politici kregen vijf ethische stellingen voor de voeten geworpen, zoals deze: "Een vrouw mag altijd kiezen om de zwangerschap te onderbreken." De partijen situeren zich haast allemaal links of centrumlinks. Alleen Vlaams Belang en CD&V spreiden zich uit van links tot rechts.

3. Internationalisering

7 © DM

"Moet de Europese eenwording verder gaan?" Deze vraag zal door veel kandidaten nagenoeg hetzelfde zijn beantwoord. Iedereen beweegt zich aan de linkerkant van het politieke spectrum, behalve N-VA en PVDA+ (beide in het centrum). Alleen Vlaams Belang eindigt ver aan de rechterkant.

4. Leefmilieu

7 © DM

De ene partij (Groen) is al iets linkser dan de andere (N-VA en CD&V), maar allemaal - op wederom het Vlaams Belang na - verblijven ze aan de progressieve kant van het spectrum. Hun antwoord op de vraag of de gevaren van klimaatverandering worden overdreven, zal behoorlijk gelijklopend zijn.

5. Migratie

7 © DM

U raadt het al: alleen Vlaams Belang springt eruit. Alle andere partijen, die de stelling "migranten dragen bij tot de welvaart van ons land" voor de kiezen kregen, blijven links hangen. Groen, sp.a en PVDA+ nemen haast dezelfde positie in. Open Vld en CD&V hebben een links zwaartepunt, maar tellen evenzeer conservatieve kandidaten.

6. Vlaams-nationalisme

7 © DM

Het is de corebusiness van N-VA (confederalisme) en Vlaams Belang (onafhankelijkheid). Zij, maar ook de kandidaten van de andere partijen, moesten onder meer antwoorden op de vraag of België moet blijven bestaan. Die andere partijen staan links van het midden (CD&V en Open Vld) of uiterst links (Groen, sp.a en PVDA+).

Dossier Regeringsvorming
Dossier Regeringsvorming

Lees alle artikels

nieuws

cult

zine