Donderdag 06/05/2021

AchtergrondEconomie

Zo kunnen werkgevers hun werknemers stimuleren productiever te worden

null Beeld AFP
Beeld AFP

Hoe verhoog je de productiviteit van werknemers? Het is een vraag die al meer dan 70 jaar door bedrijven wordt gesteld. Volgens bedrijfsarts en hoogleraar bevlogenheid en productiviteit Willem van Rhenen hangt het antwoord op die vraag samen met drie basisbehoeften: autonomie, verbinding en competentie.

Ondernemers stellen deze vraag al decennia: hoe krijg je je werknemers productiever? De meeste bedrijven hebben tegenwoordig wel door dat alleen een fijn salaris en harde targets veel te magere stimuli zijn en bovendien weinig doen voor een gezonde bedrijfscultuur. Werkgevers moeten dus meer uit de kast halen.

En dat doen ze ook. Er wordt gemediteerd, geyogaad en gepowernapt onder werktijd; we kunnen sporten en naar het theater op kosten van het bedrijf; er lopen experimenten met kortere werkdagen en -weken, en een Amerikaanse zorgverzekeraar keerde zelfs een bonus uit aan medewerkers die minstens twintig dagen achter elkaar vroeg naar bed gingen. Zij kregen een beloning van 25 dollar per nacht.

Er mag dus steeds vaker niet worden gewerkt voor meer productiviteit. Achter deze paradox ligt de gedachte dat een fitte, gezonde en uitgeslapen werknemer meer werk kan verzetten.

Worden we inderdaad productiever van nietsdoen? Willem van Rhenen, bedrijfsartsen hoogleraar bevlogenheid en productiviteit aan Nyenrode Business Universiteit, heeft daar zijn bedenkingen bij. Zeker, ontspanning en beweging zijn belangrijke ‘tools’, zegt hij, net als een verstelbaar bureau en een ergonomische stoel. ‘Ik sta er helemaal achter dat een werknemer gezond leeft, maar daarmee is hij nog niet opgeladen. Je kunt compleet gezond uiterst vermoeid raken.’

Drie basisbehoeften

Of het werk je energie geeft of juist kost, heeft volgens Van Rhenen niet met die tools te maken, maar met psychosociale factoren. Hij haalt daarbij de zelfdeterminatietheorie van de Amerikaanse Edward Deci en Richard Ryan aan. Deze theorie stelt dat de mens drie basisbehoeften heeft: autonomie, verbinding en competentie.

‘Een competente medewerker is vaardig om te doen wat er van hem of haar wordt gevraagd. Een leidinggevende moet bijvoorbeeld in de gaten houden of iemand extra scholing nodig heeft – of een stoomcursus videobellen in tijden van corona. Werknemers zijn autonoom als ze zelf iets kunnen inbrengen of een persoonlijk accent kunnen geven aan hun werk. Denk aan een arts die elke dag twintig patiënten moet zien, maar zelf mag bepalen hoe hij die afspraken indeelt. En verbinding komt met steun en waardering. Een leidinggevende kan zeggen: ‘Hier heb je tien dossiers, die moeten vandaag af. Succes!’ Maar deze formulering kan ook: ‘Ik heb hier tien dossiers. Denk even mee, hoe gaan we die wegwerken?’ Bij de eerste sta je er alleen voor, bij de tweede voel je steun.’

Worden deze drie basisbehoeften vervuld, dan leidt dat tot meer bevlogenheid, aldus Van Rhenen. En bevlogenheid leidt volgens een meta-analyse van het Amerikaanse onderzoeksbureau Gallup tot een productiviteitsverbetering van 20 tot 25 procent, verzuim loopt onder bevlogen werknemers terug met 35 tot 45 procent, en er wordt 40 tot 60 procent minder fouten gemaakt. ‘Een enorm effect dus’, zegt Van Rhenen. Het tegenovergestelde kan ook: ga je deze basisbehoeften frustreren, dan krijgen mensen vanzelf burn-outklachten en gaan ze uitvallen.’

Werkgever van het jaar

In de kantoortuin van Tony’s Chocolonely gaat er in elk geval iets goed, want de chocoladerepenproducent werd onlangs door Effectory – dat de tevredenheid en betrokkenheid van medewerkers in organisaties onderzoekt – uitgeroepen tot werkgever van het jaar. Er wordt inderdaad van alles gedaan om de 200 ‘Tony’s’ wereldwijd scherp en blij te houden: er is een wisselbokaal, een vriendschapsboekje, een beurs waarmee je iets kunt doen dat niets met werk te maken heeft, elk half jaar wordt er van bureau gewisseld om groepsvorming tegen te gaan, bij de ‘School of Chocolate’ kun je een pakket aan trainingen volgen en er zijn outdoor-bootcamps en estafetteraces.

Maar worden Tony’s daar ook productiever van? Marcia Goddard is Head of People & Culture – een beetje modern bedrijf noemt zijn hr-managers zo – en gebruikt het woord productiviteit nooit. Ze vindt het begrip een overblijfsel uit de tweede industriële revolutie (1870-1910), een tijd waarin de prikklokken en ploegendiensten zijn ontstaan en de productie werd opgeknipt in geestdodende losse taken. De winst was leidend, niet de werknemer. ‘Wij bekijken het holistischer’, zegt Goddard. ‘Er moeten natuurlijk chocoladerepen worden verkocht, maar werknemers worden op de eerste plek gezet. Is hun welzijn hoog en halen ze voldoening uit hun werk, dan gaat het beter met het bedrijf.’

In plaats van over productiviteit wordt er over impact gesproken. ‘Welke bijdrage heb je geleverd aan onze missie – slaafvrije chocolade – en hóé heb je dat bereikt? Het gaat dus niet alleen om het behalen van harde getallen, zoals het aantal interacties op Instagram na een marketingcampagne. De manier waarop die resultaten zijn behaald, met welke instelling, vinden we minstens zo belangrijk. Juist die harde en zachte factoren samen dragen bij aan productiviteit.’

Cruciaal voor bevlogenheid

Zo’n duidelijk gedefinieerde missie als die van Tony’s Chocolonely en hoe je daar gaat komen, zijn volgens hoogleraar Willem van Rhenen cruciaal voor de bevlogenheid. ‘Een organisatie moet haar visie en ambitie goed communiceren met de medewerker. Dan weet hij: dit is de bestemming van het schip, en ik zit op het juiste schip. Als mensen geen stip op de horizon zien, gaan ze denken: waar ben ik hier mee bezig? En voelen ze zich geleefd. Ik zie het vaak gebeuren in organisaties die ‘targets’ hebben en alleen naar omzet en sales kijken. Daar zit heel weinig visie achter.’

Dit artikel verscheen eerder op Intermediair.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234