Maandag 05/12/2022

GetuigenisAlzheimer

‘Zelfs als het lijkt alsof alle kansen verkeken zijn, is het kennelijk nooit te laat om een relatie met je vader op te bouwen’

null Beeld Agnes Loonstra
Beeld Agnes Loonstra

Toen haar vader de diagnose alzheimer kreeg, bracht hen dat dichter bij elkaar dan ooit tevoren, schrijft Esmir van Wering in haar boek Mijn vader, alzheimer en ik. ‘Voor het eerst voelde ik me door hem gezien.’

Marc Kruyswijk

Ze zette een knop om, de eerste keer dat ze een dag bij haar vader was – niet op bezoek, maar als mantelzorger. Journalist en schrijver Esmir van Wering (47) dacht: ik kan geïrriteerd gaan zijn, maar dan wordt het een zware kar om te trekken. “Toen hij voor de zesde keer aan mij vroeg wat voor thee ik wilde, terwijl hij voor koffie voor mij naar de keuken was gegaan, ergerde me dat. Daarna dacht ik: kennelijk vindt hij het belangrijk dat ik het naar mijn zin heb.”

Van Werings vader, 74 inmiddels, heeft alzheimer, schrijft ze in Mijn vader, alzheimer en ik. Dagboekaantekeningen zijn het. Indringende observaties over een ziekte en wat dat doet met degene die eraan lijdt, maar vooral ook met de mensen eromheen. Tragisch en schrijnend, maar gek genoeg vooral optimistisch.

Dat van die thee was een beginpunt voor de ontwikkeling van een hernieuwde relatie met haar vader. Als de diagnose alzheimer is, gaat het over verlies, eenzaamheid en de grip die langzaam maar zeker uit je handen glipt. Over aftakeling. Maar zie: wat voor Van Wering en haar vader het einde leek, werd vooral ook een begin van iets nieuws.

Haar vader is de man die in Van Werings jeugd hooguit ‘aanwezig’ was. Hij werkte hard en veel, hij zorgde ervoor dat het zijn familie aan weinig ontbrak, maar daarmee was het wel gezegd. “Mijn vader was een stille, ingetogen man. Maatschappelijk succesvol, een drukke baan als gynaecoloog. Als hij thuis was, sliep hij, na een nachtdienst. Of hij zat verstopt achter zo’n grote krant.”

Eén dag per week bijspringen

Ik kende hem eigenlijk niet, zegt ze er nu over. “Toen hij alzheimer bleek te hebben en de vrouw van mijn vader zo veel zorg erbij kreeg dat ze het niet meer aankon, kwam de vraag of wij als kinderen konden bijspringen. Ik zag de bui al hangen, want mijn zusje en mijn broer wonen ver weg. Ik zit relatief dichtbij. Ik wist: dan moet ik het dus doen.”

Eén dag per week zou ze er zijn voor haar vader. “Ik noem mezelf mantelzorger-light. Eén dag maar, en toch maakte ik me zorgen. Ik kende hem helemaal niet. En wat valt er nu nog te kennen dan?”

Van Wering stelde zich open. Ze bekeek met haar vader fotoalbums die haar jeugd besloegen. “Dat triggerde hem enorm. Alzheimer heeft geen escape: ik merkte op die momenten hoe hij mij zag. Voor het eerst in mijn leven voelde ik me door hem gezien.”

Haar vader werd iemand die laat weten het zo gezellig te hebben gevonden dat ze er was. Of die keer dat hij meezingend met de platenspeler zijn dochter recht aankeek en ‘I love you’ zong. De filter is op al die momenten weg: haar vader zegt wat hij denkt en voelt.

Zelfs als het lijkt alsof alle kansen verkeken zijn, is het kennelijk nooit te laat om een relatie met je vader op te bouwen, leerde Van Wering. Zo goed en zo kwaad als dat gaat. “Mijn vaders alzheimer is een helingsproces gebleken. De mantelzorgdagen werden vertrouwder en dierbaar voor me. Ik werd me bewust hoeveel ik hem in mijn leven heb gemist. Ik, als stiekem vaderskindje, merkte toen pas hoe onze relatie nooit tot haar recht is gekomen.”

Niet dat het allemaal even makkelijk gaat. Er zijn slechte dagen. De dagen dat haar vader gefrustreerd is en wanhopig. ‘Waarom doet dat stomme hoofd het niet?’ roept hij dan. Hij wéét dat hij dingen vergeet. En toch: ze doen dingen, maken wandelingen, eten een ijsje of drinken koffie bij het kioskje langs de hei.

Vroeger las haar vader haar voor, nu is het andersom. “Ik smeer nu zijn boterhammen, in plaats van hij die van mij. Het is omgedraaid, maar de dynamiek is hetzelfde. We zijn tot elkaar gekomen. Het gemis van een vader die er voor me was, echt wás, is er niet meer. Ik krijg nu alsnog zijn aandacht, zijn interesse en vooral zijn liefde. Hij waardeert mij om wie ik ben en om wat ik doe en hij zegt dat ook hardop. We halen tijd in die we eerder zijn misgelopen.”

Esmir van Wering, Mijn vader, alzheimer en ik, Meander, 96 p., 17 euro.

Dansen met dj Di Pappie

Vandaag is een mijlpaal! We hebben de platenspeler van stal gehaald om het verleden naar het heden terug te halen. Als mijn vader doorheeft hoe de platenspeler werkt en zijn favoriete muziek door de kamer schalt, is hij ineens ‘the man’ en maken zijn onzekerheid en breekbaarheid plaats voor een zingende en dansende man vol bravoure. Hij kent alle details van elke melodie en zingt elke tekst woord voor woord mee, compleet met de bijbehorende gitaargebaren. Het verbaast mijn vader zelf ook dat hij alle teksten nog zo goed weet en mán wat doet het ons goed. Voor mijn vader omdat hij zich na jaren eindelijk weer even zichzelf voelt, zijn jóngere en gezonde zelf. Waarschijnlijk is dit zelfs de eerste keer sinds zijn diagnose, een paar jaar geleden, dat hij even niet aan alzheimer denkt. En ik geniet omdat ik mijn vader nog nooit zo zelfverzekerd heb gezien. Deze metamorfose, van een voorzichtige, bijna schuchtere man naar een zelfverzekerd en energiek persoon, is fenomenaal! Hij kan er geen genoeg van krijgen, en ik ook niet. Al plaatjesdraaiend met dj Di Pappie halen we de tijd in. En dan gebeurt het. Meezingend met de zoveelste songtekst kijkt mijn vader mij ineens recht aan en zingt: ‘I love you...’ Niet dat ik daaraan twijfel, maar het is een intense en compleet andere beleving om het uit zijn mond te horen. Het raakt me gigantisch, en ook dat verrast me aangenaam. Toevallig maak ik op dat moment net een filmpje van hem met mijn mobiel. De timing had niet beter gekund. Hoe vaak ik dit filmpje, thuis op de bank, al niet heb teruggekeken? En elke keer krijg ik er een soort verliefde uitdrukking van op mijn gezicht. Deze belevenis met mijn vader sla ik voor altijd op in mijn geheugen.

(Fragment uit Mijn vader, alzheimer en ik.)

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234