Opinie
Jan Nolf

Justitie gaf zichzelf geen snoeibeurt, maar een amputatie

2 Het vredegerecht in Asse. © Tim Dirven

Jan Nolf is erevrederechter en opiniemaker en blogt op justwatch.be.

HHet nieuws dat 36 van de 229 vestigingen van vredegerechten verdwijnen, stond in de sterren van het justitieplan geschreven. Het is nog maar de eerste fase van de snoeibeurt die minister Koen Geens onder de kerstboom schoof.

De link wordt makkelijk gelegd naar verantwoord beheer van centen en bakstenen, maar gebouwen maken justitie nog niet: het zijn mensen die rechten waar moeten maken en vrede moeten stichten. Handig erkent de minister nu dat de vermindering van het aantal plaatsen waar 'nabijheidsrechters' zetelen er komt op vraag van die magistraten zelf.

2 Jan Nolf. © rv

Dat illustreert twee intrieste vaststellingen. In de eerste plaats is er het failliet van de schaalvergroting. De filosofie die Annemie Turtelboom vorig jaar dan toch verwezenlijkte, hield ook op het niveau van de vredegerechten een techniek van communicerende vaten in. Flagrante onevenwichten in de werklast moesten worden rechtgetrokken om werkomstandigheden en meteen ook dienstverlening te verbeteren. Er zijn immers nog steeds kantons waar het personeel de vrederechter op maandagavond een goed weekend wenst. Soms liggen die naast een kanton waar zeven dagen op zeven wordt gewerkt.

Nieuwe managers werden aangesteld om grosso modo per provincie de onderlinge samenwerking te organiseren. Daarvan kwam tot dusver zo goed als niets in huis. Veel vrederechters verkiezen immers de enige baron te blijven in het eigen kanton. Dat heeft tot gevolg dat de grens van een straat volstaat om over de meest dagelijkse zorgen van justitie ook de meest uiteenlopende rechtspraak te lezen: hoeveel boete boven op een factuur mag worden gerekend, hoeveel geduld een verhuurder met zijn verhuurder mag hebben, en hoe hinderlijk spelende kinderen voor hun buren mogen zijn.

Het weren van collega's als pottenkijkers is ook de sleutel van de macht voor dure aanwijzingen van deskundigen in technische materies en advocaat-bewindvoerders in de diepmenselijke zorg voor handicap en dementie. Het toppunt is dat die vruchteloze operatie via een best haalbare efficiëntiewinst niet minder benoemingen van vrederechters opbracht, maar méér benoemingen kostte. Alleen al in Vlaanderen betekende dat boven op het bestaande kader vijf toplonen voor korpschefs-managers die zelfs geen website of publiek contactpunt klaar krijgen.

Share

Het terugplooien van de zo geroemde nabijheidsrechter op steeds minder locaties weerspiegelt hoe het tij weer gekeerd is naar zelfgenoegzaamheid

De tweede intrieste vaststelling is het failliet van de dienstbaarheid. Langzaam groeide vanaf de jaren 90 het besef dat justitie niet zozeer een ministerie, maar een dienst was. De ongenaakbaarheid van de piramide kreeg met de Witte Marsen een terechte deuk die de ramen openduwde.

Het terugplooien van de zo geroemde nabijheidsrechter op steeds minder locaties weerspiegelt hoe het tij nu weer gekeerd is naar zelfgenoegzaamheid. Net op het moment dat meer kleine burgers het moeilijker hebben dan ooit zullen zij verder moeten stappen naar hun rechter, die zelf geen 'rijdende rechter' wil zijn.

De rijdende rechter verdwijnt echter in een heel andere betekenis: die van justitie die ter plekke luistert, bemiddelt en op die manier bespaart.

Met justitie sous l'arbre bedoelt Koen Geens lokale antennes voor vredegerechten in gemeentehuizen, op zich geen slecht idee.Justitie under a tree is echter 'de justitie op mensenmaat' die Hendrik Vuye in een begeesterende rede ooit zo roemde.

Die verzoenende justitie die processen vermijdt, kwam in 2005 nog 120.427 keer tussen, in 2014 nog slechts de helft daarvan.
Justitie gaf zichzelf dus geen snoeibeurt, maar een amputatie.

nieuws

cult

zine